ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.59

શ્રી-રાજોવાચ યથા હતો ભગવતા ભૌમો યેને ચ તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
નિરુદ્ધા એતદ્ આચક્ષ્વ વિક્રમં શાર્ઙ્ગ-ધન્વનઃ

ભ્પ્_10.59.002।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇન્દ્રેણ હૃત-છત્રેણ હૃત-કુણ્ડલ-બન્ધુના ।
હૃતામરાદ્રિ-સ્થાનેન જ્ઞાપિતો ભૌમ-ચેષ્ટિતમ્

સ-ભાર્યો ગરુડારૂઢઃ પ્રાગ્-જ્યોતિષ-પુરં યયૌ ।
ગિરિ-દુર્ગૈઃ શસ્ત્ર-દુર્ગૈર્ જલાગ્ન્ય્-અનિલ-દુર્ગમમ્ ।
મુર-પાશાયુતૈર્ ઘોરૈર્ દૃઢૈઃ સર્વત આવૃતમ્

ગદયા નિર્બિભેદાદ્રીન્ શસ્ત્ર-દુર્ગાણિ સાયકૈઃ ।
ચક્રેણાગ્નિં જલં વાયું મુર-પાશાંસ્ તથાસિના

શઙ્ખ-નાદેન યન્ત્રાણિ હૃદયાનિ મનસ્વિનામ્ ।
પ્રાકારં ગદયા ગુર્વ્યા નિર્બિભેદ ગદાધરઃ

પાઞ્ચજન્ય-ધ્વનિં શ્રુત્વા યુગાન્તશનિ-ભીષણમ્ ।
મુરઃ શયાન ઉત્તસ્થૌ દૈત્યઃ પઞ્ચ-શિરા જલાત્

ત્રિ-શૂલમ્ ઉદ્યમ્ય સુ-દુર્નિરીક્ષણો યુગાન્ત-સૂર્યાનલ-રોચિર્ ઉલ્બણઃ ।
ગ્રસંસ્ ત્રિ-લોકીમ્ ઇવ પઞ્ચભિર્ મુખૈર્ અભ્યદ્રવત્ તાર્ક્ષ્ય-સુતં યથોરગઃ

આવિધ્ય શૂલં તરસા ગરુત્મતે નિરસ્ય વક્ત્રૈર્ વ્યનદત્ સ પઞ્ચભિઃ ।
સ રોદસી સર્વ-દિશો ઽમ્બરં મહાન્ આપૂરયન્ન્ અણ્ડ-કટાહમ્ આવૃણોત્

તદાપતદ્ વૈ ત્રિ-શિખં ગરુત્મતે હરિઃ શરાભ્યામ્ અભિનત્ ત્રિધોજસા ।
મુખેષુ તં ચાપિ શરૈર્ અતાડયત્ તસ્મૈ ગદાં સો ઽપિ રુષા વ્યમુઞ્ચત

તામ્ આપતન્તીં ગદયા ગદાં મૃધે ગદાગ્રજો નિર્બિભિદે સહસ્રધા ।
ઉદ્યમ્ય બાહૂન્ અભિધાવતો ઽજિતઃ શિરાંસિ ચક્રેણ જહાર લીલયા

વ્યસુઃ પપાતામ્ભસિ કૃત્ત-શીર્ષો નિકૃત્ત-શૃઙ્ગો ઽદ્રિર્ ઇવેન્દ્ર-તેજસા ।
તસ્યાત્મજાઃ સપ્ત પિતુર્ વધાતુરાઃ પ્રતિક્રિયામર્ષ-જુષઃ સમુદ્યતાઃ

તામ્રો ઽન્તરિક્ષઃ શ્રવણો વિભાવસુર્ $ વસુર્ નભસ્વાન્ અરુણશ્ ચ સપ્તમઃ &અમ્પ્;
પીઠં પુરસ્કૃત્ય ચમૂ-પતિં મૃધે % ભૌમ-પ્રયુક્તા નિરગન્ ધૃતાયુધાઃ ॥ ભ્પ્_10.59.012* ॥
પ્રાયુઞ્જતાસાદ્ય શરાન્ અસીન્ ગદાઃ શક્ત્ય્-ઋષ્ટિ-શૂલાન્ય્ અજિતે રુષોલ્બણાઃ ।
તચ્-છસ્ત્ર-કૂટં ભગવાન્ સ્વ-માર્ગણૈર્ અમોઘ-વીર્યસ્ તિલશશ્ ચકર્ત હ

