ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.61

ભ્પ્_10.61.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એકૈકશસ્ તાઃ કૃષ્ણસ્ય પુત્રાન્ દશ-દશાબઆઃ ।
અજીજનન્ન્ અનવમાન્ પિતુઃ સર્વાત્મ-સમ્પદા

ગૃહાદ્ અનપગં વીક્ષ્ય રાજ-પુત્ર્યો ઽચ્યુતં સ્થિતમ્ ।
પ્રેષ્ઠં ન્યમંસત સ્વં સ્વં ન તત્-તત્ત્વ-વિદઃ સ્ત્રિયઃ

ચાર્વ્-અબ્જ-કોશ-વદનાયત-બાહુ-નેત્ર- $ સ-પ્રેમ-હાસ-રસ-વીક્ષિત-વલ્ગુ-જલ્પૈઃ &અમ્પ્;
સમ્મોહિતા ભગવતો ન મનો વિજેતું % સ્વૈર્ વિભ્રમૈઃ સમશકન્ વનિતા વિભૂમ્નઃ ॥ ભ્પ્_10.61.003* ॥
સ્માયાવલોક-લવ-દર્શિત-ભાવ-હારિ $ ભ્રૂ-મણ્ડલ-પ્રહિત-સૌરત-મન્ત્ર-શૌણ્ડૈઃ &
સ્માયાવલોક-લવ-દર્શિત-ભાવ-હારિ $ ભ્રૂ-મણ્ડલ-પ્રહિત-સૌરત-મન્ત્ર-શૌણ્ડૈઃ &
પત્ન્યસ્ તુ શોડશ-સહસ્રમ્ અનઙ્ગ-બાણૈર્ % યસ્યેન્દ્રિયં વિમથિતુમ્ કરણૈર્ ન શેકુઃ ॥ ભ્પ્_10.61.004* ॥
ઇત્થં રમા-પતિમ્ અવાપ્ય પતિં સ્ત્રિયસ્ તા $ બ્રહ્માદયો ઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્ &
ઇત્થં રમા-પતિમ્ અવાપ્ય પતિં સ્ત્રિયસ્ તા $ બ્રહ્માદયો ઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્ &
ભેજુર્ મુદાવિરતમ્ એધિતયાનુરાગ- % હાસાવલોક-નવ-સઙ્ગમ-લાલસાદ્યમ્ ॥ ભ્પ્_10.61.005* ॥
પ્રત્યુદ્ગમાસન-વરાર્હણ-પાદ-શૌચ- $ તામ્બૂલ-વિશ્રમણ-વીજન-ગન્ધ-માલ્યૈઃ &
પ્રત્યુદ્ગમાસન-વરાર્હણ-પાદ-શૌચ- $ તામ્બૂલ-વિશ્રમણ-વીજન-ગન્ધ-માલ્યૈઃ &
કેશ-પ્રસાર-શયન-સ્નપનોપહાર્યૈઃ % દાસી-શતા અપિ વિભોર્ વિદધુઃ સ્મ દાસ્યમ્ ॥ ભ્પ્_10.61.006* ॥
તાસાં યા દશ-પુત્રાણાં કૃષ્ણ-સ્ત્રીણાં પુરોદિતાઃ ।
અષ્ટૌ મહિષ્યસ્ તત્-પુત્રાન્ પ્રદ્યુમ્નાદીન્ ગૃણામિ તે

ચારુદેષ્ણઃ સુદેષ્ણશ્ ચ ચારુદેહશ્ ચ વીર્યવાન્ ।
સુચારુશ્ ચારુગુપ્તશ્ ચ ભદ્રચારુસ્ તથાપરઃ

ચારુચન્દ્રો વિચારુશ્ ચ ચારુશ્ ચ દશમો હરેઃ ।
પ્રદ્યુમ્ન-પ્રમુખા જાતા રુક્મિણ્યાં નાવમાઃ પિતુઃ

ભાનુઃ સુભાનુઃ સ્વર્ભાનુઃ પ્રભાનુર્ ભાનુમાંસ્ તથા ।
ચન્દ્રભાનુર્ બૃહદ્ભાનુર્ અતિભાનુસ્ તથાષ્ટમઃ

