ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.68

ભ્પ્_10.68.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
દુર્યોધન-સુતાં રાજન્ લક્ષ્મણાં સમિતિં-જયઃ ।
સ્વયંવર-સ્થામ્ અહરત્ સામ્બો જામ્બવતી-સુતઃ

કૌરવાઃ કુપિતા ઊચુર્ દુર્વિનીતો ઽયમ્ અર્ભકઃ ।
કદર્થી-કૃત્ય નઃ કન્યામ્ અકામામ્ અહરદ્ બલાત્

બધ્નીતેમં દુર્વિનીતં કિં કરિષ્યન્તિ વૃષ્ણયઃ ।
યે ઽસ્મત્-પ્રસાદોપચિતાં દત્તાં નો ભુઞ્જતે મહીમ્

નિગૃહીતં સુતં શ્રુત્વા યદ્ય્ એષ્યન્તીહ વૃષ્ણયઃ ।
ભગ્ન-દર્પાઃ શમં યાન્તિ પ્રાણા ઇવ સુ-સંયતાઃ

ઇતિ કર્ણઃ શલો ભૂરિર્ યજ્ઞકેતુઃ સુયોધનઃ ।
સામ્બમ્ આરેભિરે યોદ્ધું કુરુ-વૃદ્ધાનુમોદિતાઃ

દૃષ્ટ્વાનુધાવતઃ સામ્બો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ મહા-રથઃ ।
પ્રગૃહ્ય રુચિરં ચાપં તસ્થૌ સિંહ ઇવૈકલઃ

તં તે જિઘૃક્ષવઃ ક્રુદ્ધાસ્ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ભાષિણઃ ।
આસાદ્ય ધન્વિનો બાણૈઃ કર્ણાગ્રણ્યઃ સમાકિરન્

સો ઽપવિદ્ધઃ કુરુ-શ્રેષ્ઠ કુરુભિર્ યદુ-નન્દનઃ ।
નામૃષ્યત્ તદ્ અચિન્ત્યાર્ભઃ સિંહ ક્ષુદ્ર-મૃગૈર્ ઇવ

વિસ્ફૂર્જ્ય રુચિરં ચાપં સર્વાન્ વિવ્યાધ સાયકૈઃ ।
કર્ણાદીન્ ષડ્ રથાન્ વીરસ્ તાવદ્ભિર્ યુગપત્ પૃથક્

ચતુર્ભિશ્ ચતુરો વાહાન્ એકૈકેન ચ સારથીન્ ।
રથિનશ્ ચ મહેષ્વાસાંસ્ તસ્ય તત્ તે ઽભ્યપૂજયન્

તં તુ તે વિરથં ચક્રુશ્ ચત્વારશ્ ચતુરો હયાન્ ।
એકસ્ તુ સારથિં જઘ્ને ચિચ્છેદણ્યઃ શરાસનમ્

તં બદ્ધ્વા વિરથી-કૃત્ય કૃચ્છ્રેણ કુરવો યુધિ ।
કુમારં સ્વસ્ય કન્યાં ચ સ્વ-પુરં જયિનો ઽવિશન્

તચ્ છ્રુત્વા નારદોક્તેન રાજન્ સઞ્જાત-મન્યવઃ ।
કુરૂન્ પ્રત્ય્ ઉદ્યમં ચક્રુર્ ઉગ્રસેન-પ્રચોદિતાઃ

સાન્ત્વયિત્વા તુ તાન્ રામઃ સન્નદ્ધાન્ વૃષ્ણિ-પુઙ્ગવાન્ ।
નૈચ્છત્ કુરૂણાં વૃષ્ણીનાં કલિં કલિ-મલાપહઃ

જગામ હાસ્તિન-પુરં રથેનાદિત્ય-વર્ચસા ।
બ્રાહ્મણૈઃ કુલ-વૃદ્ધૈશ્ ચ વૃતશ્ ચન્દ્ર ઇવ ગ્રહૈઃ

ગત્વા ગજાહ્વયં રામો બાહ્યોપવનમ્ આસ્થિતઃ ।
ઉદ્ધવં પ્રેષયામ્ આસ ધૃતરાષ્ટ્રં બુભુત્સયા

સો ઽભિવન્દ્યામ્બિકા-પુત્રં ભીષ્મં દ્રોણં ચ બાહ્લિકમ્ ।
દુર્યોધનં ચ વિધિ-વદ્ રામમ્ આગતં અબ્રવીત્

તે ઽતિ-પ્રીતાસ્ તમ્ આકર્ણ્ય પ્રાપ્તં રામં સુહૃત્-તમમ્ ।
તમ્ અર્ચયિત્વાભિયયુઃ સર્વે મઙ્ગલ-પાણયઃ

તં સઙ્ગમ્ય યથા-ન્યાયં ગામ્ અર્ઘ્યં ચ ન્યવેદયન્ ।
તેષાં યે તત્-પ્રભાવ-જ્ઞાઃ પ્રણેમુઃ શિરસા બલમ્

