ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.30

ભ્પ્_10.30.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અન્તર્હિતે ભગવતિ સહસૈવ વ્રજાઙ્ગનાઃ ।
અતપ્યંસ્ તમ્ અચક્ષાણાઃ કરિણ્ય ઇવ યૂથપમ્

ગત્યાનુરાગ-સ્મિત-વિભ્રમેક્ષિતૈર્ મનો-રમાલાપ-વિહાર-વિભ્રમૈઃ ।
આક્ષિપ્ત-ચિત્તાઃ પ્રમદા રમા-પતેસ્ તાસ્ તા વિચેષ્ટા જગૃહુસ્ તદ્-આત્મિકાઃ

ગતિ-સ્મિત-પ્રેક્ષણ-ભાષણાદિષુ પ્રિયાઃ પ્રિયસ્ય પ્રતિરૂઢ-મૂર્તયઃ ।
અસાવ્ અહં ત્વ્ ઇત્ય્ અબલાસ્ તદ્-આત્મિકા ન્યવેદિષુઃ કૃષ્ણ-વિહાર-વિભ્રમાઃ

ગાયન્ત્ય ઉચ્ચૈર્ અમુમ્ એવ સંહતા વિચિક્યુર્ ઉન્મત્તક-વદ્ વનાદ્ વનમ્ ।
પપ્રચ્છુર્ આકાશ-વદ્ અન્તરં બહિર્ ભૂતેષુ સન્તં પુરુષં વનસ્પતીન્

દૃષ્ટો વઃ કચ્ચિદ્ અશ્વત્થ પ્લક્ષ ન્યગ્રોધ નો મનઃ ।
નન્દ-સૂનુર્ ગતો હૃત્વા પ્રેમ-હાસાવલોકનૈઃ

કચ્ચિત્ કુરબકાશોક- નાગ-પુન્નાગ-ચમ્પકાઃ ।
રામાનુજો માનિનીનામ્ ઇતો દર્પ-હર-સ્મિતઃ

કચ્ચિત્ તુલસિ કલ્યાણિ ગોવિન્દ-ચરણ-પ્રિયે ।
સહ ત્વાલિ-કુલૈર્ બિભ્રદ્ દૃષ્ટસ્ તે ઽતિ-પ્રિયો ઽચ્યુતઃ

માલત્ય્ અદર્શિ વઃ કચ્ચિન્ મલ્લિકે જાતિ-યૂથિકે ।
પ્રીતિં વો જનયન્ યાતઃ કર-સ્પર્શેન માધવઃ

ચૂત-પ્રિયાલ-પનસાસન-કોવિદાર જમ્બ્વ્-અર્ક-બિલ્વ-બકુલામ્ર-કદમ્બ-નીપાઃ ।
યે ઽન્યે પરાર્થ-ભવકા યમુનોપકૂલાઃ શંસન્તુ કૃષ્ણ-પદવીં રહિતાત્મનાં નઃ

કિં તે કૃતં ક્ષિતિ તપો બત કેશવાઙ્ઘ્રિ- $ સ્પર્શોત્સવોત્પુલકિતાઙ્ગ-નહૈર્ વિભાસિ &અમ્પ્;
અપ્ય્ અઙ્ઘ્રિ-સમ્ભવ ઉરુક્રમ-વિક્રમાદ્ વા % આહો વરાહ-વપુષઃ પરિરમ્ભણેન ॥ ભ્પ્_10.30.010* ॥
અપ્ય્ એણ-પત્ન્ય્ ઉપગતઃ પ્રિયયેહ ગાત્રૈસ્ $ તન્વન્ દૃશાં સખિ સુ-નિર્વૃતિમ્ અચ્યુતો વઃ &
અપ્ય્ એણ-પત્ન્ય્ ઉપગતઃ પ્રિયયેહ ગાત્રૈસ્ $ તન્વન્ દૃશાં સખિ સુ-નિર્વૃતિમ્ અચ્યુતો વઃ &
કાન્તાઙ્ગ-સઙ્ગ-કુચ-કુઙ્કુમ-રઞ્જિતાયાઃ % કુન્દ-સ્રજઃ કુલ-પતેર્ ઇહ વાતિ ગન્ધઃ ॥ ભ્પ્_10.30.011* ॥
બાહું પ્રિયાંસ ઉપધાય ગૃહીત-પદ્મો $ રામાનુજસ્ તુલસિકાલિ-કુલૈર્ મદાન્ધૈઃ &
બાહું પ્રિયાંસ ઉપધાય ગૃહીત-પદ્મો $ રામાનુજસ્ તુલસિકાલિ-કુલૈર્ મદાન્ધૈઃ &
અન્વીયમાન ઇહ વસ્ તરવઃ પ્રણામં % કિં વાભિનન્દતિ ચરન્ પ્રણયાવલોકૈઃ ॥ ભ્પ્_10.30.012* ॥
પૃચ્છતેમા લતા બાહૂન્ અપ્ય્ આશ્લિષ્ટા વનસ્પતેઃ ।
નૂનં તત્-કરજ-સ્પૃષ્ટા બિભ્રત્ય્ ઉત્પુલકાન્ય્ અહો

