ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.52

ભ્પ્_10.52.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્થં સો ઽનગ્રહીતો ઽન્ગ કૃષ્ણેનેક્ષ્વાકુ નન્દનઃ ।
તં પરિક્રમ્ય સન્નમ્ય નિશ્ચક્રામ ગુહા-મુખાત્

સંવીક્ષ્ય ક્ષુલ્લકાન્ મર્ત્યાન્ પશૂન્ વીરુદ્-વનસ્પતીન્ ।
મત્વા કલિ-યુગં પ્રાપ્તં જગામ દિશમ્ ઉત્તરામ્

તપઃ-શ્રદ્ધા-યુતો ધીરો નિઃસઙ્ગો મુક્ત-સંશયઃ ।
સમાધાય મનઃ કૃષ્ણે પ્રાવિશદ્ ગન્ધમાદનમ્

બદર્ય્-આશ્રમમ્ આસાદ્ય નર-નારાયણાલયમ્ ।
સર્વ-દ્વન્દ્વ-સહઃ શાન્તસ્ તપસારાધયદ્ ધરિમ્

ભગવાન્ પુનર્ આવ્રજ્ય પુરીં યવન-વેષ્ટિતામ્ ।
હત્વા મ્લેચ્છ-બલં નિન્યે તદીયં દ્વારકાં ધનમ્

નીયમાને ધને ગોભિર્ નૃભિશ્ ચાચ્યુત-ચોદિતૈઃ ।
આજગામ જરાસન્ધસ્ ત્રયો-વિંશત્ય્-અનીક-પઃ

વિલોક્ય વેગ-રભસં રિપુ-સૈન્યસ્ય માધવૌ ।
મનુષ્ય-ચેષ્ટામ્ આપન્નૌ રાજન્ દુદ્રુવતુર્ દ્રુતમ્

વિહાય વિત્તં પ્રચુરમ્ અભીતૌ ભીરુ-ભીત-વત્ ।
પદ્ભ્યાં પલાશાભ્યાં ચેલતુર્ બહુ-યોજનમ્

પલાયમાનૌ તૌ દૃષ્ટ્વા માગધઃ પ્રહસન્ બલી ।
અન્વધાવદ્ રથાનીકૈર્ ઈશયોર્ અપ્રમાણ-વિત્

પ્રદ્રુત્ય દૂરં સંશ્રાન્તૌ તુઙ્ગમ્ આરુહતાં ગિરિમ્ ।
પ્રવર્ષણાખ્યં ભગવાન્ નિત્યદા યત્ર વર્ષતિ

ગિરૌ નિલીનાવ્ આજ્ઞાય નાધિગમ્ય પદં નૃપ ।
દદાહ ગિરિમ્ એધોભિઃ સમન્તાદ્ અગ્નિમ્ ઉત્સૃજન્

તત ઉત્પત્ય તરસા દહ્યમાન-તટાદ્ ઉભૌ ।
દશૈક-યોજનાત્ તુઙ્ગાન્ નિપેતતુર્ અધો ભુવિ

અલક્ષ્યમાણૌ રિપુણા સાનુગેન યદૂત્તમૌ ।
સ્વ-પુરં પુનર્ આયાતૌ સમુદ્ર-પરિખાં નૃપ

સો ઽપિ દગ્ધાવ્ ઇતિ મૃષા મન્વાનો બલ-કેશવૌ ।
બલમ્ આકૃષ્ય સુ-મહન્ મગધાન્ માગધો યયૌ

આનર્તાધિપતિઃ શ્રીમાન્ રૈવતો રૈવતીં સુતામ્ ।
બ્રહ્મણા ચોદિતઃ પ્રાદાદ્ બલાયેતિ પુરોદિતમ્

ભગવાન્ અપિ ગોવિન્દ ઉપયેમે કુરૂદ્વહ ।
વૈદર્ભીં ભીષ્મક-સુતાં શ્રિયો માત્રાં સ્વયં-વરે

પ્રમથ્ય તરસા રાજ્ઞઃ શાલ્વાદીંશ્ ચૈદ્ય-પક્ષ-ગાન્ ।
પશ્યતાં સર્વ-લોકાનાં તાર્ક્ષ્ય-પુત્રઃ સુધામ્ ઇવ

ભ્પ્_10.52.018।0 શ્રી-રાજોવાચ
ભગવાન્ ભીષ્મક-સુતાં રુક્મિણીં રુચિરાનનામ્ ।
રાક્ષસેન વિધાનેન ઉપયેમ ઇતિ શ્રુતમ્

ભગવન્ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ કૃષ્ણસ્યામિત-તેજસઃ ।
યથા માગધ-શાલ્વાદીન્ જિત્વા કન્યામ્ ઉપાહરત્

બ્રહ્મન્ કૃષ્ણ-કથાઃ પુણ્યા માધ્વીર્ લોક-મલાપહાઃ ।
કો નુ તૃપ્યેત શૃણ્વાનઃ શ્રુત-જ્ઞો નિત્ય-નૂતનાઃ

