ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.71

ભ્પ્_10.71.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉદીરિતમ્ આકર્ણ્ય દેવઋષેર્ ઉદ્ધવો ઽબ્રવીત્ ।
સભ્યાનાં મતમ્ આજ્ઞાય કૃષ્ણસ્ય ચ મહા-મતિઃ

ભ્પ્_10.71.002।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
યદ્ ઉક્તમ્ ઋષિના દેવ સાચિવ્યં યક્ષ્યતસ્ ત્વયા ।
કાર્યં પૈતૃ-ષ્વસ્રેયસ્ય રક્ષા ચ શરણૈષિણામ્

યષ્ટવ્યમ્ રાજસૂયેન દિક્-ચક્ર-જયિના વિભો ।
અતો જરા-સુત-જય ઉભયાર્થો મતો મમ

અસ્માકં ચ મહાન્ અર્થો હ્ય્ એતેનૈવ ભવિષ્યતિ ।
યશશ્ ચ તવ ગોવિન્દ રાજ્ઞો બદ્ધાન્ વિમુઞ્ચતઃ

સ વૈ દુર્વિષહો રાજા નાગાયુત-સમો બલે ।
બલિનામ્ અપિ ચાન્યેષાં ભીમં સમ-બલં વિના

દ્વૈ-રથે સ તુ જેતવ્યો મા શતાક્ષૌહિણી-યુતઃ ।
બ્રાહ્મણ્યો ઽભ્યર્થિતો વિપ્રૈર્ ન પ્રત્યાખ્યાતિ કર્હિચિત્

બ્રહ્મ-વેષ-ધરો ગત્વા તં ભિક્ષેત વૃકોદરઃ ।
હનિષ્યતિ ન સન્દેહો દ્વૈ-રથે તવ સન્નિધૌ

નિમિત્તં પરમ્ ઈશસ્ય વિશ્વ-સર્ગ-નિરોધયોઃ ।
હિરણ્યગર્ભઃ શર્વશ્ ચ કાલસ્યારૂપિણસ્ તવ

ગાયન્તિ તે વિશદ-કર્મ ગૃહેષુ દેવ્યો $ રાજ્ઞાં સ્વ-શત્રુ-વધમ્ આત્મ-વિમોક્ષણં ચ &અમ્પ્;
ગોપ્યશ્ ચ કુઞ્જર-પતેર્ જનકાત્મજાયાઃ % પિત્રોશ્ ચ લબ્ધ-શરણા મુનયો વયં ચ ॥ ભ્પ્_10.71.009* ॥
જરાસન્ધ-વધઃ કૃષ્ણ ભૂર્ય્-અર્થાયોપકલ્પતે ।
પ્રાયઃ પાક-વિપાકેન તવ ચાભિમતઃ ક્રતુઃ

ભ્પ્_10.71.011।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉદ્ધવ-વચો રાજન્ સર્વતો-ભદ્રમ્ અચ્યુતમ્ ।
દેવર્ષિર્ યદુ-વૃદ્ધાશ્ ચ કૃષ્ણશ્ ચ પ્રત્યપૂજયન્

અથાદિશત્ પ્રયાણાય ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
ભૃત્યાન્ દારુક-જૈત્રાદીન્ અનુજ્ઞાપ્ય ગુરૂન્ વિભુઃ

નિર્ગમય્યાવરોધાન્ સ્વાન્ સ-સુતાન્ સ-પરિચ્છદાન્ ।
સઙ્કર્ષણમ્ અનુજ્ઞાપ્ય યદુ-રાજં ચ શત્રુ-હન્ ।
સૂતોપનીતં સ્વ-રથમ્ આરુહદ્ ગરુડ-ધ્વજમ્

