ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.57

ભ્પ્_10.57.001।0 શ્રી-બાદરાયણિર્ ઉવાચ
વિજ્ઞાતાર્થો ઽપિ ગોવિન્દો દગ્ધાન્ આકર્ણ્ય પાણ્ડવાન્ ।
કુન્તીં ચ કુલ્ય-કરણે સહ-રામો યયૌ કુરૂન્

ભીષ્મં કૃપં સ વિદુરં ગાન્ધારીં દ્રોણમ્ એવ ચ ।
તુલ્ય-દુઃખૌ ચ સઙ્ગમ્ય હા કષ્ટમ્ ઇતિ હોચતુઃ

લબ્ધ્વૈતદ્ અન્તરં રાજન્ શતધન્વાનમ્ ઊચતુઃ ।
અક્રૂર-કૃતવર્માણૌ મનિઃ કસ્માન્ ન ગૃહ્યતે

યો ઽસ્મભ્યં સમ્પ્રતિશ્રુત્ય કન્યા-રત્નં વિગર્હ્ય નઃ ।
કૃષ્ણાયાદાન્ ન સત્રાજિત્ કસ્માદ્ ભ્રાતરમ્ અન્વિયાત્

એવં ભિન્ન-મતિસ્ તાભ્યાં સત્રાજિતમ્ અસત્તમઃ ।
શયાનમ્ અવધીલ્ લોભાત્ સ પાપઃ ક્ષીણ જીવિતઃ

સ્ત્રીણાં વિક્રોશમાનાનાં ક્રન્દન્તીનામ્ અનાથ-વત્ ।
હત્વા પશૂન્ સૌનિક-વન્ મણિમ્ આદાય જગ્મિવાન્

સત્યભામા ચ પિતરં હતં વીક્ષ્ય શુચાર્પિતા ।
વ્યલપત્ તાત તાતેતિ હા હતાસ્મીતિ મુહ્યતી

તૈલ-દ્રોણ્યાં મૃતં પ્રાસ્ય જગામ ગજસાહ્વયમ્ ।
કૃષ્ણાય વિદિતાર્થાય તપ્તાચખ્યૌ પિતુર્ વધમ્

તદ્ આકર્ણ્યેશ્વરૌ રાજન્ન્ અનુસૃત્ય નૃ-લોકતામ્ ।
અહો નઃ પરમં કષ્ટમ્ ઇત્ય્ અસ્રાક્ષૌ વિલેપતુઃ

આગત્ય ભગવાંસ્ તસ્માત્ સ-ભાર્યઃ સાગ્રજઃ પુરમ્ ।
શતધન્વાનમ્ આરેભે હન્તું હર્તું મણિં તતઃ

સો ઽપિ કૃતોદ્યમં જ્ઞાત્વા ભીતઃ પ્રાણ-પરીપ્સયા ।
સાહાય્યે કૃતવર્માણમ્ અયાચત સ ચાબ્રવીત્

નાહમ્ ઈસ્વરયોઃ કુર્યાં હેલનં રામ-કૃષ્ણયોઃ ।
કો નુ ક્ષેમાય કલ્પેત તયોર્ વૃજિનમ્ આચરન્

કંસઃ સહાનુગો ઽપીતો યદ્-દ્વેષાત્ ત્યાજિતઃ શ્રિયા ।
જરાસન્ધઃ સપ્તદશ- સંયુગાદ્ વિરથો ગતઃ

પ્રત્યાખ્યાતઃ સ ચાક્રૂરં પાર્ષ્ણિ-ગ્રાહમ્ અયાચત ।
સો ઽપ્ય્ આહ કો વિરુધ્યેત વિદ્વાન્ ઈશ્વરયોર્ બલમ્

ય ઇદં લીલયા વિશ્વં સૃજત્ય્ અવતિ હન્તિ ચ ।
ચેષ્ટાં વિશ્વ-સૃજો યસ્ય ન વિદુર્ મોહિતાજયા

યઃ સપ્ત-હાયનઃ શૈલમ્ ઉત્પાટ્યૈકેન પાણિના ।
દધાર લીલયા બાલ ઉચ્છિલીન્ધ્રમ્ ઇવાર્ભકઃ

નમસ્ તસ્મૈ ભગવતે કૃષ્ણાયાદ્ભુત-કર્મણે ।
અનન્તાયાદિ-ભૂતાય કૂટ-સ્થાયાત્મને નમઃ

પ્રત્યાખ્યાતઃ સ તેનાપિ શતધન્વા મહા-મણિમ્ ।
તસ્મિન્ ન્યસ્યાશ્વમ્ આરુહ્ય શત-યોજન-ગં યયૌ

ગરુડ-ધ્વજમ્ આરુહ્ય રથં રામ-જનાર્દનૌ ।
અન્વયાતાં મહા-વેગૈર્ અશ્વૈ રાજન્ ગુરુ-દ્રુહમ્

મિથિલાયામ્ ઉપવને વિસૃજ્ય પતિતં હયમ્ ।
પદ્ભ્યામ્ અધાવત્ સન્ત્રસ્તઃ કૃષ્ણો ઽપ્ય્ અન્વદ્રવદ્ રુષા