ભ્પ્_10.52.021।0 શ્રી-બાદરાયણિર્ ઉવાચ
રાજાસીદ્ ભીષ્મકો નામ વિદર્ભાધિપતિર્ મહાન્ ।
તસ્ય પન્ચાભવન્ પુત્રાઃ કન્યૈકા ચ વરાનના

રુક્મ્ય્ અગ્રજો રુક્મરથો રુક્મબાહુર્ અનન્તરઃ ।
રુક્મકેશો રુક્મમાલી રુક્મિણ્ય્ એષા સ્વસા સતી

સોપશ્રુત્ય મુકુન્દસ્ય રૂપ-વીર્ય-ગુણ-શ્રિયઃ ।
ગૃહાગતૈર્ ગીયમાનાસ્ તં મેને સદૃશં પતિમ્

તાં બુદ્ધિ-લક્ષણૌદાર્ય- રૂપ-શીલ-ગુણાશ્રયામ્ ।
કૃષ્ણશ્ ચ સદૃશીં ભાર્યાં સમુદ્વોઢું મનો દધે

બન્ધૂનામ્ ઇચ્છતાં દાતું કૃષ્ણાય ભગિનીં નૃપ ।
તતો નિવાર્ય કૃષ્ણ-દ્વિડ્ રુક્મી ચૈદ્યમ્ અમન્યત

તદ્ અવેત્યાસિતાપાઙ્ગી વૈદર્ભી દુર્મના ભૃશમ્ ।
વિચિન્ત્યાપ્તં દ્વિજં કઞ્ચિત્ કૃષ્ણાય પ્રાહિણોદ્ દ્રુતમ્

દ્વારકાં સ સમભ્યેત્ય પ્રતીહારૈઃ પ્રવેશિતઃ ।
અપશ્યદ્ આદ્યં પુરુષમ્ આસીનં કાઞ્ચનાસને

દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મણ્ય-દેવસ્ તમ્ અવરુહ્ય નિજાસનાત્ ।
ઉપવેશ્યાર્હયાં ચક્રે યથાત્માનં દિવૌકસઃ

તં ભુક્તવન્તં વિશ્રાન્તમ્ ઉપગમ્ય સતાં ગતિઃ ।
પાણિનાભિમૃશન્ પાદાવ્ અવ્યગ્રસ્ તમ્ અપૃચ્છત

કચ્ચિદ્ દ્વિજ-વર-શ્રેષ્ઠ ધર્મસ્ તે વૃદ્ધ-સમ્મતઃ ।
વર્તતે નાતિ-કૃચ્છ્રેણ સન્તુષ્ટ-મનસઃ સદા

સન્તુષ્ટો યર્હિ વર્તેત બ્રાહ્મણો યેન કેનચિત્ ।
અહીયમાનઃ સ્વદ્ ધર્માત્ સ હ્ય્ અસ્યાખિલ-કામ-ધુક્

અસન્તુષ્ટો ઽસકૃલ્ લોકાન્ આપ્નોત્ય્ અપિ સુરેશ્વરઃ ।
અકિઞ્ચનો ઽપિ સન્તુષ્ટઃ શેતે સર્વાઙ્ગ-વિજ્વરઃ

વિપ્રાન્ સ્વ-લાભ-સન્તુષ્ટાન્ સાધૂન્ ભૂત-સુહૃત્તમાન્ ।
નિરહઙ્કારિણઃ શાન્તાન્ નમસ્યે શિરસાસકૃત્

કચ્ચિદ્ વઃ કુશલં બ્રહ્મન્ રાજતો યસ્ય હિ પ્રજાઃ ।
સુખં વસન્તિ વિષયે પાલ્યમાનાઃ સ મે પ્રિયઃ

યતસ્ ત્વમ્ આગતો દુર્ગં નિસ્તીર્યેહ યદ્-ઇચ્છયા ।
સર્વં નો બ્રૂહ્ય્ અગુહ્યં ચેત્ કિં કાર્યં કરવામ તે

એવં સમ્પૃષ્ટ-સમ્પ્રશ્નો બ્રાહ્મણઃ પરમેષ્ઠિના ।
લીલા-ગૃહીત-દેહેન તસ્મૈ સર્વમ્ અવર્ણયત્