તતો રથ-દ્વિપ-ભટ-સાદિ-નાયકૈઃ $ કરાલયા પરિવૃત આત્મ-સેનયા &અમ્પ્;
મૃદઙ્ગ-ભેર્ય્-આનક-શઙ્ખ-ગોમુખૈઃ % પ્રઘોષ-ઘોષિત-કકુભો નિરક્રમત્ ॥ ભ્પ્_10.71.014* ॥
નૃ-વાજિ-કાઞ્ચન-શિબિકાભિર્ અચ્યુતં સહાત્મજાઃ પતિમ્ અનુ સુ-વ્રતા યયુઃ ।
વરામ્બરાભરણ-વિલેપન-સ્રજઃ સુ-સંવૃતા નૃભિર્ અસિ-ચર્મ-પાણિભિઃ

નરોષ્ટ્ર-ગો-મહિષ-ખરાશ્વતર્ય્-અનઃ $ કરેણુભિઃ પરિજન-વાર-યોષિતઃ &અમ્પ્;
સ્વ્-અલઙ્કૃતાઃ કટ-કુટિ-કમ્બલામ્બરાદ્ય્- % ઉપસ્કરા યયુર્ અધિયુજ્ય સર્વતઃ ॥ ભ્પ્_10.71.016* ॥
બલં બૃહદ્-ધ્વજ-પટ-છત્ર-ચામરૈર્ $ વરાયુધાભરણ-કિરીટ-વર્મભિઃ &
બલં બૃહદ્-ધ્વજ-પટ-છત્ર-ચામરૈર્ $ વરાયુધાભરણ-કિરીટ-વર્મભિઃ &
દિવાંશુભિસ્ તુમુલ-રવં બભૌ રવેર્ % યથાર્ણવઃ ક્ષુભિત-તિમિઙ્ગિલોર્મિભિઃ ॥ ભ્પ્_10.71.017* ॥
અથો મુનિર્ યદુ-પતિના સભાજિતઃ પ્રણમ્ય તં હૃદિ વિદધદ્ વિહાયસા ।
નિશમ્ય તદ્-વ્યવસિતમ્ આહૃતાર્હણો મુકુન્દ-સન્દરશન-નિર્વૃતેન્દ્રિયઃ

રાજ-દૂતમ્ ઉવાચેદં ભગવાન્ પ્રીણયન્ ગિરા ।
મા ભૈષ્ટ દૂત ભદ્રં વો ઘાતયિષ્યામિ માગધમ્

ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રસ્થિતો દૂતો યથા-વદ્ અવદન્ નૃપાન્ ।
તે ઽપિ સન્દર્શનં શૌરેઃ પ્રત્યૈક્ષન્ યન્ મુમુક્ષવઃ

આનર્ત-સૌવીર-મરૂંસ્ તીર્ત્વા વિનશનં હરિઃ ।
ગિરીન્ નદીર્ અતીયાય પુર-ગ્રામ-વ્રજાકરાન્

તતો દૃષદ્વતીં તીર્ત્વા મુકુન્દો ઽથ સરસ્વતીમ્ ।
પઞ્ચાલાન્ અથ મત્સ્યાંશ્ ચ શક્ર-પ્રસ્થમ્ અથાગમત્

તમ્ ઉપાગતમ્ આકર્ણ્ય પ્રીતો દુર્દર્શનં નૃનામ્ ।
અજાત-શત્રુર્ નિરગાત્ સોપધ્યાયઃ સુહૃદ્-વૃતઃ

ગીત-વાદિત્ર-ઘોષેણ બ્રહ્મ-ઘોષેણ ભૂયસા ।
અભ્યયાત્ સ હૃષીકેશં પ્રાણાઃ પ્રાણમ્ ઇવાદૃતઃ

દૃષ્ટ્વા વિક્લિન્ન-હૃદયઃ કૃષ્ણં સ્નેહેન પાણ્ડવઃ ।
ચિરાદ્ દૃષ્ટં પ્રિયતમં સસ્વજે ઽથ પુનઃ પુનઃ

