ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.70

યાનીહ વિશ્વ-વિલયોદ્ભવ-વૃત્તિ-હેતુઃ $ કર્માણ્ય્ અનન્ય-વિષયાણિ હરીશ્ ચકાર &અમ્પ્;
યસ્ ત્વ્ અઙ્ગ ગાયતિ શૃણોત્ય્ અનુમોદતે વા % ભક્તિર્ ભવેદ્ ભગવતિ હ્ય્ અપવર્ગ-માર્ગે ॥ ભ્પ્_10.69.045*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અથોષસ્ય્ ઉપવૃત્તાયાં કુક્કુટાન્ કૂજતો ઽશપન્ ।
ગૃહીત-કણ્ઠ્યઃ પતિભિર્ માધવ્યો વિરહાતુરાઃ

વયાંસ્ય્ અરોરુવન્ કૃષ્ણં બોધયન્તીવ વન્દિનઃ ।
ગાયત્સ્વ્ અલિષ્વ્ અનિદ્રાણિ મન્દાર-વન-વાયુભિઃ

મુહૂર્તં તં તુ વૈદર્ભી નામૃષ્યદ્ અતિ-શોભનમ્ ।
પરિરમ્ભણ-વિશ્લેષાત્ પ્રિય-બાહ્વ્-અન્તરં ગતા

બ્રાહ્મે મુહૂર્ત ઉત્થાય વાર્ય્ ઉપસ્પૃશ્ય માધવઃ ।
દધ્યૌ પ્રસન્ન-કરણ આત્માનં તમસઃ પરમ્

એકં સ્વયં-જ્યોતિર્ અનન્યમ્ અવ્યયં સ્વ-સંસ્થયા નિત્ય-નિરસ્ત-કલ્મષમ્ ।
બ્રહ્માખ્યમ્ અસ્યોદ્ભવ-નાશ-હેતુભિઃ સ્વ-શક્તિભિર્ લક્ષિત-ભાવ-નિર્વૃતિમ્

અથાપ્લુતો ઽમ્ભસ્ય્ અમલે યથા-વિધિ $ ક્રિયા-કલાપં પરિધાય વાસસી &અમ્પ્;
ચકાર સન્ધ્યોપગમાદિ સત્તમો % હુતાનલો બ્રહ્મ જજાપ વાગ્-યતઃ ॥ ભ્પ્_10.70.006* ॥
ઉપસ્થાયાર્કમ્ ઉદ્યન્તં તર્પયિત્વાત્મનઃ કલાઃ ।
દેવાન્ ઋષીન્ પિતૄન્ વૃદ્ધાન્ વિપ્રાન્ અભ્યર્ચ્ય ચાત્મવાન્

ધેનૂનાં રુક્મ-શૃઙ્ગીનાં સાધ્વીનાં મૌક્તિક-સ્રજામ્ ।
પયસ્વિનીનાં ગૃષ્ટીનાં સ-વત્સાનાં સુ-વાસસામ્

દદૌ રૂપ્ય-ખુરાગ્રાણાં ક્ષૌમાજિન-તિલૈઃ સહ ।
અલઙ્કૃતેભ્યો વિપ્રેભ્યો બદ્વં બદ્વં દિને દિને

ગો-વિપ્ર-દેવતા-વૃદ્ધ- ગુરૂન્ ભૂતાનિ સર્વશઃ ।
નમસ્કૃત્યાત્મ-સમ્ભૂતીર્ મઙ્ગલાનિ સમસ્પૃશત્

આત્માનં ભૂષયામ્ આસ નર-લોક-વિભૂષણમ્ ।
વાસોભિર્ ભૂષણૈઃ સ્વીયૈર્ દિવ્ય-સ્રગ્-અનુલેપનૈઃ

અવેક્ષ્યાજ્યં તથાદર્શં ગો-વૃષ-દ્વિજ-દેવતાઃ ।
કામાંશ્ ચ સર્વ-વર્ણાનાં પૌરાન્તઃ-પુર-ચારિણામ્ ।
પ્રદાપ્ય પ્રકૃતીઃ કામૈઃ પ્રતોષ્ય પ્રત્યનન્દત

