ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.23

ભ્પ્_10.23.001।0 શ્રી-ગોપ ઊચુઃ
રામ રામ મહા-બાહો કૃષ્ણ દુષ્ટ-નિબર્હણ ।
એષા વૈ બાધતે ક્ષુન્ નસ્ તચ્-છાન્તિં કર્તુમ્ અર્હથઃ

ભ્પ્_10.23.002।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ વિજ્ઞાપિતો ગોપૈર્ ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
ભક્તાયા વિપ્ર-ભાર્યાયાઃ પ્રસીદન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

પ્રયાત દેવ-યજનં બ્રાહ્મણા બ્રહ્મ-વાદિનઃ ।
સત્રમ્ આઙ્ગિરસં નામ હ્ય્ આસતે સ્વર્ગ-કામ્યયા

તત્ર ગત્વૌદનં ગોપા યાચતાસ્મદ્-વિસર્જિતાઃ ।
કીર્તયન્તો ભગવત આર્યસ્ય મમ ચાભિધામ્

ઇત્ય્ આદિષ્ટા ભગવતા ગત્વા યાચન્ત તે તથા ।
કૃતાઞ્જલિ-પુટા વિપ્રાન્ દણ્ડ-વત્ પતિતા ભુવિ

હે ભૂમિ-દેવાઃ શૃણુત કૃષ્ણસ્યાદેશ-કારિણઃ ।
પ્રાપ્તાઞ્ જાનીત ભદ્રં વો ગોપાન્ નો રામ-ચોદિતાન્

ગાશ્ ચારયન્તાવ્ અવિદૂર ઓદનં રામાચ્યુતૌ વો લષતો બુભુક્ષિતૌ ।
તયોર્ દ્વિજા ઓદનમ્ અર્થિનોર્ યદિ શ્રદ્ધા ચ વો યચ્છત ધર્મ-વિત્તમાઃ

દીક્ષાયાઃ પશુ-સંસ્થાયાઃ સૌત્રામણ્યાશ્ ચ સત્તમાઃ ।
અન્યત્ર દીક્ષિતસ્યાપિ નાન્નમ્ અશ્નન્ હિ દુષ્યતિ

ઇતિ તે ભગવદ્-યાચ્ઞાં શૃણ્વન્તો ઽપિ ન શુશ્રુવુઃ ।
ક્ષુદ્રાશા ભૂરિ-કર્માણો બાલિશા વૃદ્ધ-માનિનઃ

દેશઃ કાલઃ પૃથગ્ દ્રવ્યં મન્ત્ર-તન્ત્રર્ત્વિજો ઽગ્નયઃ ।
દેવતા યજમાનશ્ ચ ક્રતુર્ ધર્મશ્ ચ યન્-મયઃ

તં બ્રહ્મ પરમં સાક્ષાદ્ ભગવન્તમ્ અધોક્ષજમ્ ।
મનુષ્ય-દૃષ્ટ્યા દુષ્પ્રજ્ઞા મર્ત્યાત્માનો ન મેનિરે

ન તે યદ્ ઓમ્ ઇતિ પ્રોચુર્ ન નેતિ ચ પરન્તપ ।
ગોપા નિરાશાઃ પ્રત્યેત્ય તથોચુઃ કૃષ્ણ-રામયોઃ

તદ્ ઉપાકર્ણ્ય ભગવાન્ પ્રહસ્ય જગદ્-ઈશ્વરઃ ।
વ્યાજહાર પુનર્ ગોપાન્ દર્શયન્ લૌકિકીં ગતિમ્

માં જ્ઞાપયત પત્નીભ્યઃ સ-સઙ્કર્ષણમ્ આગતમ્ ।
દાસ્યન્તિ કામમ્ અન્નં વઃ સ્નિગ્ધા મય્ય્ ઉષિતા ધિયા

ગત્વાથ પત્ની-શાલાયાં દૃષ્ટ્વાસીનાઃ સ્વ્-અલઙ્કૃતાઃ ।
નત્વા દ્વિજ-સતીર્ ગોપાઃ પ્રશ્રિતા ઇદમ્ અબ્રુવન્