દોર્ભ્યાં પરિષ્વજ્ય રમામલાલયં મુકુન્દ-ગાત્રં નૃ-પતિર્ હતાશુભઃ ।
લેભે પરાં નિર્વૃતિમ્ અશ્રુ-લોચનો હૃષ્યત્-તનુર્ વિસ્મૃત-લોક-વિભ્રમઃ

તં માતુલેયં પરિરભ્ય નિર્વૃતો ભીમઃ સ્મયન્ પ્રેમ-જલાકુલેન્દ્રિયઃ ।
યમૌ કિરીટી ચ સુહૃત્તમં મુદા પ્રવૃદ્ધ-બાષ્પાઃ પરિરેભિરે ઽચ્યુતમ્

અર્જુનેન પરિષ્વક્તો યમાભ્યામ્ અભિવાદિતઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય વૃદ્ધેભ્યશ્ ચ યથાર્હતઃ ।
માનિનો માનયામ્ આસ કુરુ-સૃઞ્જય-કૈકયાન્

સૂત-માગધ-ગન્ધર્વા વન્દિનશ્ ચોપમન્ત્રિણઃ ।
મૃદઙ્ગ-શઙ્ખ-પટહ વીણા-પણવ-ગોમુખૈઃ ।
બ્રાહ્મણાશ્ ચારવિન્દાક્ષં તુષ્ટુવુર્ નનૃતુર્ જગુઃ

એવં સુહૃદ્ભિઃ પર્યસ્તઃ પુણ્ય-શ્લોક-શિખામણિઃ ।
સંસ્તૂયમાનો ભગવાન્ વિવેશાલઙ્કૃતં પુરમ્

સંસિક્ત-વર્ત્મ કરિણાં મદ-ગન્ધ-તોયૈશ્ $ ચિત્ર-ધ્વજૈઃ કનક-તોરણ-પૂર્ણ-કુમ્ભૈઃ &અમ્પ્;
મૃષ્ટાત્મભિર્ નવ-દુકૂલ-વિભૂષણ-સ્રગ્- % ગન્ધૈર્ નૃભિર્ યુવતિભિશ્ ચ વિરાજમાનમ્ ॥ ભ્પ્_10.71.031* ॥
ઉદ્દીપ્ત-દીપ-બલિભિઃ પ્રતિ-સદ્મ જાલ $ નિર્યાત-ધૂપ-રુચિરં વિલસત્-પતાકમ્ &
ઉદ્દીપ્ત-દીપ-બલિભિઃ પ્રતિ-સદ્મ જાલ $ નિર્યાત-ધૂપ-રુચિરં વિલસત્-પતાકમ્ &
મૂર્ધન્ય-હેમ-કલશૈ રજતોરુ-શૃઙ્ગૈર્ % જુષ્ટં દદર્શ ભવનૈઃ કુરુ-રાજ-ધામ ॥ ભ્પ્_10.71.032* ॥
પ્રાપ્તં નિશમ્ય નર-લોચન-પાન-પાત્રમ્ $ ઔત્સુક્ય-વિશ્લથિત-કેશ-દુકૂલ-બન્ધાઃ &
પ્રાપ્તં નિશમ્ય નર-લોચન-પાન-પાત્રમ્ $ ઔત્સુક્ય-વિશ્લથિત-કેશ-દુકૂલ-બન્ધાઃ &
સદ્યો વિસૃજ્ય ગૃહ-કર્મ પતીંશ્ ચ તલ્પે % દ્રષ્ટું યયુર્ યુવતયઃ સ્મ નરેન્દ્ર-માર્ગે ॥ ભ્પ્_10.71.033* ॥
તસ્મિન્ સુ-સઙ્કુલ ઇભાશ્વ-રથ-દ્વિપદ્ભિઃ $ કૃષ્ણમ્ સ-ભાર્યમ્ ઉપલભ્ય ગૃહાધિરૂઢાઃ &
તસ્મિન્ સુ-સઙ્કુલ ઇભાશ્વ-રથ-દ્વિપદ્ભિઃ $ કૃષ્ણમ્ સ-ભાર્યમ્ ઉપલભ્ય ગૃહાધિરૂઢાઃ &
નાર્યો વિકીર્ય કુસુમૈર્ મનસોપગુહ્ય % સુ-સ્વાગતં વિદધુર્ ઉત્સ્મય-વીક્ષિતેન ॥ ભ્પ્_10.71.034* ॥
ઊચુઃ સ્ત્રિયઃ પથિ નિરીક્ષ્ય મુકુન્દ-પત્નીસ્ $ તારા યથોડુપ-સહાઃ કિમ્ અકાર્ય્ અમૂભિઃ &
ઊચુઃ સ્ત્રિયઃ પથિ નિરીક્ષ્ય મુકુન્દ-પત્નીસ્ $ તારા યથોડુપ-સહાઃ કિમ્ અકાર્ય્ અમૂભિઃ &
યચ્ ચક્ષુષાં પુરુષ-મૌલિર્ ઉદાર-હાસ % લીલાવલોક-કલયોત્સવમ્ આતનોતિ ॥ ભ્પ્_10.71.035* ॥
તત્ર તત્રોપસઙ્ગમ્ય પૌરા મઙ્ગલ-પાણયઃ ।
ચક્રુઃ સપર્યાં કૃષ્ણાય શ્રેણી-મુખ્યા હતૈનસઃ

