ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.53

ભ્પ્_10.53.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
વૈદર્ભ્યાઃ સ તુ સન્દેશં નિશમ્ય યદુ-નન્દનઃ ।
પ્રગૃહ્ય પાણિના પાણિં પ્રહસન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

ભ્પ્_10.53.002।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
તથાહમ્ અપિ તચ્-ચિત્તો નિદ્રાં ચ ન લભે નિશિ ।
વેદાહમ્ રુક્મિણા દ્વેષાન્ મમોદ્વાહો નિવારિતઃ

તામ્ આનયિષ્ય ઉન્મથ્ય રાજન્યાપસદાન્ મૃધે ।
મત્-પરામ્ અનવદ્યાઙ્ગીમ્ એધસો ઽગ્નિ-શિખામ્ ઇવ

ભ્પ્_10.53.004।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઉદ્વાહર્ક્ષં ચ વિજ્ઞાય રુક્મિણ્યા મધુસૂદનઃ ।
રથઃ સંયુજ્યતામ્ આશુ દારુકેત્ય્ આહ સારથિમ્

સ ચાશ્વૈઃ શૈબ્ય-સુગ્રીવ- મેઘપુષ્પ-બલાહકૈઃ ।
યુક્તં રથમ્ ઉપાનીય તસ્થૌ પ્રાઞ્જલિર્ અગ્રતઃ

આરુહ્ય સ્યન્દનં શૌરિર્ દ્વિજમ્ આરોપ્ય તૂર્ણ-ગૈઃ ।
આનર્તાદ્ એક-રાત્રેણ વિદર્ભાન્ અગમદ્ ધયૈઃ

રાજા સ કુણ્ડિન-પતિઃ પુત્ર-સ્નેહ-વશાનુગઃ ।
શિશુપાલાય સ્વાં કન્યાં દાસ્યન્ કર્માણ્ય્ અકારયત્

પુરં સમ્મૃષ્ટ-સંસિક્ત- માર્ગ-રથ્યા-ચતુષ્પથમ્ ।
ચિત્ર-ધ્વજ-પતાકાભિસ્ તોરણૈઃ સમલઙ્કૃતમ્

સ્રગ્-ગન્ધ-માલ્યાભરણૈર્ વિરજો-ઽમ્બર-ભૂષિતૈઃ ।
જુષ્ટં સ્ત્રી-પુરુષૈઃ શ્રીમદ્- ગૃહૈર્ અગુરુ-ધૂપિતૈઃ

પિતૄન્ દેવાન્ સમભ્યર્ચ્ય વિપ્રાંશ્ ચ વિધિ-વન્ નૃપ ।
ભોજયિત્વા યથા-ન્યાયં વાચયામ્ આસ મઙ્ગલમ્

સુ-સ્નાતાં સુ-દતીં કન્યાં કૃત-કૌતુક-મઙ્ગલામ્ ।
આહતાંશુક-યુગ્મેન ભૂષિતાં ભૂષણોત્તમૈઃ

ચક્રુઃ સામ-ર્ગ્-યજુર્-મન્ત્રૈર્ વધ્વા રક્ષાં દ્વિજોત્તમાઃ ।
પુરોહિતો ઽથર્વ-વિદ્ વૈ જુહાવ ગ્રહ-શાન્તયે

હિરણ્ય-રૂપ્ય વાસાંસિ તિલાંશ્ ચ ગુડ-મિશ્રિતાન્ ।
પ્રાદાદ્ ધેનૂશ્ ચ વિપ્રેભ્યો રાજા વિધિ-વિદાં વરઃ

એવં ચેદિ-પતી રાજા દમઘોષઃ સુતાય વૈ ।
કારયામ્ આસ મન્ત્ર-જ્ઞૈઃ સર્વમ્ અભ્યુદયોચિતમ્

મદ-ચ્યુદ્ભિર્ ગજાનીકૈઃ સ્યન્દનૈર્ હેમ-માલિભિઃ ।
પત્ત્ય્-અશ્વ-સઙ્કુલૈઃ સૈન્યૈઃ પરીતઃ કુણ્દીનં યયૌ

