ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.74

ભ્પ્_10.74.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં યુધિષ્ઠિરો રાજા જરાસન્ધ-વધં વિભોઃ ।
કૃષ્ણસ્ય ચાનુભાવં તં શ્રુત્વા પ્રીતસ્ તમ્ અબ્રવીત્

ભ્પ્_10.74.002।0 શ્રી-યુધિષ્ઠિર ઉવાચ
યે સ્યુસ્ ત્રૈ-લોક્ય-ગુરવઃ સર્વે લોકા મહેશ્વરાઃ ।
વહન્તિ દુર્લભં લબ્દ્વા શિરસૈવાનુશાસનમ્

સ ભવાન્ અરવિન્દાક્ષો દીનાનામ્ ઈશ-માનિનામ્ ।
ધત્તે ઽનુશાસનં ભૂમંસ્ તદ્ અત્યન્ત-વિડમ્બનમ્

ન હ્ય્ એકસ્યાદ્વિતીયસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ ।
કર્મભિર્ વર્ધતે તેજો હ્રસતે ચ યથા રવેઃ

ન વૈ તે ઽજિત ભક્તાનાં મમાહમ્ ઇતિ માધવ ।
ત્વં તવેતિ ચ નાના-ધીઃ પશૂનામ્ ઇવ વૈકૃતી

ભ્પ્_10.74.006।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા યજ્ઞિયે કાલે વવ્રે યુક્તાન્ સ ઋત્વિજઃ ।
કૃષ્ણાનુમોદિતઃ પાર્થો બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મ-વાદિનઃ

દ્વૈપાયનો ભરદ્વાજઃ સુમન્તુર્ ગોતમો ઽસિતઃ ।
વસિષ્ઠશ્ ચ્યવનઃ કણ્વો મૈત્રેયઃ કવષસ્ ત્રિતઃ

વિશ્વામિત્રો વામદેવઃ સુમતિર્ જૈમિનિઃ ક્રતુઃ ।
પૈલઃ પરાશરો ગર્ગો વૈશમ્પાયન એવ ચ

અથર્વા કશ્યપો ધૌમ્યો રામો ભાર્ગવ આસુરિઃ ।
વીતિહોત્રો મધુચ્છન્દા વીરસેનો ઽકૃતવ્રણઃ

ઉપહૂતાસ્ તથા ચાન્યે દ્રોણ-ભીષ્મ-કૃપાદયઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રઃ સહ-સુતો વિદુરશ્ ચ મહા-મતિઃ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા યજ્ઞ-દિદૃક્ષવઃ ।
તત્રેયુઃ સર્વ-રાજાનો રાજ્ઞાં પ્રકૃતયો નૃપ

તતસ્ તે દેવ-યજનં બ્રાહ્મણાઃ સ્વર્ણ-લાઙ્ગલૈઃ ।
કૃષ્ટ્વા તત્ર યથામ્નાયં દીક્ષયાં ચક્રિરે નૃપમ્

હૈમાઃ કિલોપકરણા વરુણસ્ય યથા પુરા ।
ઇન્દ્રાદયો લોક-પાલા વિરિઞ્ચિ-ભવ-સંયુતાઃ

સ-ગણાઃ સિદ્ધ-ગન્ધર્વા વિદ્યાધર-મહોરગાઃ ।
મુનયો યક્ષ-રક્ષાંસિ ખગ-કિન્નર-ચારણાઃ

રાજાનશ્ ચ સમાહૂતા રાજ-પત્ન્યશ્ ચ સર્વશઃ ।
રાજસૂયં સમીયુઃ સ્મ રાજ્ઞઃ પાણ્ડુ-સુતસ્ય વૈ ।
મેનિરે કૃષ્ણ-ભક્તસ્ય સૂપપન્નમ્ અવિસ્મિતાઃ

અયાજયન્ મહા-રાજં યાજકા દેવ-વર્ચસઃ ।
રાજસૂયેન વિધિ-વત્ પ્રચેતસમ્ ઇવામરાઃ

સૂત્યે ઽહન્ય્ અવની-પાલો યાજકાન્ સદસસ્-પતીન્ ।
અપૂજયન્ મહા-ભાગાન્ યથા-વત્ સુ-સમાહિતઃ

સદસ્યાગ્ર્યાર્હણાર્હં વૈ વિમૃશન્તઃ સભા-સદઃ ।
નાધ્યગચ્છન્ન્ અનૈકાન્ત્યાત્ સહદેવસ્ તદાબ્રવીત્