સંવિભજ્યાગ્રતો વિપ્રાન્ સ્રક્-તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ ।
સુહૃદઃ પ્રકૃતીર્ દારાન્ ઉપાયુઙ્ક્ત તતઃ સ્વયમ્

તાવત્ સૂત ઉપાનીય સ્યન્દનં પરમાદ્ભુતમ્ ।
સુગ્રીવાદ્યૈર્ હયૈર્ યુક્તં પ્રણમ્યાવસ્થિતો ઽગ્રતઃ

ગૃહીત્વા પાણિના પાણી સારથેસ્ તમ્ અથારુહત્ ।
સાત્યક્ય્-ઉદ્ધવ-સંયુક્તઃ પૂર્વાદ્રિમ્ ઇવ ભાસ્કરઃ

ઈક્ષિતો ઽન્તઃ-પુર-સ્ત્રીણાં સ-વ્રીડ-પ્રેમ-વીક્ષિતૈઃ ।
કૃચ્છ્રાદ્ વિસૃષ્ટો નિરગાજ્ જાત-હાસો હરન્ મનઃ

સુધર્માખ્યાં સભાં સર્વૈર્ વૃષ્ણિભિઃ પરિવારિતઃ ।
પ્રાવિશદ્ યન્-નિવિષ્ટાનાં ન સન્ત્ય્ અઙ્ગ ષડ્ ઊર્મયઃ

તત્રોપવિસ્તઃ પરમાસને વિભુર્ બભૌ સ્વ-ભાસા કકુભો ઽવભાસયન્ ।
વૃતો નૃ-સિંહૈર્ યદુભિર્ યદૂત્તમો યથોડુ-રાજો દિવિ તારકા-ગણૈઃ

તત્રોપમન્ત્રિણો રાજન્ નાના-હાસ્ય-રસૈર્ વિભુમ્ ।
ઉપતસ્થુર્ નટાચાર્યા નર્તક્યસ્ તાણ્ડવૈઃ પૃથક્

મૃદઙ્ગ-વીણા-મુરજ- વેણુ-તાલ-દર-સ્વનૈઃ ।
નનૃતુર્ જગુસ્ તુષ્ટુવુશ્ ચ સૂત-માગધ-વન્દિનઃ

તત્રાહુર્ બ્રાહ્મણાઃ કેચિદ્ આસીના બ્રહ્મ-વાદિનઃ ।
પૂર્વેષાં પુણ્ય-યશસાં રાજ્ઞાં ચાકથયન્ કથાઃ

તત્રૈકઃ પુરુષો રાજન્ન્ આગતો ઽપૂર્વ-દર્શનઃ ।
વિજ્ઞાપિતો ભગવતે પ્રતીહારૈઃ પ્રવેશિતઃ

સ નમસ્કૃત્ય કૃષ્ણાય પરેશાય કૃતાઞ્જલિઃ ।
રાજ્ઞામ્ આવેદયદ્ દુઃખં જરાસન્ધ-નિરોધ-જમ્

યે ચ દિગ્-વિજયે તસ્ય સન્નતિં ન યયુર્ નૃપાઃ ।
પ્રસહ્ય રુદ્ધાસ્ તેનાસન્ન્ અયુતે દ્વે ગિરિવ્રજે

ભ્પ્_10.70.025।0 રાજાન ઊચુઃ
કૃષ્ણ કૃષ્ણાપ્રમેયાત્મન્ પ્રપન્ન-ભય-ભઞ્જન ।
વયં ત્વાં શરણં યામો ભવ-ભીતાઃ પૃથગ્-ધિયઃ

