ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.38

ભ્પ્_10.38.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અક્રૂરો ઽપિ ચ તાં રાત્રિં મધુ-પુર્યાં મહા-મતિઃ ।
ઉષિત્વા રથમ્ આસ્થાય પ્રયયૌ નન્દ-ગોકુલમ્

ગચ્છન્ પથિ મહા-ભાગો ભગવત્ય્ અમ્બુજેક્ષણે ।
ભક્તિં પરામ્ ઉપગત એવમ્ એતદ્ અચિન્તયત્

કિં મયાચરિતં ભદ્રં કિં તપ્તં પરમં તપઃ ।
કિં વાથાપ્ય્ અર્હતે દત્તં યદ્ દ્રક્ષ્યામ્ય્ અદ્ય કેશવમ્

મમૈતદ્ દુર્લભં મન્ય ઉત્તમઃ-શ્લોક-દર્શનમ્ ।
વિષયાત્મનો યથા બ્રહ્મ- કીર્તનં શૂદ્ર-જન્મનઃ

મૈવં મમાધમસ્યાપિ સ્યાદ્ એવાચ્યુત-દર્શનમ્ ।
હ્રિયમાણઃ કલ-નદ્યા ક્વચિત્ તરતિ કશ્ચન

મમાદ્યામઙ્ગલં નષ્ટં ફલવાંશ્ ચૈવ મે ભવઃ ।
યન્ નમસ્યે ભગવતો યોગિ-ધ્યેયાન્ઘ્રિ-પઙ્કજમ્

કંસો બતાદ્યાકૃત મે ઽત્ય્-અનુગ્રહં દ્રક્ષ્યે ઽઙ્ઘ્રિ-પદ્મં પ્રહિતો ઽમુના હરેઃ ।
કૃતાવતારસ્ય દુરત્યયં તમઃ પૂર્વે ઽતરન્ યન્-નખ-મણ્ડલ-ત્વિષા

યદ્ અર્ચિતં બ્રહ્મ-ભવાદિભિઃ સુરૈઃ $ શ્રિયા ચ દેવ્યા મુનિભિઃ સ-સાત્વતૈઃ &અમ્પ્;
ગો-ચારણાયાનુચરૈશ્ ચરદ્ વને % યદ્ ગોપિકાનાં કુચ-કુઙ્કુમાઙ્કિતમ્ ॥ ભ્પ્_10.38.008* ॥
દ્રક્ષ્યામિ નૂનં સુ-કપોલ-નાસિકં સ્મિતાવલોકારુણ-કઞ્જ-લોચનમ્ ।
મુખં મુકુન્દસ્ય ગુડાલકાવૃતં પ્રદક્ષિણં મે પ્રચરન્તિ વૈ મૃગાઃ

અપ્ય્ અદ્ય વિષ્ણોર્ મનુજત્વમ્ ઈયુષો ભારાવતારાય ભુવો નિજેચ્છયા ।
લાવણ્ય-ધામ્નો ભવિતોપલમ્ભનં મહ્યં ન ન સ્યાત્ ફલમ્ અઞ્જસા દૃશઃ

ય ઈક્ષિતાહં-રહિતો ઽપ્ય્ અસત્-સતોઃ સ્વ-તેજસાપાસ્ત-તમો-ભિદા-ભ્રમઃ ।
સ્વ-માયયાત્મન્ રચિતૈસ્ તદ્-ઈક્ષયા પ્રાણાક્ષ-ધીભિઃ સદનેષ્વ્ અભીયતે

યસ્યાખિલામીવ-હભિઃ સુ-મઙ્ગલૈઃ વાચો વિમિશ્રા ગુણ-કર્મ-જન્મભિઃ ।
પ્રાણન્તિ શુમ્ભન્તિ પુનન્તિ વૈ જગત્ યાસ્ તદ્-વિરક્તાઃ શવ-શોભના મતાઃ

સ ચાવતીર્ણઃ કિલ સત્વતાન્વયે સ્વ-સેતુ-પાલામર-વર્ય-શર્મ-કૃત્ ।
યશો વિતન્વન્ વ્રજ આસ્ત ઈશ્વરો ગાયન્તિ દેવા યદ્ અશેષ-મઙ્ગલમ્

તં ત્વ્ અદ્ય નૂનં મહતાં ગતિં ગુરું $ ત્રૈલોક્ય-કાન્તં દૃશિમન્-મહોત્સવમ્ &અમ્પ્;
રૂપં દધાનં શ્રિય ઈપ્સિતાસ્પદં % દ્રક્ષ્યે મમાસન્ન્ ઉષસઃ સુ-દર્શનાઃ ॥ ભ્પ્_10.38.014* ॥
અથાવરૂઢઃ સપદીશયો રથાત્ પ્રધાન-પુંસોશ્ ચરણં સ્વ-લબ્ધયે ।
ધિયા ધૃતં યોગિભિર્ અપ્ય્ અહં ધ્રુવં નમસ્ય આભ્યાં ચ સખીન્ વનૌકસઃ