અર્હતિ હ્ય્ અચ્યુતઃ શ્રૈષ્ઠ્યં ભગવાન્ સાત્વતાં પતિઃ ।
એષ વૈ દેવતાઃ સર્વા દેશ-કાલ-ધનાદયઃ

યદ્-આત્મકમ્ ઇદં વિશ્વં ક્રતવશ્ ચ યદ્-આત્મકાઃ ।
અગ્નિર્ આહુતયો મન્ત્રા સાઙ્ખ્યં યોગશ્ ચ યત્-પરઃ

એક એવાદ્વિતીયો ઽસાવ્ ઐતદ્-આત્મ્યમ્ ઇદં જગત્ ।
આત્મનાત્માશ્રયઃ સભ્યાઃ સૃજત્ય્ અવતિ હન્ત્ય્ અજઃ

વિવિધાનીહ કર્માણિ જનયન્ યદ્-અવેક્ષયા ।
ઈહતે યદ્ અયં સર્વઃ શ્રેયો ધર્માદિ-લક્ષણમ્

તસ્માત્ કૃષ્ણાય મહતે દીયતાં પરમાર્હણમ્ ।
એવં ચેત્ સર્વ-ભૂતાનામ્ આત્મનશ્ ચાર્હણં ભવેત્

સર્વ-ભૂતાત્મ-ભૂતાય કૃષ્ણાયાનન્ય-દર્શિને ।
દેયં શાન્તાય પૂર્ણાય દત્તસ્યાનન્ત્યમ્ ઇચ્છતા

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સહદેવો ઽભૂત્ તૂષ્ણીં કૃષ્ણાનુભાવ-વિત્ ।
તચ્ છ્રુત્વા તુષ્ટુવુઃ સર્વે સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ સત્તમાઃ

શ્રુત્વા દ્વિજેરિતં રાજા જ્ઞાત્વા હાર્દં સભા-સદામ્ ।
સમર્હયદ્ ધૃષીકેશં પ્રીતઃ પ્રણય-વિહ્વલઃ

તત્-પાદાવ્ અવનિજ્યાપઃ શિરસા લોક-પાવનીઃ ।
સ-ભાર્યઃ સાનુજામાત્યઃ સ-કુટુમ્બો વહન્ મુદા

વાસોભિઃ પીત-કૌષેયૈર્ ભૂષણૈશ્ ચ મહા-ધનૈઃ ।
અર્હયિત્વાશ્રુ-પૂર્ણાક્ષો નાશકત્ સમવેક્ષિતુમ્

ઇત્થં સભાજિતં વીક્ષ્ય સર્વે પ્રાઞ્જલયો જનાઃ ।
નમો જયેતિ નેમુસ્ તં નિપેતુઃ પુષ્પ-વૃષ્ટયઃ

ઇત્થં નિશમ્ય દમઘોષ-સુતઃ સ્વ-પીઠાદ્ $ ઉત્થાય કૃષ્ણ-ગુણ-વર્ણન-જાત-મન્યુઃ &અમ્પ્;
ઉત્ક્ષિપ્ય બાહુમ્ ઇદમ્ આહ સદસ્ય્ અમર્ષી % સંશ્રાવયન્ ભગવતે પરુષાણ્ય્ અભીતઃ ॥ ભ્પ્_10.74.030* ॥
ઈશો દુરત્યયઃ કાલ ઇતિ સત્યવતી સ્રુતિઃ ।
વૃદ્ધાનામ્ અપિ યદ્ બુદ્ધિર્ બાલ-વાક્યૈર્ વિભિદ્યતે

યૂયં પાત્ર-વિદાં શ્રેષ્ઠા મા મન્ધ્વં બાલ-ભાષીતમ્ ।
સદસસ્-પતયઃ સર્વે કૃષ્ણો યત્ સમ્મતો ઽર્હણે

તપો-વિદ્યા-વ્રત-ધરાન્ જ્ઞાન-વિધ્વસ્ત-કલ્મષાન્ ।
પરમઋષીન્ બ્રહ્મ-નિષ્ઠાંલ્ લોક-પાલૈશ્ ચ પૂજિતાન્

સદસ્-પતીન્ અતિક્રમ્ય ગોપાલઃ કુલ-પાંસનઃ ।
યથા કાકઃ પુરોડાશં સપર્યાં કથમ્ અર્હતિ

વર્ણાશ્રમ-કુલાપેતઃ સર્વ-ધર્મ-બહિષ્-કૃતઃ ।
સ્વૈર-વર્તી ગુણૈર્ હીનઃ સપર્યાં કથમ્ અર્હતિ

યયાતિનૈષાં હિ કુલં શપ્તં સદ્ભિર્ બહિષ્-કૃતમ્ ।
વૃથા-પાન-રતં શશ્વત્ સપર્યાં કથમ્ અર્હતિ