તં વૈ વિદર્ભાધિપતિઃ સમભ્યેત્યાભિપૂજ્ય ચ ।
નિવેશયામ્ આસ મુદા કલ્પિતાન્ય-નિવેશને

તત્ર શાલ્વો જરાસન્ધો દન્તવક્રો વિદૂરથઃ ।
આજગ્મુશ્ ચૈદ્ય-પક્ષીયાઃ પૌણ્ડ્રકાદ્યાઃ સહસ્રશઃ

કૃષ્ણ-રામ-દ્વિષો યત્તાઃ કન્યાં ચૈદ્યાય સાધિતુમ્ ।
યદ્ય્ આગત્ય હરેત્ કૃષ્નો રામાદ્યૈર્ યદુભિર્ વૃતઃ

યોત્સ્યામઃ સંહતાસ્ તેન ઇતિ નિશ્ચિત-માનસાઃ ।
આજગ્મુર્ ભૂ-ભુજઃ સર્વે સમગ્ર-બલ-વાહનાઃ

શ્રુત્વૈતદ્ ભગવાન્ રામો વિપક્ષીય નૃપોદ્યમમ્ ।
કૃષ્ણં ચૈકં ગતં હર્તું કન્યાં કલહ-શઙ્કિતઃ

બલેન મહતા સાર્ધં ભ્રાતૃ-સ્નેહ-પરિપ્લુતઃ ।
ત્વરિતઃ કુણ્ડિનં પ્રાગાદ્ ગજાશ્વ-રથ-પત્તિભિઃ

ભીષ્મ-કન્યા વરારોહા કાઙ્ક્ષન્ત્ય્ આગમનં હરેઃ ।
પ્રત્યાપત્તિમ્ અપશ્યન્તી દ્વિજસ્યાચિન્તયત્ તદા

અહો ત્રિ-યામાન્તરિત ઉદ્વાહો મે ઽલ્પ-રાધસઃ ।
નાગચ્છત્ય્ અરવિન્દાક્ષો નાહં વેદ્મ્ય્ અત્ર કારણમ્ ।
સો ઽપિ નાવર્તતે ઽદ્યાપિ મત્-સન્દેશ-હરો દ્વિજઃ

અપિ મય્ય્ અનવદ્યાત્મા દૃષ્ટ્વા કિઞ્ચિજ્ જુગુપ્સિતમ્ ।
મત્-પાણિ-ગ્રહણે નૂનં નાયાતિ હિ કૃતોદ્યમઃ

દુર્ભગાયા ન મે ધાતા નાનુકૂલો મહેશ્વરઃ ।
દેવી વા વિમુખી ગૌરી રુદ્રાણી ગિરિજા સતી

એવં ચિન્તયતી બાલા ગોવિન્દ-હૃત-માનસા ।
ન્યમીલયત કાલ-જ્ઞા નેત્રે ચાશ્રુ-કલાકુલે

એવં વધ્વાઃ પ્રતીક્ષન્ત્યા ગોવિન્દાગમનં નૃપ ।
વામ ઊરુર્ ભુજો નેત્રમ્ અસ્ફુરન્ પ્રિય-ભાષિણઃ

અથ કૃષ્ણ-વિનિર્દિષ્ટઃ સ એવ દ્વિજ-સત્તમઃ ।
અન્તઃપુર-ચરીં દેવીં રાજ-પુત્રીમ્ દદર્શ હ

સા તં પ્રહૃષ્ટ-વદનમ્ અવ્યગ્રાત્મ-ગતિં સતી ।
આલક્ષ્ય લક્ષણાભિજ્ઞા સમપૃચ્છચ્ છુચિ-સ્મિતા