પદાતેર્ ભગવાંસ્ તસ્ય પદાતિસ્ તિગ્મ-નેમિના ।
ચક્રેણ શિર ઉત્કૃત્ય વાસસોર્ વ્યચિનોન્ મણિમ્

અલબ્ધ-મણિર્ આગત્ય કૃષ્ણ આહાગ્રજાન્તિકમ્ ।
વૃથા હતઃ શતધનુર્ મણિસ્ તત્ર ન વિદ્યતે

તત આહ બલો નૂનં સ મણિઃ શતધન્વના ।
કસ્મિંશ્ચિત્ પુરુષે ન્યસ્તસ્ તમ્ અન્વેષ પુરં વ્રજ

અહં વૈદેહમ્ ઇચ્છામિ દ્રષ્ટું પ્રિયતમં મમ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મિથિલાં રાજન્ વિવેશ યદ-નન્દનઃ

તં દૃષ્ટ્વા સહસોત્થાય મૈથિલઃ પ્રીત-માનસઃ ।
અર્હયાં આસ વિધિ-વદ્ અર્હણીયં સમર્હણૈઃ

ઉવાસ તસ્યાં કતિચિન્ મિથિલાયાં સમા વિભુઃ ।
માનિતઃ પ્રીતિ-યુક્તેન જનકેન મહાત્મના ।
તતો ઽશિક્ષદ્ ગદાં કાલે ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુયોધનઃ

કેશવો દ્વારકામ્ એત્ય નિધનં શતધન્વનઃ ।
અપ્રાપ્તિં ચ મણેઃ પ્રાહ પ્રિયાયાઃ પ્રિય-કૃદ્ વિભુઃ

તતઃ સ કારયામ્ આસ ક્રિયા બન્ધોર્ હતસ્ય વૈ ।
સાકં સુહૃદ્ભિર્ ભગવાન્ યા યાઃ સ્યુઃ સામ્પરાયિકીઃ

અક્રૂરઃ કૃતવર્મા ચ શ્રુત્વા શતધનોર્ વધમ્ ।
વ્યૂષતુર્ ભય-વિત્રસ્તૌ દ્વારકાયાઃ પ્રયોજકૌ

અક્રૂરે પ્રોષિતે ઽરિષ્ટાન્ય્ આસન્ વૈ દ્વારકૌકસામ્ ।
શારીરા માનસાસ્ તાપા મુહુર્ દૈવિક-ભૌતિકાઃ

ઇત્ય્ અઙ્ગોપદિશન્ત્ય્ એકે વિસ્મૃત્ય પ્રાગ્ ઉદાહૃતમ્ ।
મુનિ-વાસ-નિવાસે કિં ઘટેતારિષ્ટ-દર્શનમ્

દેવે ઽવર્ષતિ કાશીશઃ શ્વફલ્કાયાગતાય વૈ ।
સ્વ-સુતાં ગાણ્દિનીં પ્રાદાત્ તતો ઽવર્ષત્ સ્મ કાશિષુ

તત્-સુતસ્ તત્-પ્રભાવો ઽસાવ્ અક્રૂરો યત્ર યત્ર હ ।
દેવો ઽભિવર્ષતે તત્ર નોપતાપા ન મારીકાઃ

ઇતિ વૃદ્ધ-વચઃ શ્રુત્વા નૈતાવદ્ ઇહ કારણમ્ ।
ઇતિ મત્વા સમાનાય્ય પ્રાહાક્રૂરં જનાર્દનઃ

પૂજયિત્વાભિભાષ્યૈનં કથયિત્વા પ્રિયાઃ કથાઃ ।
વિજ્ઞતાખિલ-ચિત્ત જ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચ હ

નનુ દાન-પતે ન્યસ્તસ્ ત્વય્ય્ આસ્તે શતધન્વના ।
સ્યમન્તકો મનિઃ શ્રીમાન્ વિદિતઃ પૂર્વમ્ એવ નઃ

સત્રાજિતો ઽનપત્યત્વાદ્ ગૃહ્ણીયુર્ દુહિતુઃ સુતાઃ ।
દાયં નિનીયાપઃ પિણ્ડાન્ વિમુચ્યર્ણં ચ શેષિતમ્

તથાપિ દુર્ધરસ્ ત્વ્ અન્યૈસ્ ત્વય્ય્ આસ્તાં સુ-વ્રતે મણિઃ ।
કિન્તુ મામ્ અગ્રજઃ સમ્યઙ્ ન પ્રત્યેતિ મણિં પ્રતિ

દર્શયસ્વ મહા-ભાગ બન્ધૂનાં શાન્તિમ્ આવહ ।
અવ્યુચ્છિન્ના મખાસ્ તે ઽદ્ય વર્તન્તે રુક્મ-વેદયઃ

એવં સામભિર્ આલબ્ધઃ શ્વફલ્ક-તનયો મણિમ્ ।
આદાય વાસસાચ્છન્નઃ દદૌ સૂર્ય-સમ-પ્રભમ્

સ્યમન્તકં દર્શયિત્વા જ્ઞાતિભ્યો રજ આત્મનઃ ।
વિમૃજ્ય મણિના ભૂયસ્ તસ્મૈ પ્રત્યર્પયત્ પ્રભુઃ