બ્રહ્મર્ષિ-સેવિતાન્ દેશાન્ હિત્વૈતે ઽબ્રહ્મ-વર્ચસમ્ ।
સમુદ્રં દુર્ગમ્ આશ્રિત્ય બાધન્તે દસ્યવઃ પ્રજાઃ

એવમ્-આદીન્ય્ અભદ્રાણિ બભાષે નષ્ટ-મઙ્ગલઃ ।
નોવાચ કિઞ્ચિદ્ ભગવાન્ યથા સિંહઃ શિવા-રુતમ્

ભગવન્-નિન્દનં શ્રુત્વા દુઃસહં તત્ સભા-સદઃ ।
કર્ણૌ પિધાય નિર્જગ્મુઃ શપન્તશ્ ચેદિ-પં રુષા

નિન્દાં ભગવતઃ શૃણ્વંસ્ તત્-પરસ્ય જનસ્ય વા ।
તતો નાપૈતિ યઃ સો ઽપિ યાત્ય્ અધઃ સુકૃતાચ્ ચ્યુતઃ

તતઃ પાણ્ડુ-સુતાઃ ક્રુદ્ધા મત્સ્ય-કૈકય-સૃઞ્જયાઃ ।
ઉદાયુધાઃ સમુત્તસ્થુઃ શિશુપાલ-જિઘાંસવઃ

તતશ્ ચૈદ્યસ્ ત્વ્ અસમ્ભ્રાન્તો જગૃહે ખડ્ગ-ચર્મણી ।
ભર્ત્સયન્ કૃષ્ણ-પક્ષીયાન્ રાજ્ઞઃ સદસિ ભારત

તાવદ્ ઉત્થાય ભગવાન્ સ્વાન્ નિવાર્ય સ્વયં રુષા ।
શિરઃ ક્ષુરાન્ત-ચક્રેણ જહાર પતતો રિપોઃ

શબ્દઃ કોલાહલો ઽથાસીચ્ છિશુપાલે હતે મહાન્ ।
તસ્યાનુયાયિનો ભૂપા દુદ્રુવુર્ જીવિતૈષિણઃ

ચૈદ્ય-દેહોત્થિતં જ્યોતિર્ વાસુદેવમ્ ઉપાવિશત્ ।
પશ્યતાં સર્વ-ભૂતાનામ્ ઉલ્કેવ ભુવિ ખાચ્ ચ્યુતા

જન્મ-ત્રયાનુગુણિત- વૈર-સંરબ્ધયા ધિયા ।
ધ્યાયંસ્ તન્-મયતાં યાતો ભાવો હિ ભવ-કારણમ્

ઋત્વિગ્ભ્યઃ સ-સદસ્યેભ્યો દક્ષિનાં વિપુલામ્ અદાત્ ।
સર્વાન્ સમ્પૂજ્ય વિધિ-વચ્ ચક્રે ઽવભૃથમ્ એક-રાટ્

સાધયિત્વા ક્રતુઃ રાજ્ઞઃ કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ ।
ઉવાસ કતિચિન્ માસાન્ સુહૃદ્ભિર્ અભિયાચિતઃ

તતો ઽનુજ્ઞાપ્ય રાજાનમ્ અનિચ્છન્તમ્ અપીશ્વરઃ ।
યયૌ સ-ભાર્યઃ સામાત્યઃ સ્વ-પુરં દેવકી-સુતઃ

વર્ણિતં તદ્ ઉપાખ્યાનં મયા તે બહુ-વિસ્તરમ્ ।
વૈકુણ્ઠ-વાસિનોર્ જન્મ વિપ્ર-શાપાત્ પુનઃ પુનઃ

રાજસૂયાવભૃથ્યેન સ્નાતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
બ્રહ્મ-ક્ષત્ર-સભા-મધ્યે શુશુભે સુર-રાડ્ ઇવ

રાજ્ઞા સભાજિતાઃ સર્વે સુર-માનવ-ખેચરાઃ ।
કૃષ્ણં ક્રતું ચ શંસન્તઃ સ્વ-ધામાનિ યયુર્ મુદા

દુર્યોધનમ્ ઋતે પાપં કલિં કુરુ-કુલામયમ્ ।
યો ન સેહે શ્રીયં સ્ફીતાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુ-સુતસ્ય તામ્

ય ઇદં કીર્તયેદ્ વિષ્ણોઃ કર્મ ચૈદ્ય-વધાદિકમ્ ।
રાજ-મોક્ષં વિતાનં ચ સર્વ-પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે