ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.39

ભ્પ્_10.39.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સુખોપવિષ્ટઃ પર્યઙ્કે રમ-કૃષ્ણોરુ-માનિતઃ ।
લેભે મનોરથાન્ સર્વાન્ પથિ યાન્ સ ચકાર હ

કિમ્ અલભ્યં ભગવતિ પ્રસન્ને શ્રી-નિકેતને ।
તથાપિ તત્-પરા રાજન્ ન હિ વાઞ્છન્તિ કિઞ્ચન

સાયન્તનાશનં કૃત્વા ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
સુહૃત્સુ વૃત્તં કંસસ્ય પપ્રચ્છાન્યચ્ ચિકીર્ષિતમ્

ભ્પ્_10.39.004।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
તાત સૌમ્યાગતઃ કચ્ચિત્ સ્વ્-આગતં ભદ્રમ્ અસ્તુ વઃ ।
અપિ સ્વ-જ્ઞાતિ-બન્ધૂનામ્ અનમીવમ્ અનામયમ્

કિં નુ નઃ કુશલં પૃચ્છે એધમાને કુલામયે ।
કંસે માતુલ-નામ્નાઙ્ગ સ્વાનાં નસ્ તત્-પ્રજાસુ ચ

અહો અસ્મદ્ અભૂદ્ ભૂરિ પિત્રોર્ વૃજિનમ્ આર્યયોઃ ।
યદ્-ધેતોઃ પુત્ર-મરણં યદ્-ધેતોર્ બન્ધનં તયોઃ

દિષ્ટ્યાદ્ય દર્શનં સ્વાનાં મહ્યં વઃ સૌમ્ય કાઙ્ક્ષિતમ્ ।
સઞ્જાતં વર્ણ્યતાં તાત તવાગમન-કારણમ્

ભ્પ્_10.39.008।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
પૃષ્ટો ભગવતા સર્વં વર્ણયામ્ આસ માધવઃ ।
વૈરાનુબન્ધં યદુષુ વસુદેવ-વધોદ્યમમ્

યત્-સન્દેશો યદ્-અર્થં વા દૂતઃ સમ્પ્રેષિતઃ સ્વયમ્ ।
યદ્ ઉક્તં નારદેનાસ્ય સ્વ-જન્માનકદુન્દુભેઃ

શ્રુત્વાક્રૂર-વચઃ કૃષ્ણો બલશ્ ચ પર-વીર-હા ।
પ્રહસ્ય નન્દં પિતરં રાજ્ઞા દિષ્ટં વિજજ્ઞતુઃ

ગોપાન્ સમાદિશત્ સો ઽપિ ગૃહ્યતાં સર્વ-ગો-રસઃ ।
ઉપાયનાનિ ગૃહ્ણીધ્વં યુજ્યન્તાં શકટાનિ ચ

યાસ્યામઃ શ્વો મધુ-પુરીં દાસ્યામો નૃપતે રસાન્ ।
દ્રક્ષ્યામઃ સુ-મહત્ પર્વ યાન્તિ જાનપદાઃ કિલ ।
એવમ્ આઘોષયત્ ક્ષત્રા નન્દ-ગોપઃ સ્વ-ગોકુલે

ગોપ્યસ્ તાસ્ તદ્ ઉપશ્રુત્ય બભૂવુર્ વ્યથિતા ભૃશમ્ ।
રામ-કૃષ્ણૌ પુરીં નેતુમ્ અક્રૂરં વ્રજમ્ આગતમ્

કાશ્ચિત્ તત્-કૃત-હૃત્-તાપ શ્વાસ-મ્લાન-મુખ-શ્રિયઃ ।
સ્રંસદ્-દુકૂલ-વલય કેશ-ગ્રન્થ્યશ્ ચ કાશ્ચન

અન્યાશ્ ચ તદ્-અનુધ્યાન નિવૃત્તાશેષ-વૃત્તયઃ ।
નાભ્યજાનન્ન્ ઇમં લોકમ્ આત્મ-લોકં ગતા ઇવ

સ્મરન્ત્યશ્ ચાપરાઃ શૌરેર્ અનુરાગ-સ્મિતેરિતાઃ ।
હૃદિ-સ્પૃશશ્ ચિત્ર-પદા ગિરઃ સમ્મુમુહુઃ સ્ત્રિયઃ

ગતિં સુ-લલિતાં ચેષ્ટાં સ્નિગ્ધ-હાસાવલોકનમ્ ।
શોકાપહાનિ નર્માણિ પ્રોદ્દામ-ચરિતાનિ ચ