નમો વો વિપ્ર-પત્નીભ્યો નિબોધત વચાંસિ નઃ ।
ઇતો ઽવિદૂરે ચરતા કૃષ્ણેનેહેષિતા વયમ્

ગાશ્ ચારયન્ સ ગોપાલૈઃ સ-રામો દૂરમ્ આગતઃ ।
બુભુક્ષિતસ્ય તસ્યાન્નં સાનુગસ્ય પ્રદીયતામ્

શ્રુત્વાચ્યુતમ્ ઉપાયાતં નિત્યં તદ્-દર્શનોત્સુકાઃ ।
તત્-કથાક્ષિપ્ત-મનસો બભૂવુર્ જાત-સમ્ભ્રમાઃ

ચતુર્-વિધં બહુ-ગુણમ્ અન્નમ્ આદાય ભાજનૈઃ ।
અભિસસ્રુઃ પ્રિયં સર્વાઃ સમુદ્રમ્ ઇવ નિમ્નગાઃ

નિષિધ્યમાનાઃ પતિભિર્ ભ્રાતૃભિર્ બન્ધુભિઃ સુતૈઃ ।
ભગવત્ય્ ઉત્તમ-શ્લોકે દીર્ઘ-શ્રુત -ધૃતાશયાઃ

યમુનોપવને ઽશોક નવ-પલ્લવ-મણ્ડિતે ।
વિચરન્તં વૃતં ગોપૈઃ સાગ્રજં દદૃશુઃ સ્ત્રિયઃ

શ્યામં હિરણ્ય-પરિધિં વનમાલ્ય-બર્હ- $ ધાતુ-પ્રવાલ-નટ-વેષમ્ અનવ્રતાંસે &અમ્પ્;
વિન્યસ્ત-હસ્તમ્ ઇતરેણ ધુનાનમ્ અબ્જં % કર્ણોત્પલાલક-કપોલ-મુખાબ્જ-હાસમ્ ॥ ભ્પ્_10.23.022* ॥
પ્રાયઃ-શ્રુત-પ્રિયતમોદય-કર્ણ-પૂરૈર્ $ યસ્મિન્ નિમગ્ન-મનસસ્ તમ્ અથાક્ષિ-રન્દ્રૈઃ &
પ્રાયઃ-શ્રુત-પ્રિયતમોદય-કર્ણ-પૂરૈર્ $ યસ્મિન્ નિમગ્ન-મનસસ્ તમ્ અથાક્ષિ-રન્દ્રૈઃ &
અન્તઃ પ્રવેશ્ય સુ-ચિરં પરિરભ્ય તાપં % પ્રાજ્ઞં યથાભિમતયો વિજહુર્ નરેન્દ્ર ॥ ભ્પ્_10.23.023* ॥
તાસ્ તથા ત્યક્ત-સર્વાશાઃ પ્રાપ્તા આત્મ-દિદૃક્ષયા ।
વિજ્ઞાયાખિલ-દૃગ્-દ્રષ્ટા પ્રાહ પ્રહસિતાનનઃ

સ્વાગતં વો મહા-ભાગા આસ્યતાં કરવામ કિમ્ ।
યન્ નો દિદૃક્ષયા પ્રાપ્તા ઉપપન્નમ્ ઇદં હિ વઃ

નન્વ્ અદ્ધા મયિ કુર્વન્તિ કુશલાઃ સ્વાર્થ-દર્શિનઃ ।
અહૈતુક્ય્ અવ્યવહિતાં ભક્તિમ્ આત્મ-પ્રિયે યથા

પ્રાણ-બુદ્ધિ-મનઃ-સ્વાત્મ દારાપત્ય-ધનાદયઃ ।
યત્-સમ્પર્કાત્ પ્રિયા આસંસ્ તતઃ કો ન્વ્ અપરઃ પ્રિયઃ

તદ્ યાત દેવ-યજનં પતયો વો દ્વિજાતયઃ ।
સ્વ-સત્રં પારયિષ્યન્તિ યુષ્માભિર્ ગૃહ-મેધિનઃ

