ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.45

ભ્પ્_10.45.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
પિતરાવ્ ઉપલબ્ધાર્થૌ વિદિત્વા પુરુષોત્તમઃ ।
મા ભૂદ્ ઇતિ નિજાં માયાં તતાન જન-મોહિનીમ્

ઉવાચ પિતરાવ્ એત્ય સાગ્રજઃ સાત્વનર્ષભઃ ।
પ્રશ્રયાવનતઃ પ્રીણન્ન્ અમ્બ તાતેતિ સાદરમ્

નાસ્મત્તો યુવયોસ્ તાત નિત્યોત્કણ્ઠિતયોર્ અપિ ।
બાલ્ય-પૌગણ્ડ-કૈશોરાઃ પુત્રાભ્યામ્ અભવન્ ક્વચિત્

ન લબ્ધો દૈવ-હતયોર્ વાસો નૌ ભવદ્-અન્તિકે ।
યાં બાલાઃ પિતૃ-ગેહ-સ્થા વિન્દન્તે લાલિતા મુદમ્

સર્વાર્થ-સમ્ભવો દેહો જનિતઃ પોષિતો યતઃ ।
ન તયોર્ યાતિ નિર્વેશં પિત્રોર્ મર્ત્યઃ શતાયુષા

યસ્ તયોર્ આત્મજઃ કલ્પ આત્મના ચ ધનેન ચ ।
વૃત્તિં ન દદ્યાત્ તં પ્રેત્ય સ્વ-માંસં ખાદયન્તિ હિ

માતરં પિતરં વૃદ્ધં ભાર્યાં સાધ્વીં સુતમ્ શિશુમ્ ।
ગુરું વિપ્રં પ્રપન્નં ચ કલ્પો ઽબિભ્રચ્ છ્વસન્-મૃતઃ

તન્ નાવ્ અકલ્પયોઃ કંસાન્ નિત્યમ્ ઉદ્વિગ્ન-ચેતસોઃ ।
મોઘમ્ એતે વ્યતિક્રાન્તા દિવસા વામ્ અનર્ચતોઃ

તત્ ક્ષન્તુમ્ અર્હથસ્ તાત માતર્ નૌ પર-તન્ત્રયોઃ ।
અકુર્વતોર્ વાં શુશ્રૂષાં ક્લિષ્ટયોર્ દુર્હૃદા ભૃશમ્

ભ્પ્_10.45.010।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ માયા-મનુષ્યસ્ય હરેર્ વિશ્વાત્મનો ગિરા ।
મોહિતાવ્ અઙ્કમ્ આરોપ્ય પરિષ્વજ્યાપતુર્ મુદમ્

સિઞ્ચન્તાવ્ અશ્રુ-ધારાભિઃ સ્નેહ-પાશેન ચાવૃતૌ ।
ન કિઞ્ચિદ્ ઊચતૂ રાજન્ બાષ્પ-કણ્ઠૌ વિમોહિતૌ

એવમ્ આશ્વાસ્ય પિતરૌ ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
માતામહં તૂગ્રસેનં યદૂનામ્ અકરોન્ ણૃપમ્

આહ ચાસ્માન્ મહા-રાજ પ્રજાશ્ ચાજ્ઞપ્તુમ્ અર્હસિ ।
યયાતિ-શાપાદ્ યદુભિર્ નાસિતવ્યં નૃપાસને

મયિ ભૃત્ય ઉપાસીને ભવતો વિબુધાદયઃ ।
બલિં હરન્ત્ય્ અવનતાઃ કિમ્ ઉતાન્યે નરાધિપાઃ

સર્વાન્ સ્વાન્ જ્ઞતિ-સમ્બન્ધાન્ દિગ્ભ્યઃ કંસ-ભયાકુલાન્ ।
યદુ-વૃષ્ણ્ય્-અન્ધક-મધુ દાશાર્હ-કુકુરાદિકાન્

સભાજિતાન્ સમાશ્વાસ્ય વિદેશાવાસ-કર્શિતાન્ ।
ન્યવાસયત્ સ્વ-ગેહેષુ વિત્તૈઃ સન્તર્પ્ય વિશ્વ-કૃત્

કૃષ્ણ-સઙ્કર્ષણ-ભુજૈર્ ગુપ્તા લબ્ધ-મનોરથાઃ ।
ગૃહેષુ રેમિરે સિદ્ધાઃ કૃષ્ણ-રામ-ગત-જ્વરાઃ

વીક્ષન્તો ઽહર્ અહઃ પ્રીતા મુકુન્દ-વદનામ્બુજમ્ ।
નિત્યં પ્રમુદિતં શ્રીમત્ સ-દય-સ્મિત-વીક્ષણમ્

