ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.55

ભ્પ્_10.55.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
કામસ્ તુ વાસુદેવાંશો દગ્ધઃ પ્રાગ્ રુદ્ર-મન્યુના ।
દેહોપપત્તયે ભૂયસ્ તમ્ એવ પ્રત્યપદ્યત

સ એવ જાતો વૈદર્ભ્યાં કૃષ્ણ-વીર્ય-સમુદ્ભવઃ ।
પ્રદ્યુમ્ન ઇતિ વિખ્યાતઃ સર્વતો ઽનવમઃ પિતુઃ

તં શમ્બરઃ કામ-રૂપી હૃત્વા તોકમ્ અનિર્દશમ્ ।
સ વિદિત્વાત્મનઃ શત્રું પ્રાસ્યોદન્વત્ય્ અગાદ્ ગૃહમ્

તં નિર્જગાર બલવાન્ મીનઃ સો ઽપ્ય્ અપરૈઃ સહ ।
વૃતો જાલેન મહતા ગૃહીતો મત્સ્ય-જીવિભિઃ

તં શમ્બરાય કૈવર્તા ઉપાજહ્રુર્ ઉપાયનમ્ ।
સૂદા મહાનસં નીત્વા- વદ્યન્ સુધિતિનાદ્ભુતમ્

દૃષ્ટ્વા તદ્-ઉદરે બાલમ્ માયાવત્યૈ ન્યવેદયન્ ।
નારદો ઽકથયત્ સર્વં તસ્યાઃ શઙ્કિત-ચેતસઃ ।
બાલસ્ય તત્ત્વમ્ ઉત્પત્તિં મત્સ્યોદર-નિવેશનમ્

સા ચ કામસ્ય વૈ પત્ની રતિર્ નામ યશસ્વિની ।
પત્યુર્ નિર્દગ્ધ-દેહસ્ય દેહોત્પત્તિમ્ પ્રતીક્ષતી

નિરૂપિતા શમ્બરેણ સા સૂદૌદન-સાધને ।
કામદેવં શિશું બુદ્ધ્વા ચક્રે સ્નેહં તદાર્ભકે

નાતિ-દીર્ઘેણ કાલેન સ કાર્ષ્ણિ રૂઢ-યૌવનઃ ।
જનયામ્ આસ નારીણાં વીક્ષન્તીનાં ચ વિભ્રમમ્

સા તમ્ પતિં પદ્મ-દલાયતેક્ષણં પ્રલમ્બ-બાહું નર-લોક-સુન્દરમ્ ।
સ-વ્રીડ-હાસોત્તભિત-ભ્રુવેક્ષતી પ્રીત્યોપતસ્થે રતિર્ અઙ્ગ સૌરતૈઃ

તામ્ અહ ભગવાન્ કાર્ષ્ણિર્ માતસ્ તે મતિર્ અન્યથા ।
માતૃ-ભાવમ્ અતિક્રમ્ય વર્તસે કામિની યથા

ભ્પ્_10.55.012।0 રતિર્ ઉવાચ
ભવાન્ નારાયણ-સુતઃ શમ્બરેણ હૃતો ગૃહાત્ ।
અહં તે ઽધિકૃતા પત્ની રતિઃ કામો ભવાન્ પ્રભો

એષ ત્વાનિર્દશં સિન્ધાવ્ અક્ષિપચ્ છમ્બરો ઽસુરઃ ।
મત્સ્યો ઽગ્રસીત્ તદ્-ઉદરાદ્ ઇતઃ પ્રાપ્તો ભવાન્ પ્રભો

તમ્ ઇમં જહિ દુર્ધર્ષં દુર્જયં શત્રુમ્ આત્મનઃ ।
માયા-શત-વિદં તં ચ માયાભિર્ મોહનાદિભિઃ

પરીશોચતિ તે માતા કુરરીવ ગત-પ્રજા ।
પુત્ર-સ્નેહાકુલા દીના વિવત્સા ગૌર્ ઇવાતુરા

પ્રભાષ્યૈવં દદૌ વિદ્યાં પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને ।
માયાવતી મહા-માયાં સર્વ-માયા-વિનાશિનીમ્

સ ચ શમ્બરમ્ અભ્યેત્ય સંયુગાય સમાહ્વયત્ ।
અવિષહ્યૈસ્ તમ્ આક્ષેપૈઃ ક્ષિપન્ સઞ્જનયન્ કલિમ્

સો ઽધિક્ષિપ્તો દુર્વાચોભિઃ પદાહત ઇવોરગઃ ।
નિશ્ચક્રામ ગદા-પાણિર્ અમર્ષાત્ તામ્ર-લોચનઃ

ગદામ્ આવિધ્ય તરસા પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને ।
પ્રક્ષિપ્ય વ્યનદન્ નાદં વજ્ર-નિષ્પેષ-નિષ્ઠુરમ્