તાન્ પીઠ-મુખ્યાન્ અનયદ્ યમ-ક્ષયં $ નિકૃત્ત-શીર્ષોરુ-ભુજાઙ્ઘ્રિ-વર્મણઃ &
સ્વાનીક-પાન્ અચ્યુત-ચક્ર-સાયકૈસ્ % તથા નિરસ્તાન્ નરકો ધરા-સુતઃ \
નિરીક્ષ્ય દુર્મર્ષણ આસ્રવન્-મદૈર્ # ગજૈઃ પયોધિ-પ્રભવૈર્ નિરાક્રમાત્ ॥ ભ્પ્_10.59.014* ॥
દૃષ્ટ્વા સ-ભાર્યં ગરુડોપરિ સ્થિતં $ સૂર્યોપરિષ્ટાત્ સ-તડિદ્ ઘનં યથા &અમ્પ્;
કૃષ્ણં સ તસ્મૈ વ્યસૃજચ્ છત-ઘ્નીં % યોધાશ્ ચ સર્વે યુગપચ્ ચ વિવ્યધુઃ ॥ ભ્પ્_10.59.015* ॥
તદ્ ભૌમ-સૈન્યં ભગવાન્ ગદાગ્રજો $ વિચિત્ર-વાજૈર્ નિશિતૈઃ શિલીમુખૈઃ &
તદ્ ભૌમ-સૈન્યં ભગવાન્ ગદાગ્રજો $ વિચિત્ર-વાજૈર્ નિશિતૈઃ શિલીમુખૈઃ &
નિકૃત્ત-બાહૂરુ-શિરોધ્ર-વિગ્રહં % ચકાર તર્હ્ય્ એવ હતાશ્વ-કુઞ્જરમ્ ॥ ભ્પ્_10.59.016* ॥
યાનિ યોધૈઃ પ્રયુક્તાનિ શસ્ત્રાસ્ત્રાણિ કુરૂદ્વહ ।
હરિસ્ તાન્ય્ અચ્છિનત્ તીક્ષ્ણૈઃ શરૈર્ એકૈકશસ્ ત્રીભિઃ

ઉહ્યમાનઃ સુપર્ણેન પક્ષાભ્યાં નિઘ્નતા ગજાન્ ।
ગુરુત્મતા હન્યમાનાસ્ તુણ્ડ-પક્ષ-નખેર્ ગજાઃ

પુરમ્ એવાવિશન્ન્ આર્તા નરકો યુધ્ય્ અયુધ્યત ।
દૃષ્ટ્વા વિદ્રાવિતં સૈન્યં ગરુડેનાર્દિતં સ્વકં

તં ભૌમઃ પ્રાહરચ્ છક્ત્યા વજ્રઃ પ્રતિહતો યતઃ ।
નાકમ્પત તયા વિદ્ધો માલાહત ઇવ દ્વિપઃ

શૂલં ભૌમો ઽચ્યુતં હન્તુમ્ આદદે વિતથોદ્યમઃ ।
તદ્-વિસર્ગાત્ પૂર્વમ્ એવ નરકસ્ય શિરો હરિઃ ।
અપાહરદ્ ગજ-સ્થસ્ય ચક્રેણ ક્ષુર-નેમિના

સ-કુણ્ડલં ચારુ-કિરીટ-ભૂષણં બભૌ પૃથિવ્યાં પતિતમ્ સમુજ્જ્વલમ્ ।
હ હેતિ સાધ્વ્ ઇત્ય્ ઋષયઃ સુરેશ્વરા માલ્યૈર્ મુકુન્દં વિકિરન્ત ઈદિરે

તતશ્ ચ ભૂઃ કૃષ્ણમ્ ઉપેત્ય કુણ્ડલે $ પ્રતપ્ત-જામ્બૂનદ-રત્ન-ભાસ્વરે &અમ્પ્;
સ-વૈજયન્ત્યા વન-માલયાર્પયત્ % પ્રાચેતસં છત્રમ્ અથો મહા-મણિમ્ ॥ ભ્પ્_10.59.023* ॥
અસ્તૌષીદ્ અથ વિશ્વેશં દેવી દેવ-વરાર્ચિતમ્ ।
પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતા રાજન્ ભક્તિ-પ્રવણયા ધિયા

ભ્પ્_10.59.025।0 ભૂમિર્ ઉવાચ
નમસ્ તે દેવ-દેવેશ શઙ્ખ-ચક્ર-ગદા-ધર ।
ભક્તેચ્છોપાત્ત-રૂપાય પરમાત્મન્ નમો ઽસ્તુ તે

નમઃ પઙ્કજ-નાભાય નમઃ પઙ્કજ-માલિને ।
નમઃ પઙ્કજ-નેત્રાય નમસ્ તેપઙ્કજાઙ્ઘ્રયે

નમો ભગવતે તુભ્યં વાસુદેવાય વિષ્ણવે ।
પુરુષાયાદિ-બીજાય પૂર્ણ-બોધાય તે નમઃ

અજાય જનયિત્રે ઽસ્ય બ્રહ્મણે ઽનન્ત-શક્તયે ।
પરાવરાત્મન્ ભૂતાત્મન્ પરમાત્મન્ નમો ઽસ્તુ તે

