ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.72

ભ્પ્_10.72.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એકદા તુ સભા-મધ્ય આસ્થિતો મુનિભિર્ વૃતઃ ।
બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્ વૈશ્યૈર્ ભ્રાતૃભિશ્ ચ યુધિષ્ઠિરઃ

આચાર્યૈઃ કુલ-વૃદ્ધૈશ્ ચ જ્ઞાતિ-સમ્બન્ધિ-બાન્ધવૈઃ ।
શૃણ્વતામ્ એવ ચૈતેષામ્ આભાષ્યેદમ્ ઉવાચ હ

ભ્પ્_10.72.003।0 શ્રી-યુધિષ્ઠિર ઉવાચ
ક્રતુ-રાજેન ગોવિન્દ રાજસૂયેન પાવનીઃ ।
યક્ષ્યે વિભૂતીર્ ભવતસ્ તત્ સમ્પાદય નઃ પ્રભો

ત્વત્-પાદુકે અવિરતં પરિ યે ચરન્તિ $ ધ્યાયન્ત્ય્ અભદ્ર-નશને શુચયો ગૃણન્તિ &અમ્પ્;
વિન્દન્તિ તે કમલ-નાભ ભવાપવર્ગમ્ % આશાસતે યદિ ત આશિષ ઈશ નાન્યે ॥ ભ્પ્_10.72.004* ॥
તદ્ દેવ-દેવ ભવતશ્ ચરણારવિન્દ- $ સેવાનુભાવમ્ ઇહ પશ્યતુ લોક એષઃ &
તદ્ દેવ-દેવ ભવતશ્ ચરણારવિન્દ- $ સેવાનુભાવમ્ ઇહ પશ્યતુ લોક એષઃ &
યે ત્વાં ભજન્તિ ન ભજન્ત્ય્ ઉત વોભયેષાં % નિષ્ઠાં પ્રદર્શય વિભો કુરુ-સૃઞ્જયાનામ્ ॥ ભ્પ્_10.72.005* ॥
ન બ્રહ્મણઃ સ્વ-પર-ભેદ-મતિસ્ તવ સ્યાત્ $ સર્વાત્મનઃ સમ-દૃશઃ સ્વ-સુખાનુભૂતેઃ &
ન બ્રહ્મણઃ સ્વ-પર-ભેદ-મતિસ્ તવ સ્યાત્ $ સર્વાત્મનઃ સમ-દૃશઃ સ્વ-સુખાનુભૂતેઃ &
સંસેવતાં સુર-તરોર્ ઇવ તે પ્રસાદઃ % સેવાનુરૂપમ્ ઉદયો ન વિપર્યયો ઽત્ર ॥ ભ્પ્_10.72.006*
0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
સમ્યગ્ વ્યવસિતં રાજન્ ભવતા શત્રુ-કર્શન ।
કલ્યાણી યેન તે કીર્તિર્ લોકાન્ અનુભવિષ્યતિ

ઋષીણાં પિતૃ-દેવાનાં સુહૃદામ્ અપિ નઃ પ્રભો ।
સર્વેષામ્ અપિ ભૂતાનામ્ ઈપ્સિતઃ ક્રતુ-રાડ્ અયમ્

વિજિત્ય નૃપતીન્ સર્વાન્ કૃત્વા ચ જગતીં વશે ।
સમ્ભૃત્ય સર્વ-સમ્ભારાન્ આહરસ્વ મહા-ક્રતુમ્

એતે તે ભ્રાતરો રાજંલ્ લોક-પાલાંશ-સમ્ભવાઃ ।
જિતો ઽસ્મ્ય્ આત્મવતા તે ઽહં દુર્જયો યો ઽકૃતાત્મભિઃ

ન કશ્ચિન્ મત્-પરં લોકે તેજસા યશસા શ્રિયા ।
વિભૂતિભિર્ વાભિભવેદ્ દેવો ઽપિ કિમ્ ઉ પાર્થિવઃ

ભ્પ્_10.72.012।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
નિશમ્ય ભગવદ્-ગીતં પ્રીતઃ ફુલ્લ-મુખામ્બુજઃ ।
ભ્રાતૄન્ દિગ્-વિજયે ઽયુઙ્ક્ત વિષ્ણુ-તેજોપબૃંહિતાન્

સહદેવં દક્ષિણસ્યામ્ આદિશત્ સહ સૃઞ્જયૈઃ ।
દિશિ પ્રતીચ્યાં નકુલમ્ ઉદીચ્યાં સવ્યસાચિનમ્ ।
પ્રાચ્યાં વૃકોદરં મત્સ્યૈઃ કેકયૈઃ સહ મદ્રકૈઃ

