ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.46

ભ્પ્_10.46.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
વૃષ્ણીનાં પ્રવરો મન્ત્રી કૃષ્ણસ્ય દયિતઃ સખા ।
શિષ્યો બૃહસ્પતેઃ સાક્ષાદ્ ઉદ્ધવો બુદ્ધિ-સત્તમઃ

તમ્ આહ ભગવાન્ પ્રેષ્ઠં ભક્તમ્ એકાન્તિનં ક્વચિત્ ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રપન્નાર્તિ-હરો હરિઃ

ગચ્છોદ્ધવ વ્રજં સૌમ્ય પિત્રોર્ નૌ પ્રીતિમ્ આવહ ।
ગોપીનાં મદ્-વિયોગાધિં મત્-સન્દેશૈર્ વિમોચય

તા મન્-મનસ્કા તૃષ્ટ્-પ્રાણા મદ્-અર્થે ત્યક્ત-દૈહિકાઃ ।
મામ્ એવ દયિતં પ્રેષ્ઠમ્ આત્માનં મનસા ગતાઃ ।
યે ત્યક્ત-લોક-ધર્માશ્ ચ મદ્-અર્થે તાન્ બિભર્મ્ય્ અહમ્

મયિ તાઃ પ્રેયસાં પ્રેષ્ઠે દૂર-સ્થે ગોકુલ-સ્ત્રિયઃ ।
સ્મરન્ત્યો ઽઙ્ગ વિમુહ્યન્તિ વિરહૌત્કણ્ઠ્ય-વિહ્વલાઃ

ધારયન્ત્ય્ અતિ-કૃચ્છ્રેણ પ્રાયઃ પ્રાણાન્ કથઞ્ચન ।
પ્રત્યાગમન-સન્દેશૈર્ બલ્લવ્યો મે મદ્-આત્મિકાઃ

ભ્પ્_10.46.007।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્ત ઉદ્ધવો રાજન્ સન્દેશં ભર્તુર્ આદૃતઃ ।
આદાય રથમ્ આરુહ્ય પ્રયયૌ નન્દ-ગોકુલમ્

પ્રાપ્તો નન્દ-વ્રજં શ્રીમાન્ નિમ્લોચતિ વિભાવસૌ ।
છન્ન-યાનઃ પ્રવિશતાં પશૂનાં ખુર-રેણુભિઃ

વાસિતાર્થે ઽભિયુધ્યદ્ભિર્ નાદિતં શુશ્મિભિર્ વૃષૈઃ ।
ધાવન્તીભિશ્ ચ વાસ્રાભિર્ ઉધો-ભારૈઃ સ્વ-વત્સકાન્

ઇતસ્ તતો વિલઙ્ઘદ્ભિર્ ગો-વત્સૈર્ મણ્ડિતં સિતૈઃ ।
ગો-દોહ-શબ્દાભિરવં વેણૂનાં નિઃસ્વનેન ચ

ગાયન્તીભિશ્ ચ કર્માણિ શુભાનિ બલ-કૃષ્ણયોઃ ।
સ્વ્-અલઙ્કૃતાભિર્ ગોપીભિર્ ગોપૈશ્ ચ સુ-વિરાજિતમ્

અગ્ન્ય્-અર્કાતિથિ-ગો-વિપ્ર- પિતૃ-દેવાર્ચનાન્વિતૈઃ ।
ધૂપ-દીપૈશ્ ચ માલ્યૈશ્ ચ ગોપાવાસૈર્ મનો-રમમ્

સર્વતઃ પુષ્પિત-વનં દ્વિજાલિ-કુલ-નાદિતમ્ ।
હંસ-કારણ્ડવાકીર્ણૈઃ પદ્મ-ષણ્ડૈશ્ ચ મણ્ડિતમ્

તમ્ આગતં સમાગમ્ય કૃષ્ણસ્યાનુચરં પ્રિયમ્ ।
નન્દઃ પ્રીતઃ પરિષ્વજ્ય વાસુદેવ-ધિયાર્ચયત્

ભોજિતં પરમાન્નેન સંવિષ્ટં કશિપૌ સુખમ્ ।
ગત-શ્રમં પર્યપૃચ્છત્ પાદ-સંવાહનાદિભિઃ

કચ્ચિદ્ અઙ્ગ મહા-ભાગ સખા નઃ શૂર-નન્દનઃ ।
આસ્તે કુશલ્ય્ અપત્યાદ્યૈર્ યુક્તો મુક્તઃ સુહૃદ્-વ્રતઃ

