ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.40

ભ્પ્_10.40.001।0 શ્રી-અક્રૂર ઉવાચ
નતો ઽસ્મ્ય્ અહં ત્વાખિલ-હેતુ-હેતું નારાયણં પૂરુષમ્ આદ્યમ્ અવ્યયમ્ ।
યન્-નાભિ-જાતાદ્ અરવિન્દ-કોષાદ્ બ્રહ્માવિરાસીદ્ યત એષ લોકઃ

ભૂસ્ તોયમ્ અગ્નિઃ પવનં ખમ્ આદિર્ મહાન્ અજાદિર્ મન ઇન્દ્રિયાણિ ।
સર્વેન્દ્રિયાર્થા વિબુધાશ્ ચ સર્વે યે હેતવસ્ તે જગતો ઽઙ્ગ-ભૂતાઃ

નૈતે સ્વરૂપં વિદુર્ આત્મનસ્ તે હ્ય્ અજાદયો ઽનાત્મતયા ગૃહીતઃ ।
અજો ઽનુબદ્ધઃ સ ગુણૈર્ અજાયા ગુણાત્ પરં વેદ ન તે સ્વરૂપમ્

ત્વાં યોગિનો યજન્ત્ય્ અદ્ધા મહા-પુરુષમ્ ઈશ્વરમ્ ।
સાધ્યાત્મં સાધિભૂતં ચ સાધિદૈવં ચ સાધવઃ

ત્રય્યા ચ વિદ્યયા કેચિત્ ત્વાં વૈ વૈતાનિકા દ્વિજાઃ ।
યજન્તે વિતતૈર્ યજ્ઞૈર્ નાના-રૂપામરાખ્યયા

એકે ત્વાખિલ-કર્માણિ સન્ન્યસ્યોપશમં ગતાઃ ।
જ્ઞાનિનો જ્ઞાન-યજ્ઞેન યજન્તિ જ્ઞાન-વિગ્રહમ્

અન્યે ચ સંસ્કૃતાત્માનો વિધિનાભિહિતેન તે ।
યજન્તિ ત્વન્-મયાસ્ ત્વાં વૈ બહુ-મૂર્ત્ય્-એક-મૂર્તિકમ્

ત્વામ્ એવાન્યે શિવોક્તેન માર્ગેણ શિવ-રૂપિણમ્ ।
બહ્વ્-આચાર્ય-વિભેદેન ભગવન્તર્ન્ ઉપાસતે

સર્વ એવ યજન્તિ ત્વાં સર્વ-દેવ-મયેશ્વરમ્ ।
યે ઽપ્ય્ અન્ય-દેવતા-ભક્તા યદ્ય્ અપ્ય્ અન્ય-ધિયઃ પ્રભો

યથાદ્રિ-પ્રભવા નદ્યઃ પર્જન્યાપૂરિતાઃ પ્રભો ।
વિશન્તિ સર્વતઃ સિન્ધું તદ્વત્ ત્વાં ગતયો ઽન્તતઃ

સત્ત્વં રજસ્ તમ ઇતિ ભવતઃ પ્રકૃતેર્ ગુણાઃ ।
તેષુ હિ પ્રાકૃતાઃ પ્રોતા આ-બ્રહ્મ-સ્થાવરાદયઃ

તુભ્યં નમસ્ તે ત્વ્ અવિષક્ત-દૃષ્ટયે $ સર્વાત્મને સર્વ-ધિયાં ચ સાક્ષિણે &અમ્પ્;
ગુણ-પ્રવાહો ઽયમ્ અવિદ્યયા કૃતઃ % પ્રવર્તતે દેવ-નૃ-તિર્યગ્-આત્મસુ ॥ ભ્પ્_10.40.012* ॥
અગ્નિર્ મુખં તે ઽવનિર્ અઙ્ઘ્રિર્ ઈક્ષણં $ સૂર્યો નભો નાભિર્ અથો દિશઃ શ્રુતિઃ &
અગ્નિર્ મુખં તે ઽવનિર્ અઙ્ઘ્રિર્ ઈક્ષણં $ સૂર્યો નભો નાભિર્ અથો દિશઃ શ્રુતિઃ &
દ્યૌઃ કં સુરેન્દ્રાસ્ તવ બાહવો ઽર્ણવાઃ % કુક્ષિર્ મરુત્ પ્રાણ-બલં પ્રકલ્પિતમ્ ॥ ભ્પ્_10.40.013* ॥
રોમાણિ વૃક્ષૌષધયઃ શિરોરુહા $ મેઘાઃ પરસ્યાસ્થિ-નખાનિ તે ઽદ્રયઃ &
રોમાણિ વૃક્ષૌષધયઃ શિરોરુહા $ મેઘાઃ પરસ્યાસ્થિ-નખાનિ તે ઽદ્રયઃ &
નિમેષણં રાત્ર્ય્-અહની પ્રજાપતિર્ % મેઢ્રસ્ તુ વૃષ્ટિસ્ તવ વીર્યમ્ ઇષ્યતે ॥ ભ્પ્_10.40.014* ॥
ત્વય્ય્ અવ્યયાત્મન્ પુરુષે પ્રકલ્પિતા લોકાઃ સ-પાલા બહુ-જીવ-સઙ્કુલાઃ ।
યથા જલે સઞ્જિહતે જલૌકસો ઽપ્ય્ ઉદુમ્બરે વા મશકા મનો-મયે