તે વિજિત્ય નૃપાન્ વીરા આજહ્રુર્ દિગ્ભ્ય ઓજસા ।
અજાત-શત્રવે ભૂરિ દ્રવિણં નૃપ યક્ષ્યતે

શ્રુત્વાજિતં જરાસન્ધં નૃપતેર્ ધ્યાયતો હરિઃ ।
આહોપાયં તમ્ એવાદ્ય ઉદ્ધવો યમ્ ઉવાચ હ

ભીમસેનો ઽર્જુનઃ કૃષ્ણો બ્રહ્મ-લિન્ગ-ધરાસ્ ત્રયઃ ।
જગ્મુર્ ગિરિવ્રજં તાત બૃહદ્રથ-સુતો યતઃ

તે ગત્વાતિથ્ય-વેલાયાં ગૃહેષુ ગૃહ-મેધિનમ્ ।
બ્રહ્મણ્યં સમયાચેરન્ રાજન્યા બ્રહ્મ-લિઙ્ગિનઃ

રાજન્ વિદ્ધ્ય્ અતિથીન્ પ્રાપ્તાન્ અર્થિનો દૂરમ્ આગતાન્ ।
તન્ નઃ પ્રયચ્છ ભદ્રં તે યદ્ વયં કામયામહે

કિં દુર્મર્ષં તિતિક્ષૂણાં કિમ્ અકાર્યમ્ અસાધુભિઃ ।
કિં ન દેયં વદાન્યાનાં કઃ પરઃ સમ-દર્શિનામ્

યો ઽનિત્યેન શરીરેણ સતાં ગેયં યશો ધ્રુવમ્ ।
નાચિનોતિ સ્વયં કલ્પઃ સ વાચ્યઃ શોચ્ય એવ સઃ

હરિશ્ચન્દ્રો રન્તિદેવ ઉઞ્છવૃત્તિઃ શિબિર્ બલિઃ ।
વ્યાધઃ કપોતો બહવો હ્ય્ અધ્રુવેણ ધ્રુવં ગતાઃ

ભ્પ્_10.72.022।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સ્વરૈર્ આકૃતિભિસ્ તાંસ્ તુ પ્રકોષ્ઠૈર્ જ્યા-હતૈર્ અપિ ।
રાજન્ય-બન્ધૂન્ વિજ્ઞાય દૃષ્ટ-પૂર્વાન્ અચિન્તયત્

રાજન્ય-બન્ધવો હ્ય્ એતે બ્રહ્મ-લિઙ્ગાનિ બિભ્રતિ ।
દદાનિ ભિક્ષિતં તેભ્ય આત્માનમ્ અપિ દુસ્ત્યજમ્

બલેર્ નુ શ્રૂયતે કીર્તિર્ વિતતા દિક્ષ્વ્ અકલ્મષા ।
ઐશ્વર્યાદ્ ભ્રંશિતસ્યાપિ વિપ્ર-વ્યાજેન વિષ્ણુના

શ્રિયં જિહીર્ષતેન્દ્રસ્ય વિષ્ણવે દ્વિજ-રૂપિણે ।
જાનન્ન્ અપિ મહીમ્ પ્રાદાદ્ વાર્યમાણો ઽપિ દૈત્ય-રાટ્

જીવતા બ્રાહ્મણાર્થાય કો ન્વ્ અર્થઃ ક્ષત્ર-બન્ધુના ।
દેહેન પતમાનેન નેહતા વિપુલં યશઃ

ઇત્ય્ ઉદાર-મતિઃ પ્રાહ કૃષ્ણાર્જુન-વૃકોદરાન્ ।
હે વિપ્રા વ્રિયતાં કામો દદામ્ય્ આત્મ-શિરો ઽપિ વઃ

ભ્પ્_10.72.028।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
યુદ્ધં નો દેહિ રાજેન્દ્ર દ્વન્દ્વશો યદિ મન્યસે ।
યુદ્ધાર્થિનો વયં પ્રાપ્તા રાજન્યા નાન્ય-કાઙ્ક્ષિણઃ

અસૌ વૃકોદરઃ પાર્થસ્ તસ્ય ભ્રાતાર્જુનો હ્ય્ અયમ્ ।
અનયોર્ માતુલેયં માં કૃષ્ણં જાનીહિ તે રિપુમ્

એવમ્ આવેદિતો રાજા જહાસોચ્ચૈઃ સ્મ માગધઃ ।
આહ ચામર્ષિતો મન્દા યુદ્ધં તર્હિ દદામિ વઃ

