ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.44

ભ્પ્_10.44.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં ચર્ચિત-સઙ્કલ્પો ભગવાન્ મધુસૂદનઃ ।
આસસાદાથ ચણૂરં મુષ્ટ્તિકં રોહિણી-સુતઃ

હસ્તાભ્યાં હસ્તયોર્ બદ્ધ્વા પદ્ભ્યામ્ એવ ચ પાદયોઃ ।
વિચકર્ષતુર્ અન્યોન્યં પ્રસહ્ય વિજિગીષયા

અરત્ની દ્વે અરત્નિભ્યાં જાનુભ્યાં ચૈવ જાનુની ।
શિરઃ શીર્ષ્ણોરસોરસ્ તાવ્ અન્યોન્યમ્ અભિજઘ્નતુઃ

પરિભ્રામણ-વિક્ષેપ- પરિરમ્ભાવપાતનૈઃ ।
ઉત્સર્પણાપસર્પણૈશ્ ચાન્યોન્યં પ્રત્યરુન્ધતામ્

ઉત્થાપનૈર્ ઉન્નયનૈશ્ ચાલનૈઃ સ્થાપનૈર્ અપિ ।
પરસ્પરં જિગીષન્તાવ્ અપચક્રતુર્ આત્મનઃ

તદ્ બલાબલવદ્ યુદ્ધં સમેતાઃ સર્વ-યોષિતઃ ।
ઊચુઃ પરસ્પરં રાજન્ સાનુકમ્પા વરૂથશઃ

મહાન્ અયં બતાધર્મ એષાં રાજ-સભા-સદામ્ ।
યે બલાબલવદ્ યુદ્ધં રાજ્ઞો ઽન્વિચ્છન્તિ પશ્યતઃ

ક્વ વજ્ર-સાર-સર્વાઙ્ગૌ મલ્લૌ શૈલેન્દ્ર-સન્નિભૌ ।
ક્વ ચાતિ-સુકુમારાઙ્ગૌ કિશોરૌ નાપ્ત-યૌવનૌ

ધર્મ-વ્યતિક્રમો હ્ય્ અસ્ય સમાજસ્ય ધ્રુવં ભવેત્ ।
યત્રાધર્મઃ સમુત્તિષ્ઠેન્ ન સ્થેયં તત્ર કર્હિચિત્

ન સભાં પ્રવિશેત્ પ્રાજ્ઞઃ સભ્ય-દોષાન્ અનુસ્મરન્ ।
અબ્રુવન્ વિબ્રુવન્ન્ અજ્ઞો નરઃ કિલ્બિષમ્ અશ્નુતે

વલ્ગતઃ શત્રુમ્ અભિતઃ કૃષ્ણસ્ય વદનામ્બુજમ્ ।
વીક્ષ્યતાં શ્રમ-વાર્ય્-ઉપ્તં પદ્મ-કોશમ્ ઇવામ્બુભિઃ

કિં ન પશ્યત રામસ્ય મુખમ્ આતામ્ર-લોચનમ્ ।
મુષ્ટિકં પ્રતિ સામર્ષં હાસ-સંરમ્ભ-શોભિતમ્

પુણ્યા બત વ્રજ-ભુવો યદ્ અયં નૃ-લિઙ્ગ $ ગૂઢઃ પુરાણ-પુરુષો વન-ચિત્ર-માલ્યઃ &અમ્પ્;
ગાઃ પાલયન્ સહ-બલઃ ક્વણયંશ્ ચ વેણું % વિક્રીદયાઞ્ચતિ ગિરિત્ર-રમાર્ચિતાઙ્ઘ્રિઃ ॥ ભ્પ્_10.44.013* ॥
ગોપ્યસ્ તપઃ કિમ્ અચરન્ યદ્ અમુષ્ય રૂપં $ લાવણ્ય-સારમ્ અસમોર્ધ્વમ્ અનન્ય-સિદ્ધમ્ &
ગોપ્યસ્ તપઃ કિમ્ અચરન્ યદ્ અમુષ્ય રૂપં $ લાવણ્ય-સારમ્ અસમોર્ધ્વમ્ અનન્ય-સિદ્ધમ્ &
દૃગ્ભિઃ પિબન્ત્ય્ અનુસવાભિનવં દુરાપમ્ % એકાન્ત-ધામ યશસઃ શ્રીય ઐશ્વરસ્ય ॥ ભ્પ્_10.44.014* ॥
યા દોહને ઽવહનને મથનોપલેપ પ્રેઙ્ખેઙ્ખનાર્ભ-રુદિતોક્ષણ-માર્જનાદૌ ।
ગાયન્તિ ચૈનમ્ અનુરક્ત-ધિયો ઽશ્રુ-કણ્ઠ્યો ધન્યા વ્રજ-સ્ત્રિય ઉરુક્રમ-ચિત્ત-યાનાઃ