દિષ્ટ્યા કંસો હતઃ પાપઃ સાનુગઃ સ્વેન પાપ્મના ।
સાધૂનાં ધર્મ-શીલાનાં યદૂનાં દ્વેષ્ટિ યઃ સદા

અપિ સ્મરતિ નઃ કૃષ્ણો માતરં સુહૃદઃ સખીન્ ।
ગોપાન્ વ્રજં ચાત્મ-નાથં ગાવો વૃન્દાવનં ગિરિમ્

અપ્ય્ આયાસ્યતિ ગોવિન્દઃ સ્વ-જનાન્ સકૃદ્ ઈક્ષિતુમ્ ।
તર્હિ દ્રક્ષ્યામ તદ્-વક્ત્રં સુ-નસં સુ-સ્મિતેક્ષણમ્

દાવાગ્નેર્ વાત-વર્ષાચ્ ચ વૃષ-સર્પાચ્ ચ રક્ષિતાઃ ।
દુરત્યયેભ્યો મૃત્યુભ્યઃ કૃષ્ણેન સુ-મહાત્મના

સ્મરતાં કૃષ્ણ-વીર્યાણિ લીલાપાઙ્ગ-નિરીક્ષિતમ્ ।
હસિતં ભાષિતં ચાઙ્ગ સર્વા નઃ શિથિલાઃ ક્રિયાઃ

સરિચ્-છૈલ-વનોદ્દેશાન્ મુકુન્દ-પદ-ભૂષિતાન્ ।
આક્રીડાન્ ઈક્ષ્યમાણાનાં મનો યાતિ તદ્-આત્મતામ્

મન્યે કૃષ્ણં ચ રામં ચ પ્રાપ્તાવ્ ઇહ સુરોત્તમૌ ।
સુરાણાં મહદ્-અર્થાય ગર્ગસ્ય વચનં યથા

કંસં નાગાયુત-પ્રાણં મલ્લૌ ગજ-પતિં યથા ।
અવધિષ્ટાં લીલયૈવ પશૂન્ ઇવ મૃગાધિપઃ

તાલ-ત્રયં મહા-સારં ધનુર્ યષ્ટિમ્ ઇવેભ-રાટ્ ।
બભઞ્જૈકેન હસ્તેન સપ્તાહમ્ અદધાદ્ ગિરિમ્

પ્રલમ્બો ધેનુકો ઽરિષ્ટસ્ તૃણાવર્તો બકાદયઃ ।
દૈત્યાઃ સુરાસુર-જિતો હતા યેનેહ લીલયા

ભ્પ્_10.46.027।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય નન્દઃ કૃષ્ણાનુરક્ત-ધીઃ ।
અત્ય્-ઉત્કણ્ઠો ઽભવત્ તૂષ્ણીં પ્રેમ-પ્રસર-વિહ્વલઃ

યશોદા વર્ણ્યમાનાનિ પુત્રસ્ય ચરિતાનિ ચ ।
શૃણ્વન્ત્ય્ અશ્રૂણ્ય્ અવાસ્રાક્ષીત્ સ્નેહ-સ્નુત-પયોધરા

તયોર્ ઇત્થં ભગવતિ કૃષ્ણે નન્દ-યશોદયોઃ ।
વીક્ષ્યાનુરાગં પરમં નન્દમ્ આહોદ્ધવો મુદા

ભ્પ્_10.46.030।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
યુવાં શ્લાઘ્યતમૌ નૂનં દેહિનામ્ ઇહ માન-દ ।
નારાયણે ઽખિલ-ગુરૌ યત્ કૃતા મતિર્ ઈદૃશી

એતૌ હિ વિશ્વસ્ય ચ બીજ-યોની રામો મુકુન્દઃ પુરુષઃ પ્રધાનમ્ ।
અન્વીય ભૂતેષુ વિલક્ષણસ્ય જ્ઞાનસ્ય ચેશાત ઇમૌ પુરાણૌ

યસ્મિન્ જનઃ પ્રાણ-વિયોગ-કાલે ક્ષનં સમાવેશ્ય મનો ઽવિશુદ્ધમ્ ।
નિર્હૃત્ય કર્માશયમ્ આશુ યાતિ પરાં ગતિં બ્રહ્મ-મયો ઽર્ક-વર્ણઃ

તસ્મિન્ ભવન્તાવ્ અખિલાત્મ-હેતૌ નારાયણે કારણ-મર્ત્ય-મૂર્તૌ ।
ભાવં વિધત્તાં નિતરાં મહાત્મન્ કિં વાવશિષ્ટં યુવયોઃ સુ-કૃત્યમ્