તત્ર પ્રવયસો ઽપ્ય્ આસન્ યુવાનો ઽતિ-બલૌજસઃ ।
પિબન્તો ઽક્ષૈર્ મુકુન્દસ્ય મુખામ્બુજ-સુધાં મુહુઃ

અથ નન્દં સમસાદ્ય ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
સઙ્કર્ષણશ્ ચ રાજેન્દ્ર પરિષ્વજ્યેદમ્ ઊચતુઃ

પિતર્ યુવાભ્યાં સ્નિગ્ધાભ્યાં પોષિતૌ લાલિતૌ ભૃશમ્ ।
પિત્રોર્ અભ્યધિકા પ્રીતિર્ આત્મજેષ્વ્ આત્મનો ઽપિ હિ

સ પિતા સા ચ જનની યૌ પુષ્ણીતાં સ્વ-પુત્ર-વત્ ।
શિશૂન્ બન્ધુભિર્ ઉત્સૃષ્ટાન્ અકલ્પૈઃ પોષ-રક્ષણે

યાત યૂયં વ્રજંન્ તાત વયં ચ સ્નેહ-દુઃખિતાન્ ।
જ્ઞાતીન્ વો દ્રષ્ટુમ્ એષ્યામો વિધાય સુહૃદાં સુખમ્

એવં સાન્ત્વય્ય ભગવાન્ નન્દં સ-વ્રજમ્ અચ્યુતઃ ।
વાસો-ઽલઙ્કાર-કુપ્યાદ્યૈર્ અર્હયામ્ આસ સાદરમ્

ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તૌ પરિષ્વજ્ય નન્દઃ પ્રણય-વિહ્વલઃ ।
પૂરયન્ન્ અશ્રુભિર્ નેત્રે સહ ગોપૈર્ વ્રજં યયૌ

અથ શૂર-સુતો રાજન્ પુત્રયોઃ સમકારયત્ ।
પુરોધસા બ્રાહ્મણૈશ્ ચ યથાવદ્ દ્વિજ-સંસ્કૃતિમ્

તેભ્યો ઽદાદ્ દક્ષિણા ગાવો રુક્મ-માલાઃ સ્વ્-અલઙ્કૃતાઃ ।
સ્વ્-અલઙ્કૃતેભ્યઃ સમ્પૂજ્ય સ-વત્સાઃ ક્ષૌમ-માલિનીઃ

યાઃ કૃષ્ણ-રામ-જન્મર્ક્ષે મનો-દત્તા મહા-મતિઃ ।
તાશ્ ચાદદાદ્ અનુસ્મૃત્ય કંસેનાધર્મતો હૃતાઃ

તતશ્ ચ લબ્ધ-સંસ્કારૌ દ્વિજત્વં પ્રાપ્ય સુ-વ્રતૌ ।
ગર્ગાદ્ યદુ-કુલાચાર્યાદ્ ગાયત્રં વ્રતમ્ આસ્થિતૌ

પ્રભવૌ સર્વ-વિદ્યાનાં સર્વ-જ્ઞૌ જગદ્-ઈશ્વરૌ ।
નાન્ય-સિદ્ધામલં જ્ઞાનં ગૂહમાનૌ નરેહિતૈઃ

અથો ગુરુ-કુલે વાસમ્ ઇચ્છન્તાવ્ ઉપજગ્મતુઃ ।
કાશ્યં સાન્દીપનિં નામ હ્ય્ અવન્તિ-પુર-વાસિનમ્

યથોપસાદ્ય તૌ દાન્તૌ ગુરૌ વૃત્તિમ્ અનિન્દિતામ્ ।
ગ્રાહયન્તાવ્ ઉપેતૌ સ્મ ભક્ત્યા દેવમ્ ઇવાદૃતૌ

તયોર્ દ્વિજ-વરસ્ તુષ્ટઃ શુદ્ધ-ભાવાનુવૃત્તિભિઃ ।
પ્રોવાચ વેદાન્ અખિલાન્ સઙ્ગોપનિષદો ગુરુઃ

સ-રહસ્યં ધનુર્-વેદં ધર્માન્ ન્યાય-પથાંસ્ તથા ।
તથા ચાન્વીક્ષિકીં વિદ્યાં રાજ-નીતિં ચ ષડ્-વિધામ્

સર્વં નર-વર-શ્રેષ્ઠૌ સર્વ-વિદ્યા-પ્રવર્તકૌ ।
સકૃન્ નિગદ-માત્રેણ તૌ સઞ્જગૃહતુર્ નૃપ

