ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.64

ભ્પ્_10.64.001।0 શ્રી-બાદરાયણિર્ ઉવાચ
એકદોપવનં રાજન્ જગ્મુર્ યદુ-કુમારકાઃ ।
વિહર્તું સામ્બ-પ્રદ્યુમ્ન ચારુ-ભાનુ-ગદાદયઃ

ક્રીડિત્વા સુ-ચિરં તત્ર વિચિન્વન્તઃ પિપાસિતાઃ ।
જલં નિરુદકે કૂપે દદૃશુઃ સત્ત્વમ્ અદ્ભુતમ્

કૃકલાસં ગિરિ-નિભં વીક્ષ્ય વિસ્મિત-માનસાઃ ।
તસ્ય ચોદ્ધરણે યત્નં ચક્રુસ્ તે કૃપયાન્વિતાઃ

ચર્મ-જૈસ્ તાન્તવૈઃ પાશૈર્ બદ્ધ્વા પતિતમ્ અર્ભકાઃ ।
નાશક્નુરન્ સમુદ્ધર્તું કૃષ્ણાયાચખ્યુર્ ઉત્સુકાઃ

તત્રાગત્યારવિન્દાક્ષો ભગવાન્ વિશ્વ-ભાવનઃ ।
વીક્ષ્યોજ્જહાર વામેન તં કરેણ સ લીલયા

સ ઉત્તમઃ-શ્લોક-કરાભિમૃષ્ટો વિહાય સદ્યઃ કૃકલાસ-રૂપમ્ ।
સન્તપ્ત-ચામીકર-ચારુ-વર્ણઃ સ્વર્ગ્ય્ અદ્ભુતાલઙ્કરણામ્બર-સ્રક્

પપ્રચ્છ વિદ્વાન્ અપિ તન્-નિદાનં જનેષુ વિખ્યાપયિતું મુકુન્દઃ ।
કસ્ ત્વં મહા-ભાગ વરેણ્ય-રૂપો દેવોત્તમં ત્વાં ગણયામિ નૂનમ્

દશામ્ ઇમાં વા કતમેન કર્મણા સમ્પ્રાપિતો ઽસ્ય્ અતદ્-અર્હઃ સુ-ભદ્ર ।
આત્માનમ્ આખ્યાહિ વિવિત્સતાં નો યન્ મન્યસે નઃ ક્ષમમ્ અત્ર વક્તુમ્

ભ્પ્_10.64.009।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ સ્મ રાજા સમ્પૃષ્ટઃ કૃષ્ણેનાનન્ત-મૂર્તિના ।
માધવં પ્રણિપત્યાહ કિરીટેનાર્ક-વર્ચસા

ભ્પ્_10.64.010।0 નૃગ ઉવાચ
નૃગો નામ નરેન્દ્રો ઽહમ્ ઇક્ષ્વાકુ-તનયઃ પ્રભો ।
દાનિષ્વ્ આખ્યાયમાનેષુ યદિ તે કર્ણમ્ અસ્પૃશમ્

કિં નુ તે ઽવિદિતં નાથ સર્વ-ભૂતાત્મ-સાક્ષિણઃ ।
કાલેનાવ્યાહત-દૃશો વક્ષ્યે ઽથાપિ તવાજ્ઞયા

યાવત્યઃ સિકતા ભૂમેર્ યાવત્યો દિવિ તારકાઃ ।
યાવત્યો વર્ષ-ધારાશ્ ચ તાવતીર્ અદદં સ્મ ગાઃ

પયસ્વિનીસ્ તરુણીઃ શીલ-રૂપ- ગુણોપપન્નાઃ કપિલા હેમ-સૃઙ્ગીઃ ।
ન્યાયાર્જિતા રૂપ્ય-ખુરાઃ સ-વત્સા દુકૂલ-માલાભરણા દદાવ્ અહમ્

સ્વ્-અલઙ્કૃતેભ્યો ગુણ-શીલવદ્ભ્યઃ સીદત્-કુટુમ્બેભ્ય ઋત-વ્રતેભ્યઃ ।
તપઃ-શ્રુત-બ્રહ્મ-વદાન્ય-સદ્ભ્યઃ પ્રાદાં યુવભ્યો દ્વિજ-પુઙ્ગવેભ્યઃ