ત્વં વૈ સિસૃક્ષુર્ અજ ઉત્કટં પ્રભો $ તમો નિરોધાય બિભર્ષ્ય્ અસંવૃતઃ &અમ્પ્;
સ્થાનાય સત્ત્વં જગતો જગત્-પતે % કાલઃ પ્રધાનં પુરુષો ભવાન્ પરઃ ॥ ભ્પ્_10.59.029* ॥
અહં પયો જ્યોતિર્ અથાનિલો નભો માત્રાણિ દેવા મન ઇન્દ્રિયાણિ ।
કર્તા મહાન્ ઇત્ય્ અખિલં ચરાચરં ત્વય્ય્ અદ્વિતીયે ભગવન્ અયં ભ્રમઃ

તસ્યાત્મજો ઽયં તવ પાદ-પઙ્કજં ભીતઃ પ્રપન્નાર્તિ-હરોપસાદિતઃ ।
તત્ પાલયૈનં કુરુ હસ્ત-પઙ્કજં શિરસ્ય્ અમુષ્યાખિલ-કલ્મષાપહમ્

ભ્પ્_10.59.032।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ ભૂમ્ય્-અર્થિતો વાગ્ભિર્ ભગવાન્ ભક્તિ-નમ્રયા ।
દત્ત્વાભયં ભૌમ-ગૃહમ્ પ્રાવિશત્ સકલર્દ્ધિમત્

તત્ર રાજન્ય-કન્યાનાં ષટ્-સહસ્રાધિકાયુતમ્ ।
ભૌમાહૃતાનાં વિક્રમ્ય રાજભ્યો દદૃશે હરિઃ

તમ્ પ્રવિષ્ટં સ્ત્રિયો વીક્ષ્ય નર-વર્યં વિમોહિતાઃ ।
મનસા વવ્રિરે ઽભીષ્ટં પતિં દૈવોપસાદિતમ્

ભૂયાત્ પતિર્ અયં મહ્યં ધાતા તદ્ અનુમોદતામ્ ।
ઇતિ સર્વાઃ પૃથક્ કૃષ્ણે ભાવેન હૃદયં દધુઃ

તાઃ પ્રાહિણોદ્ દ્વારવતીં સુ-મૃષ્ટ-વિરજો-ઽમ્બરાઃ ।
નર-યાનૈર્ મહા-કોશાન્ રથાશ્વાન્ દ્રવિણં મહાત્

ઐરાવત-કુલેભાંશ્ ચ ચતુર્-દન્તાંસ્ તરસ્વિનઃ ।
પાણ્ડુરાંશ્ ચ ચતુઃ-ષષ્ટિં પ્રેરયામ્ આસ કેશવઃ

ગત્વા સુરેન્દ્ર-ભવનં દત્ત્વાદિત્યૈ ચ કુણ્ડલે ।
પૂજિતસ્ ત્રિદશેન્દ્રેણ મહેન્દ્ર્યાણ્યા ચ સ-પ્રિયઃ

ચોદિતો ભાર્યયોત્પાટ્ય પારીજાતં ગરુત્મતિ ।
આરોપ્ય સેન્દ્રાન્ વિબુધાન્ નિર્જિત્યોપાનયત્ પુરમ્

સ્થાપિતઃ સત્યભામાયા ગૃહોદ્યાનોપશોભનઃ ।
અન્વગુર્ ભ્રમરાઃ સ્વર્ગાત્ તદ્-ગન્ધાસવ-લમ્પટાઃ

યયાચ આનમ્ય કિરીટ-કોટિભિઃ પાદૌ સ્પૃશન્ન્ અચ્યુતમ્ અર્થ-સાધનમ્ ।
સિદ્ધાર્થ એતેન વિગૃહ્યતે મહાન્ અહો સુરાણાં ચ તમો ધિગ્ આઢ્યતામ્

અથો મુહૂર્ત એકસ્મિન્ નાનાગારેષુ તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
યથોપયેમે ભગવાન્ તાવદ્-રૂપ-ધરો ઽવ્યયઃ

ગૃહેષુ તાસામ્ અનપાય્ય્ અતર્ક-કૃન્ નિરસ્ત-સામ્યાતિશયેષ્વ્ અવસ્થિતઃ ।
રેમે રમાભિર્ નિજ-કામ-સમ્પ્લુતો યથેતરો ગાર્હક-મેધિકાંશ્ ચરન્