ભ્પ્_10.52.037।0 શ્રી-રુક્મિણ્ય્ ઉવાચ
શ્રુત્વા ગુણાન્ ભુવન-સુન્દર શૃણ્વતાં તે $ નિર્વિશ્ય કર્ણ-વિવરૈર્ હરતો ઽઙ્ગ-તાપમ્ &
શ્રુત્વા ગુણાન્ ભુવન-સુન્દર શૃણ્વતાં તે $ નિર્વિશ્ય કર્ણ-વિવરૈર્ હરતો ઽઙ્ગ-તાપમ્ &
રૂપં દૃશાં દૃશિમતામ્ અખિલાર્થ-લાભં % ત્વય્ય્ અચ્યુતાવિશતિ ચિત્તમ્ અપત્રપં મે ॥ ભ્પ્_10.52.037* ॥
કા ત્વા મુકુન્દ મહતી કુલ-શીલ-રૂપ- $ વિદ્યા-વયો-દ્રવિણ-ધામભિર્ આત્મ-તુલ્યમ્ &
કા ત્વા મુકુન્દ મહતી કુલ-શીલ-રૂપ- $ વિદ્યા-વયો-દ્રવિણ-ધામભિર્ આત્મ-તુલ્યમ્ &
ધીરા પતિં કુલવતી ન વૃણીત કન્યા % કાલે નૃ-સિંહ નર-લોક-મનો-ઽભિરામમ્ ॥ ભ્પ્_10.52.038* ॥
તન્ મે ભવાન્ ખલુ વૃતઃ પતિર્ અઙ્ગ જાયામ્ $ આત્માર્પિતશ્ ચ ભવતો ઽત્ર વિભો વિધેહિ &
તન્ મે ભવાન્ ખલુ વૃતઃ પતિર્ અઙ્ગ જાયામ્ $ આત્માર્પિતશ્ ચ ભવતો ઽત્ર વિભો વિધેહિ &
મા વીર-ભાગમ્ અભિમર્શતુ ચૈદ્ય આરાદ્ % ગોમાયુ-વન્ મૃગ-પતેર્ બલિમ્ અમ્બુજાક્ષ ॥ ભ્પ્_10.52.039* ॥
પૂર્તેષ્ટ-દત્ત-નિયમ-વ્રત-દેવ-વિપ્ર $ ગુર્વ્-અર્ચનાદિભિર્ અલં ભગવાન્ પરેશઃ &
પૂર્તેષ્ટ-દત્ત-નિયમ-વ્રત-દેવ-વિપ્ર $ ગુર્વ્-અર્ચનાદિભિર્ અલં ભગવાન્ પરેશઃ &
આરાધિતો યદિ ગદાગ્રજ એત્ય પાણિં % ગૃહ્ણાતુ મે ન દમઘોષ-સુતાદયો ઽન્યે ॥ ભ્પ્_10.52.040* ॥
શ્વો ભાવિનિ ત્વમ્ અજિતોદ્વહને વિદર્ભાન્ $ ગુપ્તઃ સમેત્ય પૃતના-પતિભિઃ પરીતઃ &
શ્વો ભાવિનિ ત્વમ્ અજિતોદ્વહને વિદર્ભાન્ $ ગુપ્તઃ સમેત્ય પૃતના-પતિભિઃ પરીતઃ &
નિર્મથ્ય ચૈદ્ય-મગધેન્દ્ર-બલં પ્રસહ્ય % માં રાક્ષસેન વિધિનોદ્વહ વીર્ય-શુલ્કામ્ ॥ ભ્પ્_10.52.041* ॥
અન્તઃ-પુરાન્તર-ચરીમ્ અનિહત્ય બન્ધૂન્ $ ત્વામ્ ઉદ્વહે કથમ્ ઇતિ પ્રવદામ્ય્ ઉપાયમ્ &
અન્તઃ-પુરાન્તર-ચરીમ્ અનિહત્ય બન્ધૂન્ $ ત્વામ્ ઉદ્વહે કથમ્ ઇતિ પ્રવદામ્ય્ ઉપાયમ્ &
પૂર્વે-દ્યુર્ અસ્તિ મહતી કુલ-દેવ-યાત્રા % યસ્યાં બહિર્ નવ-વધૂર્ ગિરિજામ્ ઉપેયાત્ ॥ ભ્પ્_10.52.042* ॥
યસ્યાઙ્ઘ્રિ-પઙ્કજ-રજઃ-સ્નપનં મહાન્તો $ વાઞ્છન્ત્ય્ ઉમા-પતિર્ ઇવાત્મ-તમો-ઽપહત્યૈ &
યસ્યાઙ્ઘ્રિ-પઙ્કજ-રજઃ-સ્નપનં મહાન્તો $ વાઞ્છન્ત્ય્ ઉમા-પતિર્ ઇવાત્મ-તમો-ઽપહત્યૈ &
યર્હ્ય્ અમ્બુજાક્ષ ન લભેય ભવત્-પ્રસાદં % જહ્યામ્ અસૂન્ વ્રત-કૃશાન્ શત-જન્મભિઃ સ્યાત્ ॥ ભ્પ્_10.52.043*
0 બ્રાહ્મણ ઉવાચ
ઇત્ય્ એતે ગુહ્ય-સન્દેશા યદુ-દેવ મયાહૃતાઃ ।
વિમૃશ્ય કર્તું યચ્ ચાત્ર ક્રિયતાં તદ્ અનન્તરમ્