ગો-ભૂ-હિરણ્યાયતનાશ્વ-હસ્તિનઃ કન્યાઃ સ-દાસીસ્ તિલ-રૂપ્ય-શય્યાઃ ।
વાસાંસિ રત્નાનિ પરિચ્છદાન્ રથાન્ ઇષ્ટં ચ યજ્ઞૈશ્ ચરિતં ચ પૂર્તમ્

કસ્યચિદ્ દ્વિજ-મુખ્યસ્ય ભ્રષ્ટા ગૌર્ મમ ગો-ધને ।
સમ્પૃક્તાવિદુષા સા ચ મયા દત્તા દ્વિજાતયે

તાં નીયમાનાં તત્-સ્વામી દૃષ્ટ્રોવાચ મમેતિ તમ્ ।
મમેતિ પરિગ્રાહ્ય્ આહ નૃગો મે દત્તવાન્ ઇતિ

વિપ્રૌ વિવદમાનૌ મામ્ ઊચતુઃ સ્વાર્થ-સાધકૌ ।
ભવાન્ દાતાપહર્તેતિ તચ્ છ્રુત્વા મે ઽભવદ્ ભ્રમઃ

અનુનીતાવ્ ઉભૌ વિપ્રૌ ધર્મ-કૃચ્છ્ર-ગતેન વૈ ।
ગવાં લક્ષં પ્રકૃષ્ટાનાં દાસ્યામ્ય્ એષા પ્રદીયતામ્

ભવન્તાવ્ અનુગૃહ્ણીતાં કિઙ્કરસ્યાવિજાનતઃ ।
સમુદ્ધરતં માં કૃચ્છ્રાત્ પતન્તં નિરયે ઽશુચૌ

નાહં પ્રતીચ્છે વૈ રાજન્ન્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ્વામ્ય્ અપાક્રમત્ ।
નાન્યદ્ ગવામ્ અપ્ય્ અયુતમ્ ઇચ્છામીત્ય્ અપરો યયૌ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે યામૈર્ દૂતૈર્ નીતો યમ-ક્ષયમ્ ।
યમેન પૃષ્ટસ્ તત્રાહં દેવ-દેવ જગત્-પતે

પૂર્વં ત્વમ્ અશુભં ભુઙ્ક્ષ ઉતાહો નૃપતે શુભમ્ ।
નાન્તં દાનસ્ય ધર્મસ્ય પશ્યે લોકસ્ય ભાસ્વતઃ

પૂર્વં દેવાશુભં ભુઞ્જ ઇતિ પ્રાહ પતેતિ સઃ ।
તાવદ્ અદ્રાક્ષમ્ આત્માનં કૃકલાસં પતન્ પ્રભો

બ્રહ્મણ્યસ્ય વદાન્યસ્ય તવ દાસસ્ય કેશવ ।
સ્મૃતિર્ નાદ્યાપિ વિધ્વસ્તા ભવત્-સન્દર્શનાર્થિનઃ

સ ત્વં કથં મમ વિભો ઽક્ષિ-પથઃ પરાત્મા $ યોગેશ્વરઃ શ્રુતિ-દૃશામલ-હૃદ્-વિભાવ્યઃ &અમ્પ્;
સાક્ષાદ્ અધોક્ષજ ઉરુ-વ્યસનાન્ધ-બુદ્ધેઃ % સ્યાન્ મે ઽનુદૃશ્ય ઇહ યસ્ય ભવાપવર્ગઃ ॥ ભ્પ્_10.64.026* ॥
દેવ-દેવ જગન્-નાથ ગોવિન્દ પુરુષોત્તમ ।
નારાયણ હૃષીકેશ પુણ્ય-શ્લોકાચ્યુતાવ્યય

અનુજાનીહિ માં કૃષ્ણ યાન્તં દેવ-ગતિં પ્રભો ।
યત્ર ક્વાપિ સતશ્ ચેતો ભૂયાન્ મે ત્વત્-પદાસ્પદમ્