તસ્યા આવેદયત્ પ્રાપ્તં શશંસ યદુ-નન્દનમ્ ।
ઉક્તં ચ સત્ય-વચનમ્ આત્મોપનયનં પ્રતિ

તમ્ આગતં સમાજ્ઞાય વૈદર્ભી હૃષ્ટ-માનસા ।
ન પશ્યન્તી બ્રાહ્મણાય પ્રિયમ્ અન્યન્ નનામ સા

પ્રાપ્તૌ શ્રુત્વા સ્વ-દુહિતુર્ ઉદ્વાહ-પ્રેક્ષણોત્સુકૌ ।
અભ્યયાત્ તૂર્ય-ઘોષેણ રામ-કૃષ્ણૌ સમર્હણૈઃ

મધુ-પર્કમ્ ઉપાનીય વાસાંસિ વિરજાંસિ સઃ ।
ઉપાયનાન્ય્ અભીષ્ટાનિ વિધિ-વત્ સમપૂજયત્

તયોર્ નિવેશનં શ્રીમદ્ ઉપાકલ્પ્ય મહા-મતિઃ ।
સ-સૈન્યયોઃ સાનુગયોર્ આતિથ્યં વિદધે યથા

એવં રાજ્ઞાં સમેતાનાં યથા-વીર્યં યથા-વયઃ ।
યથા-બલં યથા-વિત્તં સર્વૈઃ કામૈઃ સમર્હયત્

કૃષ્ણમ્ આગતમ્ આકર્ણ્ય વિદર્ભ-પુર-વાસિનઃ ।
આગત્ય નેત્રાઞ્જલિભિઃ પપુસ્ તન્-મુખ-પઙ્કજમ્

અસ્યૈવ ભાર્યા ભવિતું રુક્મિણ્ય્ અર્હતિ નાપરા ।
અસાવ્ અપ્ય્ અનવદ્યાત્મા ભૈષ્મ્યાઃ સમુચિતઃ પતિઃ

કિઞ્ચિત્ સુ-ચરિતં યન્ નસ્ તેન તુષ્ટસ્ ત્રિ-લોક-કૃત્ ।
અનુગૃહ્ણાતુ ગૃહ્ણાતુ વૈદર્ભ્યાઃ પાણિમ્ અચ્યુતઃ

એવં પ્રેમ-કલા-બદ્ધા વદન્તિ સ્મ પુરૌકસઃ ।
કન્યા ચાન્તઃ-પુરાત્ પ્રાગાદ્ ભટૈર્ ગુપ્તામ્બિકાલયમ્

પદ્ભ્યાં વિનિર્યયૌ દ્રષ્ટું ભવાન્યાઃ પાદ-પલ્લવમ્ ।
સા ચાનુધ્યાયતી સમ્યઙ્ મુકુન્દ-ચરણામ્બુજમ્

યત-વાઙ્ માતૃભિઃ સાર્ધં સખીભિઃ પરિવારિતા ।
ગુપ્તા રાજ-ભટૈઃ શૂરૈઃ સન્નદ્ધૈર્ ઉદ્યતાયુધૈઃ ।
મૃડઙ્ગ-શઙ્ખ-પણવાસ્ તૂર્ય-ભેર્યશ્ ચ જઘ્નિરે

નાનોપહાર બલિભિર્ વારમુખ્યાઃ સહસ્રશઃ ।
સ્રગ્-ગન્ધ-વસ્ત્રાભરણૈર્ દ્વિજ-પત્ન્યઃ સ્વ્-અલઙ્કૃતાઃ

ગાયન્ત્યશ્ ચ સ્તુવન્તશ્ ચ ગાયકા વાદ્ય-વાદકાઃ ।
પરિવાર્ય વધૂં જગ્મુઃ સૂત-માગધ-વન્દિનઃ

આસાદ્ય દેવી-સદનં ધૌત-પાદ-કરામ્બુજા ।
ઉપસ્પૃશ્ય શુચિઃ શાન્તા પ્રવિવેશામ્બિકાન્તિકમ્