ઇત્ય્ ઉન્મત્ત-વચો ગોપ્યઃ કૃષ્ણાન્વેષણ-કાતરાઃ ।
લીલા ભગવતસ્ તાસ્ તા હ્ય્ અનુચક્રુસ્ તદ્-આત્મિકાઃ

કસ્યાચિત્ પૂતનાયન્ત્યાઃ કૃષ્ણાયન્ત્ય્ અપિબત્ સ્તનમ્ ।
તોકયિત્વા રુદત્ય્ અન્યા પદાહન્ શકટાયતીમ્

દૈત્યાયિત્વા જહારાન્યામ્ એકો કૃષ્ણાર્ભ-ભાવનામ્ ।
રિઙ્ગયામ્ આસ કાપ્ય્ અઙ્ઘ્રી કર્ષન્તી ઘોષ-નિઃસ્વનૈઃ

કૃષ્ણ-રામાયિતે દ્વે તુ ગોપાયન્ત્યશ્ ચ કાશ્ચન ।
વત્સાયતીં હન્તિ ચાન્યા તત્રૈકા તુ બકાયતીમ્

આહૂય દૂર-ગા યદ્વત્ કૃષ્ણસ્ તમ્ અનુવર્તતીમ્ ।
વેણું ક્વણન્તીં ક્રીડન્તીમ્ અન્યાઃ શંસન્તિ સાધ્વ્ ઇતિ

કસ્યાઞ્ચિત્ સ્વ-ભુજં ન્યસ્ય ચલન્ત્ય્ આહાપરા નનુ ।
કૃષ્ણો ઽહં પશ્યત ગતિં લલિતામ્ ઇતિ તન્-મનાઃ

મા ભૈષ્ટ વાત-વર્ષાભ્યાં તત્-ત્રાણં વિહિતં મય ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વૈકેન હસ્તેન યતન્ત્ય્ ઉન્નિદધે ઽમ્બરમ્

આરુહ્યૈકા પદાક્રમ્ય શિરસ્ય્ આહાપરાં નૃપ ।
દુષ્ટાહે ગચ્છ જાતો ઽહં ખલાનામ્ નનુ દણ્ડ-કૃત્

તત્રૈકોવાચ હે ગોપા દાવાગ્નિં પશ્યતોલ્બણમ્ ।
ચક્ષૂંષ્ય્ આશ્વ્ અપિદધ્વં વો વિધાસ્યે ક્ષેમમ્ અઞ્જસા

બદ્ધાન્યયા સ્રજા કાચિત્ તન્વી તત્ર ઉલૂખલે ।
બધ્નામિ ભાણ્ડ-ભેત્તારં હૈયઙ્ગવ-મુષં ત્વ્ ઇતિ ।
ભીતા સુ-દૃક્ પિધાયાસ્યં ભેજે ભીતિ-વિડમ્બનમ્

એવં કૃષ્ણં પૃચ્છમાના વ્ર્ણ્દાવન-લતાસ્ તરૂન્ ।
વ્યચક્ષત વનોદ્દેશે પદાનિ પરમાત્મનઃ

પદાનિ વ્યક્તમ્ એતાનિ નન્દ-સૂનોર્ મહાત્મનઃ ।
લક્ષ્યન્તે હિ ધ્વજામ્ભોજ- વજ્રાઙ્કુશ-યવાદિભિઃ

તૈસ્ તૈઃ પદૈસ્ તત્-પદવીમ્ અન્વિચ્છન્ત્યો ઽગ્રતોઽબલાઃ ।
વધ્વાઃ પદૈઃ સુ-પૃક્તાનિ વિલોક્યાર્તાઃ સમબ્રુવન્

કસ્યાઃ પદાનિ ચૈતાનિ યાતાયા નન્દ-સૂનુના ।
અંસ-ન્યસ્ત-પ્રકોષ્ઠાયાઃ કરેણોઃ કરિણા યથા

અનયારાધિતો નૂનં ભગવાન્ હરિર્ ઈશ્વરઃ ।
યન્ નો વિહાય ગોવિન્દઃ પ્રીતો યામ્ અનયદ્ રહઃ