નમસ્ તે સર્વ-ભાવાય બ્રહ્મણે ઽનન્ત-શક્તયે ।
કૃષ્ણાય વાસુદેવાય યોગાનાં પતયે નમઃ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તં પરિક્રમ્ય પાદૌ સ્પૃષ્ટ્વા સ્વ-મૌલિના ।
અનુજ્ઞાતો વિમાનાગ્ર્યમ્ આરુહત્ પશ્યતાં નૃણામ્

કૃષ્ણઃ પરિજનં પ્રાહ ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
બ્રહ્મણ્ય-દેવો ધર્માત્મા રાજન્યાન્ અનુશિક્ષયન્

દુર્જરં બત બ્રહ્મ-સ્વં ભુક્તમ્ અગ્નેર્ મનાગ્ અપિ ।
તેજીયસો ઽપિ કિમ્ ઉત રાજ્ઞાં ઈશ્વર-માનિનામ્

નાહં હાલાહલં મન્યે વિષં યસ્ય પ્રતિક્રિયા ।
બ્રહ્મ-સ્વં હિ વિષં પ્રોક્તં નાસ્ય પ્રતિવિધિર્ ભુવિ

હિનસ્તિ વિષમ્ અત્તારં વહ્નિર્ અદ્ભિઃ પ્રશામ્યતિ ।
કુલં સ-મૂલં દહતિ બ્રહ્મ-સ્વારણિ-પાવકઃ

બ્રહ્મ-સ્વં દુરનુજ્ઞાતં ભુક્તં હન્તિ ત્રિ-પૂરુષમ્ ।
પ્રસહ્ય તુ બલાદ્ ભુક્તં દશ પૂર્વાન્ દશાપરાન્

રાજાનો રાજ-લક્ષ્મ્યાન્ધા નાત્મ-પાતં વિચક્ષતે ।
નિરયં યે ઽભિમન્યન્તે બ્રહ્મ-સ્વં સાધુ બાલિશાઃ

ગૃહ્ણન્તિ યાવતઃ પાંશૂન્ ક્રન્દતામ્ અશ્રુ-બિન્દવઃ ।
વિપ્રાણાં હૃત-વૃત્તીનામ્ વદાન્યાનાં કુટુમ્બિનામ્

રાજાનો રાજ-કુલ્યાશ્ ચ તાવતો ઽબ્દાન્ નિરઙ્કુશાઃ ।
કુમ્ભી-પાકેષુ પચ્યન્તે બ્રહ્મ-દાયાપહારિણઃ

સ્વ-દત્તાં પર-દત્તાં વા બ્રહ્મ-વૃત્તિં હરેચ્ ચ યઃ ।
ષષ્ટિ-વર્ષ-સહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ

ન મે બ્રહ્મ-ધનં ભૂયાદ્ યદ્ ગૃધ્વાલ્પાયુષો નરાઃ ।
પરાજિતાશ્ ચ્યુતા રાજ્યાદ્ ભવન્ત્ય્ ઉદ્વેજિનો ઽહયઃ

વિપ્રં કૃતાગસમ્ અપિ નૈવ દ્રુહ્યત મામકાઃ ।
ઘ્નન્તં બહુ શપન્તં વા નમસ્-કુરુત નિત્યશઃ

યથાહં પ્રણમે વિપ્રાન્ અનુકાલં સમાહિતઃ ।
તથા નમત યૂયં ચ યો ઽન્યથા મે સ દણ્ડ-ભાક્

બ્રાહ્મણાર્થો હ્ય્ અપહૃતો હર્તારં પાતયત્ય્ અધઃ ।
અજાનન્તમ્ અપિ હ્ય્ એનં નૃગં બ્રાહ્મણ-ગૌર્ ઇવ

એવં વિશ્રાવ્ય ભગવાન્ મુકુન્દો દ્વારકૌકસઃ ।
પાવનઃ સર્વ-લોકાનાં વિવેશ નિજ-મન્દિરમ્