અપ્ય્ અઙ્ઘ્રિ-મૂલે પતિતસ્ય મે વિભુઃ $ શિરસ્ય્ અધાસ્યન્ નિજ-હસ્ત-પઙ્કજમ્ &અમ્પ્;
દત્તાભયં કાલ-ભુજાઙ્ગ-રંહસા % પ્રોદ્વેજિતાનાં શરણૈષિણાં ણૃનામ્ ॥ ભ્પ્_10.38.016* ॥
સમર્હણં યત્ર નિધાય કૌશિકસ્ તથા બલિશ્ ચાપ જગત્-ત્રયેન્દ્રતામ્ ।
યદ્ વા વિહારે વ્રજ-યોષિતાં શ્રમં સ્પર્શેન સૌગન્ધિક-ગન્ધ્ય્ અપાનુદત્

ન મય્ય્ ઉપૈષ્યત્ય્ અરિ-બુદ્ધિમ્ અચ્યુતઃ $ કંસસ્ય દૂતઃ પ્રહિતો ઽપિ વિશ્વ-દૃક્ &અમ્પ્;
યો ઽન્તર્ બહિશ્ ચેતસ એતદ્ ઈહિતં % ક્ષેત્ર-જ્ઞ ઈક્ષત્ય્ અમલેન ચક્ષુષા ॥ ભ્પ્_10.38.018* ॥
અપ્ય્ અઙ્ઘ્રિ-મૂલે ઽવહિતં કૃતાઞ્જલિં $ મામ્ ઈક્ષિતા સ-સ્મિતમ્ આર્દ્રયા દૃશા &
અપ્ય્ અઙ્ઘ્રિ-મૂલે ઽવહિતં કૃતાઞ્જલિં $ મામ્ ઈક્ષિતા સ-સ્મિતમ્ આર્દ્રયા દૃશા &
સપદ્ય્ અપધ્વસ્ત-સમસ્ત-કિલ્બિષો % વોઢા મુદં વીત-વિશઙ્ક ઊર્જિતામ્ ॥ ભ્પ્_10.38.019* ॥
સુહૃત્તમં જ્ઞાતિમ્ અનન્ય-દૈવતં દોર્ભ્યાં બૃહદ્ભ્યાં પરિરપ્સ્યતે ઽથ મામ્ ।
આત્મા હિ તીર્થી-ક્રિયતે તદૈવ મે બન્ધશ્ ચ કર્માત્મક ઉચ્છ્વસિત્ય્ અતઃ

લબ્ધ્વાઙ્ગ-સઙ્ગમ્ પ્રણતમ્ કૃતાઞ્જલિં $ માં વક્ષ્યતે ઽક્રૂર તતેત્ય્ ઉરુશ્રવાઃ &અમ્પ્;
તદા વયં જન્મ-ભૃતો મહીયસા % નૈવાદૃતો યો ધિગ્ અમુષ્ય જન્મ તત્ ॥ ભ્પ્_10.38.021* ॥
ન તસ્ય કશ્ચિદ્ દયિતઃ સુહૃત્તમો ન ચાપ્રિયો દ્વેષ્ય ઉપેક્ષ્ય એવ વા ।
તથાપિ ભક્તાન્ ભજતે યથા તથા સુર-દ્રુમો યદ્વદ્ ઉપાશ્રિતો ઽર્થ-દઃ

કિં ચાગ્રજો માવનતં યદૂત્તમઃ સ્મયન્ પરિષ્વજ્ય ગૃહીતમ્ અઞ્જલૌ ।
ગૃહં પ્રવેષ્યાપ્ત-સમસ્ત-સત્કૃતં સમ્પ્રક્ષ્યતે કંસ-કૃતં સ્વ-બન્ધુષુ

ભ્પ્_10.38.024।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ સઞ્ચિન્તયન્ કૃષ્ણં શ્વફલ્ક-તનયો ઽધ્વનિ ।
રથેન ગોકુલં પ્રાપ્તઃ સૂર્યશ્ ચાસ્ત-ગિરિં નૃપ

પદાનિ તસ્યાખિલ-લોક-પાલ- કિરીટ-જુષ્ટામલ-પાદ-રેણોઃ ।
દદર્શ ગોષ્ઠે ક્ષિતિ-કૌતુકાનિ વિલક્ષિતાન્ય્ અબ્જ-યવાઙ્કુશાદ્યૈઃ