ચિન્તયન્ત્યો મુકુન્દસ્ય ભીતા વિરહ-કાતરાઃ ।
સમેતાઃ સઙ્ઘશઃ પ્રોચુર્ અશ્રુ-મુખ્યો ઽચ્યુતાશયાઃ

ભ્પ્_10.39.019।0 શ્રી-ગોપ્ય ઊચુઃ
અહો વિધાતસ્ તવ ન ક્વચિદ્ દયા સંયોજ્ય મૈત્ર્યા પ્રણયેન દેહિનઃ ।
તાંશ્ ચાકૃતાર્થાન્ વિયુનઙ્ક્ષ્ય્ અપાર્થકં વિક્રીડિતં તે ઽર્ભક-ચેષ્ટિતં યથા

યસ્ ત્વં પ્રદર્શ્યાસિત-કુન્તલાવૃતં $ મુકુન્દ-વક્ત્રં સુ-કપોલમ્ ઉન્-નસમ્ &અમ્પ્;
શોકાપનોદ-સ્મિત-લેશ-સુન્દરં % કરોષિ પારોક્ષ્યમ્ અસાધુ તે કૃતમ્ ॥ ભ્પ્_10.39.020* ॥
ક્રૂરસ્ ત્વમ્ અક્રૂર-સમાખ્યયા સ્મ નશ્ $ ચક્ષુર્ હિ દત્તં હરસે બતાજ્ઞ-વત્ &
ક્રૂરસ્ ત્વમ્ અક્રૂર-સમાખ્યયા સ્મ નશ્ $ ચક્ષુર્ હિ દત્તં હરસે બતાજ્ઞ-વત્ &
યેનૈક-દેશે ઽખિલ-સર્ગ-સૌષ્ઠવં % ત્વદીયમ્ અદ્રાક્ષ્મ વયં મધુ-દ્વિષઃ ॥ ભ્પ્_10.39.021* ॥
ન નન્દ-સૂનુઃ ક્ષણ-ભઙ્ગ-સૌહૃદઃ $ સમીક્ષતે નઃ સ્વ-કૃતાતુરા બત &
ન નન્દ-સૂનુઃ ક્ષણ-ભઙ્ગ-સૌહૃદઃ $ સમીક્ષતે નઃ સ્વ-કૃતાતુરા બત &
વિહાય ગેહાન્ સ્વ-જનાન્ સુતાન્ પતીંસ્ % તદ્-દાસ્યમ્ અદ્ધોપગતા નવ-પ્રિયઃ ॥ ભ્પ્_10.39.022* ॥
સુખં પ્રભાતા રજનીયમ્ આશિષઃ સત્યા બભૂવુઃ પુર-યોષિતાં ધ્રુવમ્ ।
યાઃ સંપ્રવિષ્ટસ્ય મુખં વ્રજસ્-પતેઃ પાસ્યન્ત્ય્ અપાઙ્ગોત્કલિત-સ્મિતાસવમ્

તાસાં મુકુન્દો મધુ-મઞ્જુ-ભાષિતૈર્ $ ગૃહીત-ચિત્તઃ પર-વાન્ મનસ્વ્ય્ અપિ &અમ્પ્;
કથં પુનર્ નઃ પ્રતિયાસ્યતે ઽબલા % ગ્રામ્યાઃ સલજ્જ-સ્મિત-વિભ્રમૈર્ ભ્રમન્ ॥ ભ્પ્_10.39.024* ॥
અદ્ય ધ્રુવં તત્ર દૃશો ભવિષ્યતે દાશાર્હ-ભોજાન્ધક-વૃષ્ણિ-સાત્વતામ્ ।
મહોત્સવઃ શ્રી-રમણં ગુણાસ્પદં દ્રક્ષ્યન્તિ યે ચાધ્વનિ દેવકી-સુતમ્

મૈતદ્-વિધસ્યાકરુણસ્ય નામ ભૂદ્ અક્રૂર ઇત્ય્ એતદ્ અતીવ દારુણઃ ।
યો ઽસાવ્ અનાશ્વાસ્ય સુ-દુઃખિતમ્ જનં પ્રિયાત્ પ્રિયં નેષ્યતિ પારમ્ અધ્વનઃ