અહો-રાત્રૈશ્ ચતુઃ-ષષ્ટ્યા સંયત્તૌ તાવતીઃ કલાઃ ।
ગુરુ-દક્ષિણયાચાર્યં છન્દયામ્ આસતુર્ નૃપ

દ્વિજસ્ તયોસ્ તં મહિમાનમ્ અદ્ભુતં $ સંલોક્ષ્ય રાજન્ન્ અતિ-માનુસીં મતિમ્ &અમ્પ્;
સમ્મન્ત્ર્ય પત્ન્યા સ મહાર્ણવે મૃતં % બાલં પ્રભાસે વરયાં બભૂવ હ ॥ ભ્પ્_10.45.037* ॥
તેથેત્ય્ અથારુહ્ય મહા-રથૌ રથં $ પ્રભાસમ્ આસાદ્ય દુરન્ત-વિક્રમૌ &
તેથેત્ય્ અથારુહ્ય મહા-રથૌ રથં $ પ્રભાસમ્ આસાદ્ય દુરન્ત-વિક્રમૌ &
વેલામ્ ઉપવ્રજ્ય નિષીદતુઃ ક્ષનં % સિન્ધુર્ વિદિત્વાર્હનમ્ આહરત્ તયોઃ ॥ ભ્પ્_10.45.038* ॥
તમ્ આહ ભગવાન્ આશુ ગુરુ-પુત્રઃ પ્રદીયતામ્ ।
યો ઽસાવ્ ઇહ ત્વયા ગ્રસ્તો બાલકો મહતોર્મિણા

ભ્પ્_10.45.040।0 શ્રી-સમુદ્ર ઉવાચ
ન ચાહાર્ષમ્ અહં દેવ દૈત્યઃ પઞ્ચજનો મહાન્ ।
અન્તર્-જલ-ચરઃ કૃષ્ણ શઙ્ખ-રૂપ-ધરો ઽસુરઃ

આસ્તે તેનાહૃતો નૂનં તચ્ છ્રુત્વા સત્વરં પ્રભુઃ ।
જલમ્ આવિશ્ય તં હત્વા નાપશ્યદ્ ઉદરે ઽર્ભકમ્

તદ્-અઙ્ગ-પ્રભવં શઙ્ખમ્ આદાય રથમ્ આગમત્ ।
તતઃ સંયમનીં નામ યમસ્ય દયિતાં પુરીમ્

ગત્વા જનાર્દનઃ શઙ્ખં પ્રદધ્મૌ સ-હલાયુધઃ ।
શઙ્ખ-નિર્હ્રાદમ્ આકર્ણ્ય પ્રજા-સંયમનો યમઃ

તયોઃ સપર્યાં મહતીં ચક્રે ભક્ત્ય્-ઉપબૃંહિતામ્ ।
ઉવાચાવનતઃ કૃષ્ણં સર્વ-ભૂતાશયાલયમ્ ।
લીલા-મનુષ્યયોર્ વિષ્ણો યુવયોઃ કરવામ કિમ્

ભ્પ્_10.45.045।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ગુરુ-પુત્રમ્ ઇહાનીતં નિજ-કર્મ-નિબન્ધનમ્ ।
આનયસ્વ મહા-રાજ મચ્-છાસન-પુરસ્કૃતઃ

તથેતિ તેનોપાનીતં ગુરુ-પુત્રં યદૂત્તમૌ ।
દત્ત્વા સ્વ-ગુરવે ભૂયો વૃણીષ્વેતિ તમ્ ઊચતુઃ

ભ્પ્_10.45.047।0 શ્રી-ગુરુર્ ઉવાચ
સમ્યક્ સમ્પાદિતો વત્સ ભવદ્ભ્યાં ગુરુ-નિષ્ક્રયઃ ।
કો નુ યુષ્મદ્-વિધ-ગુરોઃ કામાનામ્ અવશિષ્યતે

ગચ્છતં સ્વ-ગૃહં વીરૌ કીર્તિર્ વામ્ અસ્તુ પાવની ।
છન્દાંસ્ય્ અયાત-યામાનિ ભવન્ત્વ્ ઇહ પરત્ર ચ

ગુરુણૈવમ્ અનુજ્ઞાતૌ રથેનાનિલ-રંહસા ।
આયાતૌ સ્વ-પુરં તાત પર્જન્ય-નિનદેન વૈ

સમનન્દન્ પ્રજાઃ સર્વા દૃષ્ટ્વા રામ-જનાર્દનૌ ।
અપશ્યન્ત્યો બહ્વ્ અહાનિ નષ્ટ-લબ્ધ-ધના ઇવ