અન્તઃ-પુર-જનૈઃ પ્રીત્યા મુકુન્દઃ ફુલ્લ-લોચનૈઃ ।
સ-સમ્ભ્રમૈર્ અભ્યુપેતઃ પ્રાવિશદ્ રાજ-મન્દિરમ્

પૃથા વિલોક્ય ભ્રાત્રેયં કૃષ્ણં ત્રિ-ભુવનેશ્વરમ્ ।
પ્રીતાત્મોત્થાય પર્યઙ્કાત્ સ-સ્નુષા પરિષસ્વજે

ગોવિન્દં ગૃહમ્ આનીય દેવ-દેવેશમ્ આદૃતઃ ।
પૂજાયાં નાવિદત્ કૃત્યં પ્રમોદોપહતો નૃપઃ

પિતૃ-સ્વસુર્ ગુરુ-સ્ત્રીણાં કૃષ્ણશ્ ચક્રે ઽભિવાદનમ્ ।
સ્વયં ચ કૃષ્ણયા રાજન્ ભગિન્યા ચાભિવન્દિતઃ

શ્વશૃવા સઞ્ચોદિતા કૃષ્ણા કૃષ્ણ-પત્નીશ્ ચ સર્વશઃ ।
આનર્ચ રુક્મિણીં સત્યાં ભદ્રાં જામ્બવતીં તથા

કાલિન્દીં મિત્રવિન્દાં ચ શૈબ્યાં નાગ્નજિતીં સતીમ્ ।
અન્યાશ્ ચાભ્યાગતા યાસ્ તુ વાસઃ-સ્રઙ્-મણ્ડનાદિભિઃ

સુખં નિવાસયામ્ આસ ધર્મ-રાજો જનાર્દનમ્ ।
સ-સૈન્યં સાનુગામત્યં સ-ભાર્યં ચ નવં નવમ્

તર્પયિત્વા ખાણ્ડવેન વહ્નિં ફાલ્ગુન-સંયુતઃ ।
મોચયિત્વા મયં યેન રાજ્ઞે દિવ્યા સભા કૃતા

ઉવાસ કતિચિન્ માસાન્ રાજ્ઞઃ પ્રિય-ચિકીર્ષયા ।
વિહરન્ રથમ્ આરુહ્ય ફાલ્ગુનેન ભટૈર્ વૃતઃ