લોકો વિકર્મ-નિરતઃ કુશલે પ્રમત્તઃ $ કર્મણ્ય્ અયં ત્વદ્-ઉદિતે ભવદ્-અર્ચને સ્વે &અમ્પ્;
યસ્ તાવદ્ અસ્ય બલવાન્ ઇહ જીવિતાશાં % સદ્યશ્ છિનત્ત્ય્ અનિમિષાય નમો ઽસ્તુ તસ્મૈ ॥ ભ્પ્_10.70.026* ॥
લોકે ભવાઞ્ જગદ્-ઇનઃ કલયાવતીર્ણઃ $ સદ્-રક્ષણાય ખલ-નિગ્રહણાય ચાન્યઃ &
લોકે ભવાઞ્ જગદ્-ઇનઃ કલયાવતીર્ણઃ $ સદ્-રક્ષણાય ખલ-નિગ્રહણાય ચાન્યઃ &
કશ્ચિત્ ત્વદીયમ્ અતિયાતિ નિદેશમ્ ઈશ % કિં વા જનઃ સ્વ-કૃતમ્ ઋચ્છતિ તન્ ન વિદ્મઃ ॥ ભ્પ્_10.70.027* ॥
સ્વપ્નાયિતં નૃપ-સુખં પર-તન્ત્રમ્ ઈશ $ શશ્વદ્-ભયેન મૃતકેન ધુરં વહામઃ &
સ્વપ્નાયિતં નૃપ-સુખં પર-તન્ત્રમ્ ઈશ $ શશ્વદ્-ભયેન મૃતકેન ધુરં વહામઃ &
હિત્વા તદ્ આત્મનિ સુખં ત્વદ્-અનીહ-લભ્યં % ક્લિશ્યામહે ઽતિ-કૃપણાસ્ તવ માયયેહ ॥ ભ્પ્_10.70.028* ॥
તન્ નો ભવાન્ પ્રણત-શોક-હરાઙ્ઘ્રિ-યુગ્મો $ બદ્ધાન્ વિયુઙ્ક્ષ્વ મગધાહ્વય-કર્મ-પાશાત્ &
તન્ નો ભવાન્ પ્રણત-શોક-હરાઙ્ઘ્રિ-યુગ્મો $ બદ્ધાન્ વિયુઙ્ક્ષ્વ મગધાહ્વય-કર્મ-પાશાત્ &
યો ભૂ-ભુજો ઽયુત-મતઙ્ગજ-વીર્યમ્ એકો % બિભ્રદ્ રુરોધ ભવને મૃગ-રાડ્ ઇવાવીઃ ॥ ભ્પ્_10.70.029* ॥
યો વૈ ત્વયા દ્વિ-નવ-કૃત્વ ઉદાત્ત-ચક્ર $ ભગ્નો મૃધે ખલુ ભવન્તમ્ અનન્ત-વીર્યમ્ &
યો વૈ ત્વયા દ્વિ-નવ-કૃત્વ ઉદાત્ત-ચક્ર $ ભગ્નો મૃધે ખલુ ભવન્તમ્ અનન્ત-વીર્યમ્ &
જિત્વા નૃ-લોક-નિરતં સકૃદ્ ઊઢ-દર્પો % યુષ્મત્-પ્રજા રુજતિ નો ઽજિત તદ્ વિધેહિ ॥ ભ્પ્_10.70.030*
0 દૂત ઉવાચ
ઇતિ માગધ-સંરુદ્ધા ભવદ્-દર્શન-કઙ્ક્ષિણઃ ।
પ્રપન્નાઃ પાદ-મૂલં તે દીનાનાં શં વિધીયતામ્

ભ્પ્_10.70.032।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
રાજ-દૂતે બ્રુવત્ય્ એવં દેવર્ષિઃ પરમ-દ્યુતિઃ ।
બિભ્રત્ પિઙ્ગ-જટા-ભારં પ્રાદુરાસીદ્ યથા રવિઃ

તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ કૃષ્ણઃ સર્વ-લોકેશ્વરેશ્વરઃ ।
વવન્દ ઉત્થિતઃ શીર્ષ્ણા સ-સભ્યઃ સાનુગો મુદા

સભાજયિત્વા વિધિ-વત્ કૃતાસન-પરિગ્રહમ્ ।
બભાષે સુનૃતૈર્ વાક્યૈઃ શ્રદ્ધયા તર્પયન્ મુનિમ્