તદ્-દર્શનાહ્લાદ-વિવૃદ્ધ-સમ્ભ્રમઃ $ પ્રેમ્ણોર્ધ્વ-રોમાશ્રુ-કલાકુલેક્ષણઃ &અમ્પ્;
રથાદ્ અવસ્કન્દ્ય સ તેષ્વ્ અચેષ્ટત % પ્રભોર્ અમૂન્ય્ અઙ્ઘ્રિ-રજાંસ્ય્ અહો ઇતિ ॥ ભ્પ્_10.38.026* ॥
દેહં-ભૃતામ્ ઇયાન્ અર્થો હિત્વા દમ્ભં ભિયં શુચમ્ ।
સન્દેશાદ્ યો હરેર્ લિઙ્ગ- દર્શન-શ્રવણાદિભિઃ

દદર્શ કૃષ્ણં રામં ચ વ્રજે ગો-દોહનં ગતૌ ।
પીત-નીલામ્બર-ધરૌ શરદ્-અમ્બુરહેક્ષણૌ

કિશોરૌ શ્યામલ-શ્વેતૌ શ્રી-નિકેતૌ બૃહદ્-ભુજૌ ।
સુ-મુખૌ સુન્દર-વરૌ બલ-દ્વિરદ-વિક્રમૌ

ધ્વજ-વજ્રાઙ્કુશામ્ભોજૈશ્ ચિહ્નિતૈર્ અઙ્ઘ્રિભિર્ વ્રજમ્ ।
શોભયન્તૌ મહાત્માનૌ સાનુક્રોશ-સ્મિતેક્ષણૌ

ઉદાર-રુચિર-ક્રીડૌ સ્રગ્વિણૌ વન-માલિનૌ ।
પુણ્ય-ગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગૌ સ્નાતૌ વિરજ-વાસસૌ

પ્રધાન-પુરુષાવ્ આદ્યૌ જગદ્-ધેતૂ જગત્-પતી ।
અવતીર્ણૌ જગત્ય્-અર્થે સ્વાંશેન બલ-કેશવૌ

દિશો વિતિમિરા રાજન્ કુર્વાણૌ પ્રભયા સ્વયા ।
યથા મારકતઃ શૈલો રૌપ્યશ્ ચ કનકાચિતૌ

રથાત્ તૂર્ણમ્ અવપ્લુત્ય સો ઽક્રૂરઃ સ્નેહ-વિહ્વલઃ ।
પપાત ચરણોપાન્તે દણ્ડ-વદ્ રામ-કૃષ્ણયોઃ

ભગવદ્-દર્શનાહ્લાદ- બાષ્પ-પર્યાકુલેક્ષણઃ ।
પુલકચિતાઙ્ગ ઔત્કણ્ઠ્યાત્ સ્વાખ્યાને નાશકન્ નૃપ

ભગવાંસ્ તમ્ અભિપ્રેત્ય રથાઙ્ગાઙ્કિત-પાણિના ।
પરિરેભે ઽભ્યુપાકૃષ્ય પ્રીતઃ પ્રણત-વત્સલઃ

સઙ્કર્ષણશ્ ચ પ્રણતમ્ ઉપગુહ્ય મહા-મનાઃ ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણી અનયત્ સાનુજો ગૃહમ્

પૃષ્ટ્વાથ સ્વ્-આગતં તસ્મૈ નિવેદ્ય ચ વરાસનમ્ ।
પ્રક્ષાલ્ય વિધિ-વત્ પાદૌ મધુ-પર્કાર્હણમ્ આહરત્

નિવેદ્ય ગાં ચાતિથયે સંવાહ્ય શ્રાન્તમ્ આડૃતઃ ।
અન્નં બહુ-ગુણં મેધ્યં શ્રદ્ધયોપાહરદ્ વિભુઃ

તસ્મૈ ભુક્તવતે પ્રીત્યા રામઃ પરમ-ધર્મ-વિત્ ।
મખ-વાસૈર્ ગન્ધ-માલ્યૈઃ પરાં પ્રીતિં વ્યધાત્ પુનઃ

પપ્રચ્છ સત્-કૃતં નન્દઃ કથં સ્થ નિરનુગ્રહે ।
કંસે જીવતિ દાશાર્હ સૌન-પાલા ઇવાવયઃ

યો ઽવધીત્ સ્વ-સ્વસુસ્ તોકાન્ ક્રોશન્ત્યા અસુ-તૃપ્ ખલઃ ।
કિં નુ સ્વિત્ તત્-પ્રજાનાં વઃ કુશલં વિમૃશામહે

ઇત્થં સૂનૃતયા વાચા નન્દેન સુ-સભાજિતઃ ।
અક્રૂરઃ પરિપૃષ્ટેન જહાવ્ અધ્વ-પરિશ્રમમ્