શ્રીભાનુઃ પ્રતિભાનુશ્ ચ સત્યભામાત્મજા દશ ।
સામ્બઃ સુમિત્રઃ પુરુજિચ્ છતજિચ્ ચ સહસ્રજિત્

વિયયશ્ ચિત્રકેતુશ્ ચ વસુમાન્ દ્રવિડઃ ક્રતુઃ ।
જામ્બવત્યાઃ સુતા હ્ય્ એતે સામ્બાદ્યાઃ પિતૃ-સમ્મતાઃ

વીરશ્ ચન્દ્રો ઽશ્વસેનશ્ ચ ચિત્રગુર્ વેગવાન્ વૃષઃ ।
આમઃ શઙ્કુર્ વસુઃ શ્રીમાન્ કુન્તિર્ નાગ્નજિતેઃ સુતાઃ

શ્રુતઃ કવિર્ વૃષો વીરઃ સુબાહુર્ ભદ્ર એકલઃ ।
શાન્તિર્ દર્શઃ પૂર્ણમાસઃ કાલિન્દ્યાઃ સોમકો ઽવરઃ

પ્રઘોષો ગાત્રવાન્ સિંહો બલઃ પ્રબલ ઊર્ધગઃ ।
માદ્ર્યાઃ પુત્રા મહાશક્તિઃ સહ ઓજો ઽપરાજિતઃ

વૃકો હર્ષો ઽનિલો ગૃધ્રો વર્ધનોન્નાદ એવ ચ ।
મહાંસઃ પાવનો વહ્નિર્ મિત્રવિન્દાત્મજાઃ ક્ષુધિઃ

સઙ્ગ્રામજિદ્ બૃહત્સેનઃ શૂરઃ પ્રહરણો ઽરિજિત્ ।
જયઃ સુભદ્રો ભદ્રાયા વામ આયુશ્ ચ સત્યકઃ

દીપ્તિમાંસ્ તામ્રતપ્તાદ્યા રોહિણ્યાસ્ તનયા હરેઃ ।
પ્રદ્યમ્નાચ્ ચાનિરુદ્ધો ઽભૂદ્ રુક્મવત્યાં મહા-બલઃ ।
પુત્ર્યાં તુ રુક્મિણો રાજન્ નામ્ના ભોજકટે પુરે

એતેષાં પુત્ર-પૌત્રાશ્ ચ બભૂવુઃ કોટિશો નૃપ ।
માતરઃ કૃષ્ણ-જાતીનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

ભ્પ્_10.61.020।0 શ્રી-રાજોવાચ
કથં રુક્મ્ય્ અરી-પુત્રાય પ્રાદાદ્ દુહિતરં યુધિ ।
કૃષ્ણેન પરિભૂતસ્ તં હન્તું રન્ધ્રં પ્રતીક્ષતે ।
એતદ્ આખ્યાહિ મે વિદ્વન્ દ્વિષોર્ વૈવાહિકં મિથઃ

અનાગતમ્ અતીતં ચ વર્તમાનમ્ અતીન્દ્રિયમ્ ।
વિપ્રકૃષ્ટં વ્યવહિતં સમ્યક્ પશ્યન્તિ યોગિનઃ

ભ્પ્_10.61.022।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
વૃતઃ સ્વયં-વરે સાક્ષાદ્ અનણ્ગો ઽણ્ગ-યુતસ્ તયા ।
રાજ્ઞઃ સમેતાન્ નિર્જિત્ય જહારૈક-રથો યુધિ

યદ્ય્ અપ્ય્ અનુસ્મરન્ વૈરં રુક્મી કૃષ્ણાવમાનિતઃ ।
વ્યતરદ્ ભાગિનેયાય સુતાં કુર્વન્ સ્વસુઃ પ્રિયમ્

રુક્મિણ્યાસ્ તનયાં રાજન્ કૃતવર્મ-સુતો બલી ।
ઉપયેમે વિશાલાક્ષીં કન્યાં ચારુમતીં કિલ

દૌહિત્રાયાનિરુદ્ધાય પૌત્રીં રુક્મ્ય્ આદદાદ્ ધરેઃ ।
રોચનાં બદ્ધ-વૈરો ઽપિ સ્વસુઃ પ્રિય-ચિકીર્ષયા ।
જાનન્ન્ અધર્મં તદ્ યૌનં સ્નેહ-પાશાનુબન્ધનઃ