પ્રાતર્ વ્રજાદ્ વ્રજત આવિશતશ્ ચ સાયં $ ગોભિઃ સમં ક્વણયતો ઽસ્ય નિશમ્ય વેણુમ્ &અમ્પ્;
નિર્ગમ્ય તૂર્ણમ્ અબલાઃ પથિ ભૂરિ-પુણ્યાઃ % પશ્યન્તિ સ-સ્મિત-મુખં સ-દયાવલોકમ્ ॥ ભ્પ્_10.44.016* ॥
એવં પ્રભાષમાણાસુ સ્ત્રીષુ યોગેશ્વરો હરિઃ ।
શત્રું હન્તું મનશ્ ચક્રે ભગવાન્ ભરતર્ષભ

સ-ભયાઃ સ્ત્રી-ગિરઃ શ્રુત્વા પુત્ર-સ્નેહ-શુચાતુરૌ ।
પિતરાવ્ અન્વતપ્યેતાં પુત્રયોર્ અબુધૌ બલમ્

તૈસ્ તૈર્ નિયુદ્ધ-વિધિભિર્ વિવિધૈર્ અચ્યુતેતરૌ ।
યુયુધાતે યથાન્યોન્યં તથૈવ બલ-મુષ્ટિકૌ

ભગવદ્-ગાત્ર-નિષ્પાતૈર્ વજ્ર-નીષ્પેષ-નિષ્ઠુરૈઃ ।
ચાણૂરો ભજ્યમાનાઙ્ગો મુહુર્ ગ્લાનિમ્ અવાપ હ

સ શ્યેન-વેગ ઉત્પત્ય મુષ્ટી-કૃત્ય કરાવ્ ઉભૌ ।
ભગવન્તં વાસુદેવં ક્રુદ્ધો વક્ષસ્ય્ અબાધત

નાચલત્ તત્-પ્રહારેણ માલાહત ઇવ દ્વિપઃ ।
બાહ્વોર્ નિગૃહ્ય ચાણૂરં બહુશો ભ્રામયન્ હરિઃ

ભૂ-પૃષ્ઠે પોથયામ્ આસ તરસા ક્ષીણ જીવિતમ્ ।
વિસ્રસ્તાકલ્પ-કેશ-સ્રગ્ ઇન્દ્ર-ધ્વજ ઇવાપતત્

તથૈવ મુષ્ટિકઃ પૂર્વં સ્વ-મુષ્ટ્યાભિહતેન વૈ ।
બલભદ્રેણ બલિના તલેનાભિહતો ભૃશમ્

પ્રવેપિતઃ સ રુધિરમ્ ઉદ્વમન્ મુખતો ઽર્દિતઃ ।
વ્યસુઃ પપાતોર્વ્ય્-ઉપસ્થે વાતાહત ઇવાઙ્ઘ્રિપઃ

તતઃ કૂટમ્ અનુપ્રાપ્તં રામઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
અવધીલ્ લીલયા રાજન્ સાવજ્ઞં વામ-મુષ્ટિના

તર્હ્ય્ એવ હિ શલઃ કૃષ્ણ- પ્રપદાહત-શીર્ષકઃ ।
દ્વિધા વિદીર્ણસ્ તોશલક ઉભાવ્ અપિ નિપેતતુઃ

ચાણૂરે મુષ્ટિકે કૂટે શલે તોશલકે હતે ।
શેષાઃ પ્રદુદ્રુવુર્ મલ્લાઃ સર્વે પ્રાણ-પરીપ્સવઃ

ગોપાન્ વયસ્યાન્ આકૃષ્ય તૈઃ સંસૃજ્ય વિજહ્રતુઃ ।
વાદ્યમાનેષુ તૂર્યેષુ વલ્ગન્તૌ રુત-નૂપુરૌ

જનાઃ પ્રજહૃષુઃ સર્વે કર્મણા રામ-કૃષ્ણયોઃ ।
ઋતે કંસં વિપ્ર-મુખ્યાઃ સાધવઃ સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ

હતેષુ મલ્લ-વર્યેષુ વિદ્રુતેષુ ચ ભોજ-રાટ્ ।
ન્યવારયત્ સ્વ-તૂર્યાણિ વાક્યં ચેદમ્ ઉવાચ હ

નિઃસારયત દુર્વૃત્તૌ વસુદેવાત્મજૌ પુરાત્ ।
ધનં હરત ગોપાનાં નન્દં બધ્નીત દુર્મતિમ્

વસુદેવસ્ તુ દુર્મેધા હન્યતામ્ આશ્વ્ અસત્તમઃ ।
ઉગ્રસેનઃ પિતા ચાપિ સાનુગઃ પર-પક્ષ-ગઃ