ધન્યા અહો અમી આલ્યો ગોવિન્દાઙ્ઘ્ર્ય્-અબ્જ-રેણવઃ ।
યાન્ બ્રહ્મેશૌ રમા દેવી દધુર્ મૂર્ધ્ન્ય્ અઘ-નુત્તયે

તસ્યા અમૂનિ નઃ ક્ષોભં કુર્વન્ત્ય્ ઉચ્ચૈઃ પદાનિ યત્ યૈકાપહૃત્ય ગોપીનામ્ રહો ભુન્ક્તે ઽચ્યુતાધરમ્ ।
ન લક્ષ્યન્તે પદાન્ય્ અત્ર તસ્યા નૂનં તૃણાઙ્કુરૈઃ ખિદ્યત્-સુજાતાઙ્ઘ્રિ-તલામ્ ઉન્નિન્યે પ્રેયસીં પ્રિયઃ

ઇમાન્ય્ અધિક-મગ્નાનિ પદાનિ વહતો વધૂમ્ ।
ગોપ્યઃ પશ્યત કૃષ્ણસ્ય ભારાક્રાન્તસ્ય કામિનઃ ।
અત્રાવરોપિતા કાન્તા પુષ્પ-હેતોર્ મહાત્મના

અત્ર પ્રસૂનાવચયઃ પ્રિયાર્થે પ્રેયસા કૃતઃ ।
પ્રપદાક્રમણ એતે પશ્યતાસકલે પદે

કેશ-પ્રસાધનં ત્વ્ અત્ર કામિન્યાઃ કામિના કૃતમ્ ।
તાનિ ચૂડયતા કાન્તામ્ ઉપવિષ્ટમ્ ઇહ ધ્રુવમ્

રેમે તયા ચાત્મ-રત આત્મારામો ઽપ્ય્ અખણ્ડિતઃ ।
કામિનાં દર્શયન્ દૈન્યં સ્ત્રીણાં ચૈવ દુરાત્મતામ્

ઇત્ય્ એવં દર્શયન્ત્યસ્ તાશ્ ચેરુર્ ગોપ્યો વિચેતસઃ ।
યાં ગોપીમ્ અનયત્ કૃષ્ણો વિહાયાન્યાઃ સ્ત્રિયો વને

સા ચ મેને તદાત્માનં વરિષ્ઠં સર્વ-યોષિતામ્ ।
હિત્વા ગોપીઃ કામ-યાના મામ્ અસૌ ભજતે પ્રિયઃ

તતો ગત્વા વનોદ્દેશં દૃપ્તા કેશવમ્ અબ્રવીત્ ।
ન પારયે ઽહં ચલિતું નય માં યત્ર તે મનઃ

એવમ્ ઉક્તઃ પ્રિયામ્ આહ સ્કન્ધ આરુહ્યતામ્ ઇતિ ।
તતશ્ ચાન્તર્દધે કૃષ્ણઃ સા વધૂર્ અન્વતપ્યત

હા નાથ રમણ પ્રેષ્ઠ ક્વાસિ ક્વાસિ મહા-ભુજ ।
દાસ્યાસ્ તે કૃપણાયા મે સખે દર્શય સન્નિધિમ્

ભ્પ્_10.30.040।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અન્વિચ્છન્ત્યો ભગવતો માર્ગં ગોપ્યો ઽવિદૂરિતઃ ।
દદૃશુઃ પ્રિય-વિશ્લેષાન્ મોહિતાં દુઃખિતાં સખીમ્

તયા કથિતમ્ આકર્ણ્ય માન-પ્રાપ્તિં ચ માધવાત્ ।
અવમાનં ચ દૌરાત્મ્યાદ્ વિસ્મયં પરમં યયુઃ

તતો ઽવિશન્ વનં ચન્દ્ર જ્યોત્સ્ના યાવદ્ વિભાવ્યતે ।
તમઃ પ્રવિષ્ટમ્ આલક્ષ્ય તતો નિવવૃતુઃ સ્ત્રિયઃ

તન્-મનસ્કાસ્ તદ્-અલાપાસ્ તદ્-વિચેષ્ટાસ્ તદ્-આત્મિકાઃ ।
તદ્-ગુણાન્ એવ ગાયન્ત્યો નાત્મગારાણિ સસ્મરુઃ

પુનઃ પુલિનમ્ આગત્ય કાલિન્દ્યાઃ કૃષ્ણ-ભાવનાઃ ।
સમવેતા જગુઃ કૃષ્ણં તદ્-આગમન-કાઙ્ક્ષિતાઃ