તસ્મિન્ન્ અભ્યુદયે રાજન્ રુક્મિણી રામ-કેશવૌ ।
પુરં ભોજકટં જગ્મુઃ સામ્બ-પ્રદ્યુમ્નકાદયઃ

તસ્મિન્ નિવૃત્ત ઉદ્વાહે કાલિઙ્ગ-પ્રમુખા નૃપાઃ ।
દૃપ્તાસ્ તે રુક્મિણં પ્રોચુર્ બલમ્ અક્ષૈર્ વિનિર્જય

અનક્ષ-જ્ઞો હ્ય્ અયં રાજન્ન્ અપિ તદ્-વ્યસનં મહત્ ।
ઇત્ય્ ઉક્તો બલમ્ આહૂય તેનાક્ષૈર્ રુક્મ્ય્ અદીવ્યત

શતં સહસ્રમ્ અયુતં રામસ્ તત્રાદદે પણમ્ ।
તં તુ રુક્મ્ય્ અજયત્ તત્ર કાલિઙ્ગઃ પ્રાહસદ્ બલમ્ ।
દન્તાન્ સન્દર્શયન્ન્ ઉચ્ચૈર્ નામૃષ્યત્ તદ્ ધલાયુધઃ

તતો લક્ષં રુક્મ્ય્ અગૃહ્ણાદ્ ગ્લહં તત્રાજયદ્ બલઃ ।
જિતવાન્ અહમ્ ઇત્ય્ આહ રુક્મી કૈતવમ્ આશ્રિતઃ

મન્યુના ક્ષુભિતઃ શ્રીમાન્ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ।
જાત્યારુણાક્ષો ઽતિ-રુષા ન્યર્બુદં ગ્લહમ્ આદદે

તં ચાપિ જિતવાન્ રામો ધર્મેણ છલમ્ આશ્રિતઃ ।
રુક્મી જિતં મયાત્રેમે વદન્તુ પ્રાશ્નિકા ઇતિ

તદાબ્રવીન્ નભો-વાણી બલેનૈવ જિતો ગ્લહઃ ।
ધર્મતો વચનેનૈવ રુક્મી વદતિ વૈ મૃષા

તામ્ અનાદૃત્ય વૈદર્ભો દુષ્ટ-રાજન્ય-ચોદિતઃ ।
સઙ્કર્ષણં પરિહસન્ બભાષે કાલ-ચોદિતઃ

નૈવાક્ષ-કોવિદા યૂયં ગોપાલા વન-ગોચરાઃ ।
અક્ષૈર્ દીવ્યન્તિ રાજાનો બાણૈશ્ ચ ન ભવાદૃશાઃ

રુક્મિણૈવમ્ અધિક્ષિપ્તો રાજભિશ્ ચોપહાસિતઃ ।
ક્રુદ્ધઃ પરિઘમ્ ઉદ્યમ્ય જઘ્ને તં નૃમ્ણ-સંસદિ

કલિઙ્ગ-રાજં તરસા ગૃહીત્વા દશમે પદે ।
દન્તાન્ અપાતયત્ ક્રુદ્ધો યો ઽહસદ્ વિવૃતૈર્ દ્વિજૈઃ

અન્યે નિર્ભિન્ન-બાહૂરુ- શિરસો રુધિરોક્ષિતાઃ ।
રાજાનો દુદ્રવર્ ભીતા બલેન પઙ્ઘાર્દિતાઃ

નિહતે રુક્મિણિ શ્યાલે નાબ્રવીત્ સાધ્વ્ અસાધુ વા ।
રક્મિણી-બલયો રાજન્ સ્નેહ-ભઙ્ગ-ભયાદ્ ધરિઃ

તતો ઽનિરુદ્ધં સહ સૂર્યયા વરં રથં સમારોપ્ય યયુઃ કુશસ્થલીમ્ ।
રામાદયો ભોજકટાદ્ દશાર્હાઃ સિદ્ધાખિલાર્થા મધુસૂદનાશ્રયાઃ