ન ત્વયા ભીરુણા યોત્સ્યે યુધિ વિક્લવ-તેજસા ।
મથુરાં સ્વ-પુરીં ત્યક્ત્વા સમુદ્રં શરણં ગતઃ

અયં તુ વયસાતુલ્યો નાતિ-સત્ત્વો ન મે સમઃ ।
અર્જુનો ન ભવેદ્ યોદ્ધા ભીમસ્ તુલ્ય-બલો મમ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભીમસેનાય પ્રાદાય મહતીં ગદામ્ ।
દ્વિતીયાં સ્વયમ્ આદાય નિર્જગામ પુરાદ્ બહિઃ

તતઃ સમેખલે વીરૌ સંયુક્તાવ્ ઇતરેતરમ્ ।
જઘ્નતુર્ વજ્ર-કલ્પાભ્યાં ગદાભ્યાં રણ-દુર્મદૌ

મણ્ડલાનિ વિચિત્રાણિ સવ્યં દક્ષિણમ્ એવ ચ ।
ચરતોઃ શુશુભે યુદ્ધં નટયોર્ ઇવ રઙ્ગિણોઃ

તતશ્ ચટ-ચટા-શબ્દો વજ્ર-નિષ્પેસ-સન્નિભઃ ।
ગદયોઃ ક્ષિપ્તયો રાજન્ દન્તયોર્ ઇવ દન્તિનોઃ

તે વૈ ગદે ભુજ-જવેન નિપાત્યમાને $ અન્યોન્યતો ઽંસ-કટિ-પાદ-કરોરુ-જત્રુમ્ &અમ્પ્;
ચૂર્ણી-બભૂવતુર્ ઉપેત્ય યથાર્ક-શાખે % સંયુધ્યતોર્ દ્વિરદયોર્ ઇવ દીપ્ત-મન્વ્યોઃ ॥ ભ્પ્_10.72.037* ॥
ઇત્થં તયોઃ પ્રહતયોર્ ગદયોર્ નૃ-વીરૌ $ ક્રુદ્ધૌ સ્વ-મુષ્ટિભિર્ અયઃ-સ્પરશૈર્ અપિષ્ટામ્ &
ઇત્થં તયોઃ પ્રહતયોર્ ગદયોર્ નૃ-વીરૌ $ ક્રુદ્ધૌ સ્વ-મુષ્ટિભિર્ અયઃ-સ્પરશૈર્ અપિષ્ટામ્ &
શબ્દસ્ તયોઃ પ્રહરતોર્ ઇભયોર્ ઇવાસીન્ % નિર્ઘાત-વજ્ર-પરુષસ્ તલ-તાડનોત્થઃ ॥ ભ્પ્_10.72.038* ॥
તયોર્ એવં પ્રહરતોઃ સમ-શિક્ષા-બલૌજસોઃ ।
નિર્વિશેષમ્ અભૂદ્ યુદ્ધમ્ અક્ષીણ-જવયોર્ નૃપ

શત્રોર્ જન્મ-મૃતી વિદ્વાઞ્ જીવિતં ચ જરા-કૃતમ્ ।
પાર્થમ્ આપ્યાયયન્ સ્વેન તેજસાચિન્તયદ્ ધરિઃ

સઞ્ચિન્ત્યારી-વધોપાયં ભીમસ્યામોઘ-દર્શનઃ ।
દર્શયામ્ આસ વિટપં પાટયન્ન્ ઇવ સંજ્ઞયા

તદ્ વિજ્ઞાય મહા-સત્ત્વો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
ગૃહીત્વા પાદયોઃ શત્રું પાતયામ્ આસ ભૂ-તલે

એકમ્ પાદં પદાક્રમ્ય દોર્ભ્યામ્ અન્યં પ્રગૃહ્ય સઃ ।
ગુદતઃ પાટયામ્ આસ શાખમ્ ઇવ મહા-ગજઃ

એક-પાદોરુ-વૃષણ- કટિ-પૃષ્ઠ-સ્તનાંસકે ।
એક-બાહ્વ્-અક્ષિ-ભ્રૂ-કર્ણે શકલે દદૃશુઃ પ્રજાઃ

હાહા-કારો મહાન્ આસીન્ નિહતે મગધેશ્વરે ।
પૂજયામ્ આસતુર્ ભીમં પરિરભ્ય જયાચ્યતૌ

સહદેવં તત્-તનયં ભગવાન્ ભૂત-ભાવનઃ ।
અભ્યષિઞ્ચદ્ અમેયાત્મા મગધાનાં પતિં પ્રભુઃ ।
મોચયામ્ આસ રાજન્યાન્ સંરુદ્ધા માગધેન યે