અનાર્દ્ર-ધીર્ એષ સમાસ્થિતો રથં તમ્ અન્વ્ અમી ચ ત્વરયન્તિ દુર્મદાઃ ।
ગોપા અનોભિઃ સ્થવિરૈર્ ઉપેક્ષિતં દૈવં ચ નો ઽદ્ય પ્રતિકૂલમ્ ઈહતે

નિવારયામઃ સમુપેત્ય માધવં કિં નો ઽકરિષ્યન્ કુલ-વૃદ્ધ-બાન્ધવાઃ ।
મુકુન્દ-સઙ્ગાન્ નિમિષાર્ધ-દુસ્ત્યજાદ્ દૈવેન વિધ્વંસિત-દીન-ચેતસામ્

યસ્યાનુરાગ-લલિત-સ્મિત-વલ્ગુ-મન્ત્ર $ લીલાવલોક-પરિરમ્ભણ-રાસ-ગોષ્ઠામ્ &અમ્પ્;
નીતાઃ સ્મ નઃ ક્ષણમ્ ઇવ ક્ષણદા વિના તં % ગોપ્યઃ કથં ન્વ્ અતિતરેમ તમો દુરન્તમ્ ॥ ભ્પ્_10.39.029* ॥
યો ઽહ્નઃ ક્ષયે વ્રજમ્ અનન્ત-સખઃ પરીતો $ ગોપૈર્ વિશન્ ખુર-રજશ્-છુરિતાલક-સ્રક્ &
યો ઽહ્નઃ ક્ષયે વ્રજમ્ અનન્ત-સખઃ પરીતો $ ગોપૈર્ વિશન્ ખુર-રજશ્-છુરિતાલક-સ્રક્ &
વેણું ક્વણન્ સ્મિત-કતાક્ષ-નિરીક્ષણેન % ચિત્તં ક્ષિણોત્ય્ અમુમ્ ઋતે નુ કથં ભવેમ ॥ ભ્પ્_10.39.030*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં બ્રુવાણા વિરહાતુરા ભૃશં વ્રજ-સ્ત્રિયઃ કૃષ્ણ-વિષક્ત-માનસાઃ ।
વિસૃજ્ય લજ્જાં રુરુદુઃ સ્મ સુ-સ્વરં ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ

સ્ત્રીણામ્ એવં રુદન્તીનામ્ ઉદિતે સવિતર્ય્ અથ ।
અક્રૂરશ્ ચોદયામ્ આસ કૃત-મૈત્રાદિકો રથમ્

ગોપાસ્ તમ્ અન્વસજ્જન્ત નન્દાદ્યાઃ શકટૈસ્ તતઃ ।
આદાયોપાયનં ભૂરિ કુમ્ભાન્ ગો-રસ-સમ્ભૃતાન્

ગોપ્યશ્ ચ દયિતં કૃષ્ણમ્ અનુવ્રજ્યાનુરઞ્જિતાઃ ।
પ્રત્યાદેશં ભગવતઃ કાઙ્ક્ષન્ત્યશ્ ચાવતસ્થિરે

તાસ્ તથા તપ્યતીર્ વીક્ષ્ય સ્વ-પ્રસ્થાણે યદૂત્તમઃ ।
સાન્ત્વયામ્ અસ સ-પ્રેમૈર્ આયાસ્ય ઇતિ દૌત્યકૈઃ

યાવદ્ આલક્ષ્યતે કેતુર્ યાવદ્ રેણૂ રથસ્ય ચ ।
અનુપ્રસ્થાપિતાત્માનો લેખ્યાનીવોપલક્ષિતાઃ

તા નિરાશા નિવવૃતુર્ ગોવિન્દ-વિનિવર્તને ।
વિશોકા અહની નિન્યુર્ ગાયન્ત્યઃ પ્રિય-ચેષ્ટિતમ્

ભગવાન્ અપિ સમ્પ્રાપ્તો રામાક્રૂર-યુતો નૃપ ।
રથેન વાયુ-વેગેન કાલિન્દીમ્ અઘ-નાશિનીમ્

તત્રોપસ્પૃશ્ય પાનીયં પીત્વા મૃષ્ટં મણિ-પ્રભમ્ ।
વૃક્ષ-ષણ્ડમ્ ઉપવ્રજ્ય સ-રામો રથમ્ આવિશત્

અક્રૂરસ્ તાવ્ ઉપામન્ત્ર્ય નિવેશ્ય ચ રથોપરિ ।
કાલિન્દ્યા હ્રદમ્ આગત્ય સ્નાનં વિધિ-વદ્ આચરત્