એવં વિકત્થમાને વૈ કંસે પ્રકુપિતો ઽવ્યયઃ ।
લઘિમ્નોત્પત્ય તરસા મઞ્ચમ્ ઉત્તુઙ્ગમ્ આરુહત્

તમ્ આવિશન્તમ્ આલોક્ય મૃત્યુમ્ આત્મન આસનાત્ ।
મનસ્વી સહસોત્થાય જગૃહે સો ઽસિ-ચર્મણી

તં ખડ્ગ-પાણિં વિચરન્તમ્ આશુ શ્યેનં યથા દક્ષિણ-સવ્યમ્ અમ્બરે ।
સમગ્રહીદ્ દુર્વિષહોગ્ર-તેજા યથોરગં તાર્ક્ષ્ય-સુતઃ પ્રસહ્ય

પ્રગૃહ્ય કેશેષુ ચલત્-કિરીતં નિપાત્ય રઙ્ગોપરિ તુઙ્ગ-મઞ્ચાત્ ।
તસ્યોપરિષ્ટાત્ સ્વયમ્ અબ્જ-નાભઃ પપાત વિશ્વાશ્રય આત્મ-તન્ત્રઃ

તં સમ્પરેતં વિચકર્ષ ભૂમૌ હરિર્ યથેભં જગતો વિપશ્યતઃ ।
હા હેતિ શબ્દઃ સુ-મહાંસ્ તદાભૂદ્ ઉદીરિતઃ સર્વ-જનૈર્ નરેન્દ્ર

સ નિત્યદોદ્વિગ્ન-ધિયા તમ્ ઈશ્વરં પિબન્ન્ અદન્ વા વિચરન્ સ્વપન્ શ્વસન્ ।
દદર્શ ચક્રાયુધમ્ અગ્રતો યતસ્ તદ્ એવ રૂપં દુરવાપમ્ આપ

તસ્યાનુજા ભ્રાતરો ઽષ્ટૌ કઙ્ક-ન્યગ્રોધકાદયઃ ।
અભ્યધાવન્ન્ અતિ-ક્રુદ્ધા ભ્રાતુર્ નિર્વેશ-કારિણઃ

તથાતિ-રભસાંસ્ તાંસ્ તુ સંયત્તાન્ રોહિણી-સુતઃ ।
અહન્ પરિઘમ્ ઉદ્યમ્ય પશૂન્ ઇવ મૃગાધિપઃ

નેદુર્ દુન્દુભયો વ્યોમ્નિ બ્રહ્મેશાદ્યા વિભૂતયઃ ।
પુષ્પૈઃ કિરન્તસ્ તં પ્રીતાઃ શશંસુર્ નનૃતુઃ સ્ત્રિયઃ

તેષાં સ્ત્રિયો મહા-રાજ સુહૃન્-મરણ-દુઃખિતાઃ ।
તત્રાભીયુર્ વિનિઘ્નન્ત્યઃ શીર્ષાણ્ય્ અશ્રુ-વિલોચનાઃ

શયાનાન્ વીર-શયાયાં પતીન્ આલિઙ્ગ્ય શોચતીઃ ।
વિલેપુઃ સુ-સ્વરં નાર્યો વિસૃજન્ત્યો મુહુઃ શુચઃ

હા નાથ પ્રિય ધર્મ-જ્ઞ કરુણાનાથ-વત્સલ ।
ત્વયા હતેન નિહતા વયં તે સ-ગૃહ-પ્રજાઃ

ત્વયા વિરહિતા પત્યા પુરીયં પુરુષર્ષભ ।
ન શોભતે વયમ્ ઇવ નિવૃત્તોત્સવ-મઙ્ગલા

અનાગસાં ત્વં ભૂતાનાં કૃતવાન્ દ્રોહમ્ ઉલ્બણમ્ ।
તેનેમાં ભો દશાં નીતો ભૂત-ધ્રુક્ કો લભેત શમ્

સર્વેષામ્ ઇહ ભૂતાનામ્ એષ હિ પ્રભવાપ્યયઃ ।
ગોપ્તા ચ તદ્-અવધ્યાયી ન ક્વચિત્ સુખમ્ એધતે

ભ્પ્_10.44.049।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
રાજ-યોષિત આશ્વાસ્ય ભગવાંલ્ લોક-ભાવનઃ ।
યામ્ આહુર્ લૌકિકીં સંસ્થાં હતાનાં સમકારયત્

માતરં પિતરં ચૈવ મોચયિત્વાથ બન્ધનાત્ ।
કૃષ્ણ-રામૌ વવન્દાતે શિરસા સ્પૃશ્ય પાદયોઃ

દેવકી વસુદેવશ્ ચ વિજ્ઞાય જગદ્-ઈશ્વરૌ ।
કૃત-સંવન્દનૌ પુત્રૌ સસ્વજાતે ન શઙ્કિતૌ