આગમિષ્યત્ય્ અદીર્ઘેણ કાલેન વ્રજમ્ અચ્યુતઃ ।
પ્રિયં વિધાસ્યતે પિત્રોર્ ભગવાન્ સાત્વતાં પતિઃ

હત્વા કંસં રઙ્ગ-મધ્યે પ્રતીપં સર્વ-સાત્વતામ્ ।
યદ્ આહ વઃ સમાગત્ય કૃષ્ણઃ સત્યં કરોતિ તત્

મા ખિદ્યતં મહા-ભાગૌ દ્રક્ષ્યથઃ કૃષ્ણમ્ અન્તિકે ।
અન્તર્ હૃદિ સ ભૂતાનામ્ આસ્તે જ્યોતિર્ ઇવૈધસિ

ન હ્ય્ અસ્યાસ્તિ પ્રિયઃ કશ્ચિન્ નાપ્રિયો વાસ્ત્ય્ અમાનિનઃ ।
નોત્તમો નાધમો વાપિ સ-માનસ્યાસમો ઽપિ વા

ન માતા ન પિતા તસ્ય ન ભાર્યા ન સુતાદયઃ ।
નાત્મીયો ન પરશ્ ચાપિ ન દેહો જન્મ એવ ચ

ન ચાસ્ય કર્મ વા લોકે સદ્-અસન્-મિશ્ર-યોનિષુ ।
ક્રીડાર્થં સો ઽપિ સાધૂનાં પરિત્રાણાય કલ્પતે

સત્ત્વં રજસ્ તમ ઇતિ ભજતે નિર્ગુણો ગુણાન્ ।
ક્રીડન્ન્ અતીતો ઽપિ ગુણૈઃ સૃજત્ય્ અવન્ હન્ત્ય્ અજઃ

યથા ભ્રમરિકા-દૃષ્ટ્યા ભ્રામ્યતીવ મહીયતે ।
ચિત્તે કર્તરિ તત્રાત્મા કર્તેવાહં-ધિયા સ્મૃતઃ

યુવયોર્ એવ નૈવાયમ્ આત્મજો ભગવાન્ હરિઃ ।
સર્વેષામ્ આત્મજો હ્ય્ આત્મા પિતા માતા સ ઈશ્વરઃ

દૃષ્ટં શ્રુતં ભૂત-ભવદ્-ભવિષ્યત્ $ સ્થાસ્નુશ્ ચરિષ્ણુર્ મહદ્ અલ્પકં ચ &અમ્પ્;
વિનાચ્યુતાદ્ વસ્તુ તરાં ન વાચ્યં % સ એવ સર્વં પરમાત્મ-ભૂતઃ ॥ ભ્પ્_10.46.043* ॥
એવં નિશા સા બ્રુવતોર્ વ્યતીતા નન્દસ્ય કૃષ્ણાનુચરસ્ય રાજન્ ।
ગોપ્યઃ સમુત્થાય નિરૂપ્ય દીપાન્ વાસ્તૂન્ સમભ્યર્ચ્ય દૌધીન્ય્ અમન્થુન્

તા દીપ-દીપ્તૈર્ મણિભિર્ વિરેજૂ રજ્જૂર્ વિકર્ષદ્-ભુજ-કઙ્કણ-સ્રજઃ ।
ચલન્-નિતમ્બ-સ્તન-હાર-કુણ્ડલ- ત્વિષત્-કપોલારુણ-કુઙ્કુમાનનાઃ

ઉદ્ગાયતીનામ્ અરવિન્દ-લોચનં વ્રજાઙ્ગનાનાં દિવમ્ અસ્પૃશદ્ ધ્વનિઃ ।
દધ્નશ્ ચ નિર્મન્થન-શબ્દ-મિશ્રિતો નિરસ્યતે યેન દિશામ્ અમઙ્ગલમ્

ભગવત્ય્ ઉદિતે સૂર્યે નન્દ-દ્વારિ વ્રજૌકસઃ ।
દૃષ્ટ્વા રથં શાતકૌમ્ભં કસ્યાયમ્ ઇતિ ચાબ્રુવન્

અક્રૂર આગતઃ કિં વા યઃ કંસસ્યાર્થ-સાધકઃ ।
યેન નીતો મધુ-પુરીં કૃષ્ણઃ કમલ-લોચનઃ

કિં સાધયિષ્યત્ય્ અસ્માભિર્ ભર્તુઃ પ્રીતસ્ય નિષ્કૃતિમ્ ।
તતઃ સ્ત્રીણાં વદન્તીનામ્ ઉદ્ધવો ઽગાત્ કૃતાહ્નિકઃ