નિમજ્જ્ય તસ્મિન્ સલિલે જપન્ બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।
તાવ્ એવ દદૃશે ઽક્રૂરો રામ-કૃષ્ણૌ સમન્વિતૌ

તૌ રથ-સ્થૌ કથમ્ ઇહ સુતાવ્ આનકદુન્દુભેઃ ।
તર્હિ સ્વિત્ સ્યન્દને ન સ્ત ઇત્ય્ ઉન્મજ્જ્ય વ્યચષ્ટ સઃ

તત્રાપિ ચ યથા-પૂર્વમ્ આસીનૌ પુનર્ એવ સઃ ।
ન્યમજ્જદ્ દર્શનં યન્ મે મૃષા કિં સલિલે તયોઃ

ભૂયસ્ તત્રાપિ સો ઽદ્રાક્ષીત્ સ્તૂયમાનમ્ અહીશ્વરમ્ ।
સિદ્ધ-ચારણ-ગન્ધર્વૈર્ અસુરૈર્ નત-કન્ધરૈઃ

સહસ્ર-શિરસં દેવં સહસ્ર-ફણ-મૌલિનમ્ ।
નીલામ્બરં વિસ-શ્વેતં શૃઙ્ગૈઃ શ્વેતમ્ ઇવ સ્થિતમ્

તસ્યોત્સઙ્ગે ઘન-સ્યામં પીત-કૌશેય-વાસસમ્ ।
પુરુષં ચતુર્-ભુજં શાન્તમ્ પદ્મ-પત્રારુણેક્ષણમ્

ચારુ-પ્રસન્ન-વદનં ચારુ-હાસ-નિરીક્ષણમ્ ।
સુ-ભ્રૂન્નસં ચરુ-કર્ણં સુ-કપોલારુણાધરમ્

પ્રલમ્બ-પીવર-ભુજં તુઙ્ગાંસોરઃ-સ્થલ-શ્રિયમ્ ।
કમ્બુ-કણ્ઠં નિમ્ન-નાભિં વલિમત્-પલ્લવોદરમ્

બૃહત્-કતિ-તત-શ્રોણિ કરભોરુ-દ્વયાન્વિતમ્ ।
ચારુ-જાનુ-યુગં ચારુ જઙ્ઘા-યુગલ-સંયુતમ્

તુઙ્ગ-ગુલ્ફારુણ-નખ વ્રાત-દીધિતિભિર્ વૃતમ્ ।
નવાઙ્ગુલ્ય્-અઙ્ગુષ્ઠ-દલૈર્ વિલસત્-પાદ-પઙ્કજમ્

સુ-મહાર્હ-મણિ-વ્રાત કિરીટ-કટકાઙ્ગદૈઃ ।
કટિ-સૂત્ર-બ્રહ્મ-સૂત્ર હાર-નૂપુર-કુણ્ડલૈઃ

ભ્રાજમાનં પદ્મ-કરં શઙ્ખ-ચક્ર-ગદા-ધરમ્ ।
શ્રીવત્સ-વક્ષસં ભ્રાજત્ કૌસ્તુભં વન-માલિનમ્

સુનન્દ-નન્દ-પ્રમુખૈઃ પર્ષદૈઃ સનકાદિભિઃ ।
સુરેશૈર્ બ્રહ્મ-રુદ્રાદ્યૈર્ નવભિશ્ ચ દ્વિજોત્તમૈઃ

પ્રહ્રાદ-નારદ-વસુ પ્રમુખૈર્ ભાગવતોત્તમૈઃ ।
સ્તૂયમાનં પૃથગ્-ભાવૈર્ વચોભિર્ અમલાત્મભિઃ

શ્રિયા પુષ્ટ્યા ગિરા કાન્ત્યા કીર્ત્યા તુષ્ટ્યેલયોર્જયા ।
વિદ્યયાવિદ્યયા શક્ત્યા માયયા ચ નિષેવિતમ્

વિલોક્ય સુ-ભૃશં પ્રીતો ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
હૃષ્યત્-તનૂરુહો ભાવ- પરિક્લિન્નાત્મ-લોચનઃ

ગિરા ગદ્ગદયાસ્તૌષીત્ સત્ત્વમ્ આલમ્બ્ય સાત્વતઃ ।
પ્રણમ્ય મૂર્ધ્નાવહિતઃ કૃતાઞ્જલિ-પુટઃ શનૈઃ