અપિ સ્વિદ્ અદ્ય લોકાનાં ત્રયાણામ્ અકુતો-ભયમ્ ।
નનુ ભૂયાન્ ભગવતો લોકાન્ પર્યટતો ગુણઃ

ન હિ તે ઽવિદિતં કિઞ્ચિલ્ લોકેષ્વ્ ઈશ્વર-કર્તૃષુ ।
અથ પૃચ્છામહે યુષ્માન્ પાણ્ડવાનાં ચિકીર્ષિતમ્

ભ્પ્_10.70.037।0 શ્રી-નારદ ઉવાચ
દૃષ્ટા માયા તે બહુશો દુરત્યયા માયા વિભો વિશ્વ-સૃજશ્ ચ માયિનઃ ।
ભૂતેષુ ભૂમંશ્ ચરતઃ સ્વ-શક્તિભિર્ વહ્નેર્ ઇવ ચ્છન્ન-રુચો ન મે ઽદ્ભુતમ્

તવેહિતં કો ઽર્હતિ સાધુ વેદિતું સ્વ-માયયેદં સૃજતો નિયચ્છતઃ ।
યદ્ વિદ્યમાનાત્મતયાવભાસતે તસ્મૈ નમસ્ તે સ્વ-વિલક્ષણાત્મને

જીવસ્ય યઃ સંસરતો વિમોક્ષણં ન જાનતો ઽનર્થ-વહાચ્ છરીરતઃ ।
લીલાવતારૈઃ સ્વ-યશઃ પ્રદીપકં પ્રાજ્વાલયત્ ત્વા તમ્ અહં પ્રપદ્યે

અથાપ્ય્ આશ્રાવયે બ્રહ્મ નર-લોક-વિડમ્બનમ્ ।
રાજ્ઞઃ પૈતૃ-ષ્વસ્રેયસ્ય ભક્તસ્ય ચ ચિકીર્ષિતમ્

યક્ષ્યતિ ત્વાં મખેન્દ્રેણ રાજસૂયેન પાણ્ડવઃ ।
પારમેષ્ઠ્ય-કામો નૃપતિસ્ તદ્ ભવાન્ અનુમોદતામ્

તસ્મિન્ દેવ ક્રતુ-વરે ભવન્તં વૈ સુરાદયઃ ।
દિદૃક્ષવઃ સમેષ્યન્તિ રાજાનશ્ ચ યશસ્વિનઃ

શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ ધ્યાનાત્ પૂયન્તે ઽન્તે-વસાયિનઃ ।
તવ બ્રહ્મ-મયસ્યેશ કિમ્ ઉતેક્ષાભિમર્શિનઃ

યસ્યામલં દિવિ યશઃ પ્રથિતં રસાયાં $ ભૂમૌ ચ તે ભુવન-મઙ્ગલ દિગ્-વિતાનમ્ &અમ્પ્;
મન્દાકિનીતિ દિવિ ભોગવતીતિ ચાધો % ગઙ્ગેતિ ચેહ ચરણામ્બુ પુનાતિ વિશ્વમ્ ॥ ભ્પ્_10.70.044*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
તત્ર તેષ્વ્ આત્મ-પક્ષેષ્વ્ અ- ગૃણત્સુ વિજિગીષયા ।
વાચઃ પેશૈઃ સ્મયન્ ભૃત્યમ્ ઉદ્ધવં પ્રાહ કેશવઃ

ભ્પ્_10.70.046।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ત્વં હિ નઃ પરમં ચક્ષુઃ સુહૃન્ મન્ત્રાર્થ-તત્ત્વ-વિત્ ।
અથાત્ર બ્રૂહ્ય્ અનુષ્ઠેયં શ્રદ્દધ્મઃ કરવામ તત્

ઇત્ય્ ઉપામન્ત્રિતો ભર્ત્રા સર્વ-જ્ઞેનાપિ મુગ્ધ-વત્ ।
નિદેશં શિરસાધાય ઉદ્ધવઃ પ્રત્યભાષત