યાનિ યાનીહ રૂપાણિ ક્રીડનાર્થં બિભર્ષિ હિ ।
તૈર્ આમૃષ્ટ-શુચો લોકા મુદા ગાયન્તિ તે યશઃ

નમઃ કારણ-મત્સ્યાય પ્રલયાબ્ધિ-ચરાય ચ ।
હયશીર્ષ્ણે નમસ્ તુભ્યં મધુ-કૈટભ-મૃત્યવે

અકૂપારાય બૃહતે નમો મન્દર-ધારિણે ।
ક્ષિત્ય્-ઉદ્ધાર-વિહારાય નમઃ શૂકર-મૂર્તયે

નમસ્ તે ઽદ્ભુત-સિંહાય સાધુ-લોક-ભયાપહ ।
વામનાય નમસ્ તુભ્યં ક્રાન્ત-ત્રિભુવનાય ચ

નમો ભૃગુણાં પતયે દૃપ્ત-ક્ષત્ર-વન-ચ્છિદે ।
નમસ્ તે રઘુ-વર્યાય રાવણાન્ત-કરાય ચ

નમસ્ તે વાસુદેવાય નમઃ સઙ્કર્ષણાય ચ ।
પ્રદ્યુમ્નાયનિરુદ્ધાય સાત્વતાં પતયે નમઃ

નમો બુદ્ધાય શુદ્ધાય દૈત્ય-દાનવ-મોહિને ।
મ્લેચ્છ-પ્રાય-ક્ષત્ર-હન્ત્રે નમસ્ તે કલ્કિ-રૂપિણે

ભગવન્ જીવ-લોકો ઽયં મોહિતસ્ તવ માયયા ।
અહં મમેત્ય્ અસદ્-ગ્રાહો ભ્રામ્યતે કર્મ-વર્ત્મસુ

અહં ચાત્માત્મજાગાર- દારાર્થ-સ્વજનાદિષુ ।
ભ્રમામિ સ્વપ્ન-કલ્પેષુ મૂઢઃ સત્ય-ધિયા વિભો

અનિત્યાનાત્મ-દુઃખેષુ વિપર્યય-મતિર્ હ્ય્ અહમ્ ।
દ્વન્દ્વારામસ્ તમો-વિષ્ટો ન જાને ત્વાત્મનઃ પ્રિયમ્

યથાબુધો જલં હિત્વા પ્રતિચ્છન્નં તદ્-ઉદ્ભવૈઃ ।
અભ્યેતિ મૃગ-તૃષ્ણાં વૈ તદ્વત્ ત્વાહં પરાઙ્-મુખઃ

નોત્સહે ઽહં કૃપણ-ધીઃ કામ-કર્મ-હતં મનઃ ।
રોદ્ધું પ્રમાથિભિશ્ ચાક્ષૈર્ હ્રિયમાણમ્ ઇતસ્ તતઃ

સો ઽહં તવાઙ્ઘ્ર્ય્-ઉપગતો ઽસ્મ્ય્ અસતાં દુરાપં $ તચ્ ચાપ્ય્ અહં ભવદ્-અનુગ્રહ ઈશ મન્યે &અમ્પ્;
પુંસો ભવેદ્ યર્હિ સંસરણાપવર્ગસ્ % ત્વય્ય્ અબ્જ-નાભ સદ્-ઉપાસનયા મતિઃ સ્યાત્ ॥ ભ્પ્_10.40.028* ॥
નમો વિજ્ઞાન-માત્રાય સર્વ-પ્રત્યય-હેતવે ।
પુરુષેશ-પ્રધાનાય બ્રહ્મણે ઽનન્ત-શક્તયે

નમસ્ તે વાસુદેવાય સર્વ-ભૂત-ક્ષયાય ચ ।
હૃષીકેશ નમસ્ તુભ્યં પ્રપન્નં પાહિ માં પ્રભો