તામ્ આપતન્તીં ભગવાન્ પ્રદ્યુમ્નો ગદયા ગદામ્ ।
અપાસ્ય શત્રવે ક્રુદ્ધઃ પ્રાહિણોત્ સ્વ-ગદાં નૃપ

સ ચ માયાં સમાશ્રિત્ય દૈતેયીં મય-દર્શિતમ્ ।
મુમુચે ઽસ્ત્ર-મયં વર્ષં કાર્ષ્ણૌ વૈહાયસો ઽસુરઃ

બાધ્યમાનો ઽસ્ત્ર-વર્ષેણ રૌક્મિણેયો મહા-રથઃ ।
સત્ત્વાત્મિકાં મહા-વિદ્યાં સર્વ-માયોપમર્દિનીમ્

તતો ગૌહ્યક-ગાન્ધર્વ- પૈશાચોરગ-રાક્ષસીઃ ।
પ્રાયુઙ્ક્ત શતશો દૈત્યઃ કાર્ષ્ણિર્ વ્યધમયત્ સ તાઃ

નિશાતમ્ અસિમ્ ઉદ્યમ્ય સ-કિરીટં સ-કુણ્ડલમ્ ।
શમ્બરસ્ય શિરઃ કાયાત્ તામ્ર-શ્મશ્ર્વ્ ઓજસાહરત્

આકીર્યમાણો દિવિ-જૈઃ સ્તુવદ્ભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ ।
ભાર્યયામ્બર-ચારિણ્યા પુરં નીતો વિહાયસા

અન્તઃ-પુર-વરં રાજન્ લલના-શત-સઙ્કુલમ્ ।
વિવેશ પત્ન્યા ગગનાદ્ વિદ્યુતેવ બલાહકઃ

તં દૃષ્ટ્વા જલદ-શ્યામં પીત-કૌશેય-વાસસમ્ ।
પ્રલમ્બ-બાહું તામ્રાક્ષં સુ-સ્મિતં રુચિરાનનમ્

સ્વ્-અલઙ્કૃત-મુખામ્ભોજં નીલ-વક્રાલકાલિભિઃ ।
કૃષ્ણં મત્વા સ્ત્રિયો હ્રીતા નિલિલ્યુસ્ તત્ર તત્ર હ

અવધાર્ય શનૈર્ ઈષદ્ વૈલક્ષણ્યેન યોષિતઃ ।
ઉપજગ્મુઃ પ્રમુદિતાઃ સ-સ્ત્રી રત્નં સુ-વિસ્મિતાઃ

અથ તત્રાસિતાપાઙ્ગી વૈદર્ભી વલ્ગુ-ભાષિણી ।
અસ્મરત્ સ્વ-સુતં નષ્ટં સ્નેહ-સ્નુત-પયોધરા

કો ન્વ્ અયમ્ નર-વૈદૂર્યઃ કસ્ય વા કમલેક્ષણઃ ।
ધૃતઃ કયા વા જઠરે કેયં લબ્ધા ત્વ્ અનેન વા

મમ ચાપ્ય્ આત્મજો નષ્ટો નીતો યઃ સૂતિકા-ગૃહાત્ ।
એતત્-તુલ્ય-વયો-રૂપો યદિ જીવતિ કુત્રચિત્

કથં ત્વ્ અનેન સમ્પ્રાપ્તં સારૂપ્યં શાર્ઙ્ગ-ધન્વનઃ ।
આકૃત્યાવયવૈર્ ગત્યા સ્વર-હાસાવલોકનૈઃ

સ એવ વા ભવેન્ નૂનં યો મે ગર્ભે ધૃતો ઽર્ભકઃ ।
અમુષ્મિન્ પ્રીતિર્ અધિકા વામઃ સ્ફુરતિ મે ભુજઃ

એવં મીમાંસમણાયાં વૈદર્ભ્યાં દેવકી-સુતઃ ।
દેવક્ય્-આનકદુન્દુભ્યામ્ ઉત્તમઃ-શ્લોક આગમત્

વિજ્ઞાતાર્થો ઽપિ ભગવાંસ્ તૂષ્ણીમ્ આસ જનાર્દનઃ ।
નારદો ઽકથયત્ સર્વં શમ્બરાહરણાદિકમ્

તચ્ છ્રુત્વા મહદ્ આશ્ચર્યં કૃષ્ણાન્તઃ-પુર-યોષિતઃ ।
અભ્યનન્દન્ બહૂન્ અબ્દાન્ નષ્ટં મૃતમ્ ઇવાગતમ્

દેવકી વસુદેવશ્ ચ કૃષ્ણ-રામૌ તથા સ્ત્રિયઃ ।
દમ્પતી તૌ પરિષ્વજ્ય રુક્મિણી ચ યયુર્ મુદમ્

નષ્ટં પ્રદ્યુમ્નમ્ આયાતમ્ આકર્ણ્ય દ્વારકૌકસઃ ।
અહો મૃત ઇવાયાતો બાલો દિષ્ટ્યેતિ હાબ્રુવન્