બન્ધૂન્ કુશલિનઃ શ્રુત્વા પૃષ્ટ્વા શિવમ્ અનામયમ્ ।
પરસ્પરમ્ અથો રામો બભાષે ઽવિક્લવં વચઃ

ઉગ્રસેનઃ ક્ષિતેશેશો યદ્ વ આજ્ઞાપયત્ પ્રભુઃ ।
તદ્ અવ્યગ્ર-ધિયઃ શ્રુત્વા કુરુધ્વમ્ અવિલમ્બિતમ્

યદ્ યૂયં બહવસ્ ત્વ્ એકં જિત્વાધર્મેણ ધાર્મિકમ્ ।
અબધ્નીતાથ તન્ મૃષ્યે બન્ધૂનામ્ ઐક્ય-કામ્યયા

વીર્ય-શૌર્ય-બલોન્નદ્ધમ્ આત્મ-શક્તિ-સમં વચઃ ।
કુરવો બલદેવસ્ય નિશમ્યોચુઃ પ્રકોપિતાઃ

અહો મહચ્ ચિત્રમ્ ઇદં કાલ-ગત્યા દુરત્યયા ।
આરુરુક્ષત્ય્ ઉપાનદ્ વૈ શિરો મુકુટ-સેવિતમ્

એતે યૌનેન સમ્બદ્ધાઃ સહ-શય્યાસનાશનાઃ ।
વૃષ્ણયસ્ તુલ્યતાં નીતા અસ્મદ્-દત્ત-નૃપાસનાઃ

ચામર-વ્યજને શઙ્ખમ્ આતપત્રં ચ પાણ્ડુરમ્ ।
કિરીટમ્ આસનં શય્યાં ભુઞ્જતે ઽસ્મદ્-ઉપેક્ષયા

અલં યદૂનાં નરદેવ-લાઞ્છનૈર્ દાતુઃ પ્રતીપૈઃ ફણિનામ્ ઇવામૃતમ્ ।
યે ઽસ્મત્-પ્રસાદોપચિતા હિ યાદવા આજ્ઞાપયન્ત્ય્ અદ્ય ગત-ત્રપા બત

કથમ્ ઇન્દ્રો ઽપિ કુરુભિર્ ભીષ્મ-દ્રોણાર્જુનાદિભિઃ ।
અદત્તમ્ અવરુન્ધીત સિંહ-ગ્રસ્તમ્ ઇવોરણઃ

ભ્પ્_10.68.029।0 શ્રી-બાદરાયણિર્ ઉવાચ
જન્મ-બન્ધુ-શ્રીયોન્નદ્ધ- મદાસ્ તે ભરતર્ષભ ।
આશ્રાવ્ય રામં દુર્વાચ્યમ્ અસભ્યાઃ પુરમ્ આવિશન્

દૃષ્ટ્વા કુરૂનાં દૌઃશીલ્યં શ્રુત્વાવાચ્યાનિ ચાચ્યુતઃ ।
અવોચત્ કોપ-સંરબ્ધો દુષ્પ્રેક્ષ્યઃ પ્રહસન્ મુહુઃ

નૂનં નાના-મદોન્નદ્ધાઃ શાન્તિં નેચ્છન્ત્ય્ અસાધવઃ ।
તેષાં હિ પ્રશમો દણ્ડઃ પશૂનાં લગુડો યથા

અહો યદૂન્ સુ-સંરબ્ધાન્ કૃષ્ણં ચ કુપિતં શનૈઃ ।
સાન્ત્વયિત્વાહમ્ એતેષાં શમમ્ ઇચ્છન્ન્ ઇહાગતઃ

ત ઇમે મન્દ-મતયઃ કલહાભિરતાઃ ખલાઃ ।
તં મામ્ અવજ્ઞાય મુહુર્ દુર્ભાષાન્ માનિનો ઽબ્રુવન્

નોગ્રસેનઃ કિલ વિભુર્ ભોજ-વૃષ્ણ્ય્-અન્ધકેશ્વરઃ ।
શક્રાદયો લોક-પાલા યસ્યાદેશાનુવર્તિનઃ

સુધર્માક્રમ્યતે યેન પારિજાતો ઽમરાઙ્ઘ્રિપઃ ।
આનીય ભુજ્યતે સો ઽસૌ ન કિલાધ્યાસનાર્હણઃ

યસ્ય પાદ-યુગં સાક્ષાચ્ છ્રીર્ ઉપાસ્તે ઽખિલેશ્વરી ।
સ નાર્હતિ કિલ શ્રીશો નરદેવ-પરિચ્છદાન્