તાં વૈ પ્રવયસો બાલાં વિધિ-જ્ઞા વિપ્ર-યોષિતઃ ।
ભવાનીં વન્દયાં ચક્રુર્ ભવ-પત્નીં ભવાન્વિતામ્

નમસ્યે ત્વામ્બિકે ઽભીક્ષ્ણં સ્વ-સન્તાન-યુતાં શિવામ્ ।
ભૂયાત્ પતિર્ મે ભગવાન્ કૃષ્ણસ્ તદ્ અનુમોદતામ્

અદ્ભિર્ ગન્ધાક્ષતૈર્ ધૂપૈર્ વાસઃ-સ્રઙ્-માલ્ય ભૂષણૈઃ ।
નાનોપહાર-બલિભિઃ પ્રદીપાવલિભિઃ પૃથક્

વિપ્ર-સ્ત્રિયઃ પતિમતીસ્ તથા તૈઃ સમપૂજયત્ ।
લવણાપૂપ-તામ્બૂલ- કણ્ઠ-સૂત્ર-ફલેક્ષુભિઃ

તસ્યૈ સ્ત્રિયસ્ તાઃ પ્રદદુઃ શેષાં યુયુજુર્ આશિષઃ ।
તાભ્યો દેવ્યૈ નમશ્ ચક્રે શેષાં ચ જગૃહે વધૂઃ

મુનિ-વ્રતમ્ અથ ત્યક્ત્વા નિશ્ચક્રામામ્બિકા-ગૃહાત્ ।
પ્રગૃહ્ય પાણિના ભૃત્યાં રત્ન-મુદ્રોપશોભિના

તાં દેવ-માયામ્ ઇવ ધીર-મોહિનીં સુ-મધ્યમાં કુણ્ડલ-મણ્ડિતાનનામ્ ।
શ્યામાં નિતમ્બાર્પિત-રત્ન-મેખલાં વ્યઞ્જત્-સ્તનીં કુન્તલ-શઙ્કિતેક્ષણામ્

શુચિ-સ્મિતાં બિમ્બ-ફલાધર-દ્યુતિ- શોણાયમાન-દ્વિજ-કુન્દ-કુડ્મલામ્ ।
પદા ચલન્તીં કલ-હંસ-ગામિનીં સિઞ્જત્-કલા-નૂપુર-ધામ-શોભિના

વિલોક્ય વીરા મુમુહુઃ સમાગતા યશસ્વિનસ્ તત્-કૃત-હૃચ્-છયાર્દિતાઃ ।
યાં વીક્ષ્ય તે નૃપતયસ્ તદ્ ઉદાર-હાસ- વ્રીદાવલોક-હૃત-ચેતસ ઉજ્ઝિતાસ્ત્રાઃ

પેતુઃ ક્ષિતૌ ગજ-રથાશ્વ-ગતા વિમૂઢા યાત્રા-ચ્છલેન હરયે ઽર્પયતીં સ્વ-શોભામ્ ।
સૈવં શનૈશ્ ચલયતી ચલ-પદ્મ-કોશૌ પ્રાપ્તિં તદા ભગવતઃ પ્રસમીક્ષમાણા

ઉત્સાર્ય વામ-કરજૈર્ અલકાન્ અપઙ્ગૈઃ પ્રાપ્તાન્ હ્રિયૈક્ષત નૃપાન્ દદૃશે ઽચ્યુતં ચ ।
તાં રાજ-કન્યાં રથમ્ આરુરક્ષતીં જહાર કૃષ્ણો દ્વિષતાં સમીક્ષતામ્

રથં સમારોપ્ય સુપર્ણ-લક્ષણં રાજન્ય-ચક્રં પરિભૂય માધવઃ ।
તતો યયૌ રામ-પુરોગમઃ શનૈઃ શૃગાલ-મધ્યાદ્ ઇવ ભાગ-હૃદ્ ધરિઃ