યસ્યાઙ્ઘ્રિ-પઙ્કજ-રજો ઽખિલ-લોક-પાલૈર્ $ મૌલ્ય્-ઉત્તમૈર્ ધૃતમ્ ઉપાસિત-તીર્થ-તીર્થમ્ &અમ્પ્;
બ્રહ્મા ભવો ઽહમ્ અપિ યસ્ય કલાઃ કલાયાઃ % શ્રીશ્ ચોદ્વહેમ ચિરમ્ અસ્ય નૃપાસનં ક્વ ॥ ભ્પ્_10.68.037* ॥
ભુઞ્જતે કુરુભિર્ દત્તં ભૂ-ખણ્ડં વૃષ્ણયઃ કિલ ।
ઉપાનહઃ કિલ વયં સ્વયં તુ કુરવઃ શિરઃ

અહો ઐશ્વર્ય-મત્તાનાં મત્તાનામ્ ઇવ માનિનામ્ ।
અસમ્બદ્ધા ગિઋઓ રુક્ષાઃ કઃ સહેતાનુશાસીતા

અદ્ય નિષ્કૌરવં પૃથ્વીં કરિષ્યામીત્ય્ અમર્ષિતઃ ।
ગૃહીત્વા હલમ્ ઉત્તસ્થૌ દહન્ન્ ઇવ જગત્-ત્રયમ્

લાઙ્ગલાગ્રેણ નગરમ્ ઉદ્વિદાર્ય ગજાહ્વયમ્ ।
વિચકર્ષ સ ગઙ્ગાયાં પ્રહરિષ્યન્ન્ અમર્ષિતઃ

જલ-યાનમ્ ઇવાઘૂર્ણં ગઙ્ગાયાં નગરં પતત્ ।
આકૃષ્યમાણમ્ આલોક્ય કૌરવાઃ જાત-સમ્ભ્રમાઃ

તમ્ એવ શરણં જગ્મુઃ સ-કુટુમ્બા જિજીવિષવઃ ।
સ-લક્ષ્મણં પુરસ્-કૃત્ય સામ્બં પ્રાઞ્જલયઃ પ્રભુમ્

રામ રામાખિલાધાર પ્રભાવં ન વિદામ તે ।
મૂઢાનાં નઃ કુ-બુદ્ધીનાં ક્ષન્તુમ્ અર્હસ્ય્ અતિક્રમમ્

સ્થિત્ય્-ઉત્પત્ત્ય્-અપ્યયાનાં ત્વમ્ એકો હેતુર્ નિરાશ્રયઃ ।
લોકાન્ ક્રીડનકાન્ ઈશ ક્રીડતસ્ તે વદન્તિ હિ

ત્વમ્ એવ મૂર્ધ્નીદમ્ અનન્ત લીલયા ભૂ-મણ્ડલં બિભર્ષિ સહસ્ર-મૂર્ધન્ ।
અન્તે ચ યઃ સ્વાત્મ-નિરુદ્ધ-વિશ્વઃ શેષે ઽદ્વિતીયઃ પરિશિષ્યમાણઃ

કોપસ્ તે ઽખિલ-શિક્ષાર્થં ન દ્વેષાન્ ન ચ મત્સરાત્ ।
બિભ્રતો ભગવન્ સત્ત્વં સ્થિતિ-પાલન-તત્પરઃ

નમસ્ તે સર્વ-ભૂતાત્મન્ સર્વ-શક્તિ-ધરાવ્યય ।
વિશ્વ-કર્મન્ નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્વાં વયં શરણં ગતાઃ

ભ્પ્_10.68.049।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં પ્રપન્નૈઃ સંવિગ્નૈર્ વેપમાનાયનૈર્ બલઃ ।
પ્રસાદિતઃ સુ-પ્રસન્નો મા ભૈષ્ટેત્ય્ અભયં દદૌ

દુર્યોધનઃ પારિબર્હં કુઞ્જરાન્ ષષ્ટિ-હાયનાન્ ।
દદૌ ચ દ્વાદશ-શતાન્ય્ અયુતાનિ તુરઙ્ગમાન્

રથાનાં ષટ્-સહસ્રાણિ રૌક્માણાં સૂર્ય-વર્ચસામ્ ।
દાસીનાં નિષ્ક-કણ્ઠીનાં સહસ્રં દુહિતૃ-વત્સલઃ

પ્રતિગૃહ્ય તુ તત્ સર્વં ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ ।
સ-સુતઃ સ-સ્નુષઃ પ્રાયાત્ સુહૃદ્ભિર્ અભિનન્દિતઃ

તતઃ પ્રવિષ્ટઃ સ્વ-પુરં હલાયુધઃ $ સમેત્ય બન્ધૂન્ અનુરક્ત-ચેતસઃ &અમ્પ્;
શશંસ સર્વં યદુ-પુઙ્ગવાનાં % મધ્યે સભાયાં કુરુષુ સ્વ-ચેષ્ટિતમ્ ॥ ભ્પ્_10.68.053* ॥
અદ્યાપિ ચ પુરં હ્ય્ એતત્ સૂચયદ્ રામ-વિક્રમમ્ ।
સમુન્નતં દક્ષિણતો ગઙ્ગાયામ્ અનુદૃશ્યતે