ભ્પ્_10.23.029।0 શ્રી-પત્ન્ય ઊચુઃ
મૈવં વિભો ઽર્હતિ ભવાન્ ગદિતું ન્ર્-શંસં $ સત્યં કુરુષ્વ નિગમં તવ પદ-મૂલમ્ &
મૈવં વિભો ઽર્હતિ ભવાન્ ગદિતું ન્ર્-શંસં $ સત્યં કુરુષ્વ નિગમં તવ પદ-મૂલમ્ &
પ્રાપ્તા વયં તુલસિ-દામ પદાવસૃષ્ટં % કેશૈર્ નિવોઢુમ્ અતિલઙ્ઘ્ય સમસ્ત-બન્ધૂન્ ॥ ભ્પ્_10.23.029* ॥
ગૃહ્ણન્તિ નો ન પતયઃ પિતરૌ સુતા વા $ ન ભ્રાતૃ-બન્ધુ-સુહૃદઃ કુત એવ ચાન્યે &
ગૃહ્ણન્તિ નો ન પતયઃ પિતરૌ સુતા વા $ ન ભ્રાતૃ-બન્ધુ-સુહૃદઃ કુત એવ ચાન્યે &
તસ્માદ્ ભવત્-પ્રપદયોઃ પતિતાત્મનાં નો % નાન્યા ભવેદ્ ગતિર્ અરિન્દમ તદ્ વિધેહિ ॥ ભ્પ્_10.23.030*
0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
પતયો નાભ્યસૂયેરન્ પિતૃ-ભ્રાતૃ-સુતાદયઃ ।
લોકાશ્ ચ વો મયોપેતા દેવા અપ્ય્ અનુમન્વતે

ન પ્રીતયે ઽનુરાગાય હ્ય્ અઙ્ગ-સઙ્ગો નૃણામ્ ઇહ ।
તન્ મનો મયિ યુઞ્જાના અચિરાન્ મામ્ અવાપ્સ્યથ

શ્રવણાદ્ દર્શનાદ્ ધ્યાનાન્ મયિ ભાવો ઽનુકીર્તનાત્ ।
ન તથા સન્નિકર્ષેણ પ્રતિયાત તતો ગૃહાન્

ભ્પ્_10.23.034।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્તા દ્વિજ-પત્ન્યસ્ તા યજ્ઞ-વાટં પુનર્ ગતાઃ ।
તે ચાનસૂયવસ્ તાભિઃ સ્ત્રીભિઃ સત્રમ્ અપારયન્

તત્રૈકા વિધૃતા ભર્ત્રા ભગવન્તં યથા-શ્રુતમ્ ।
હૃડોપગુહ્ય વિજહૌ દેહં કર્માનુબન્ધનમ્

ભગવાન્ અપિ ગોવિન્દસ્ તેનૈવાન્નેન ગોપકાન્ ।
ચતુર્-વિધેનાશયિત્વા સ્વયં ચ બુભુજે પ્રભુઃ

એવં લીલા-નર-વપુર્ ન્ર્-લોકમ્ અનુશીલયન્ ।
રેમે ગો-ગોપ-ગોપીનાં રમયન્ રૂપ-વાક્-કૃતૈઃ

અથાનુસ્મૃત્ય વિપ્રાસ્ તે અન્વતપ્યન્ કૃતાગસઃ ।
યદ્ વિશ્વેશ્વરયોર્ યાચ્ઞામ્ અહન્મ નૃ-વિડમ્બયોઃ

દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીણાં ભગવતિ કૃષ્ણે ભક્તિમ્ અલૌકિકીમ્ ।
આત્માનં ચ તયા હીનમ્ અનુતપ્તા વ્યગર્હયન્

ધિગ્ જન્મ નસ્ ત્રિ-વૃદ્ યત્ તદ્ ધિગ્ વ્રતં ધિગ્ બહુ-જ્ઞતામ્ ।
ધિક્ કુલં ધિક્ ક્રિયા-દાક્ષ્યં વિમુખા યે ત્વ્ અધોક્ષજે

નૂનં ભગવતો માયા યોગિનામ્ અપિ મોહિની ।
યદ્ વયં ગુરવો નૃણાં સ્વાર્થે મુહ્યામહે દ્વિજાઃ

અહો પશ્યત નારીણામ્ અપિ કૃષ્ણે જગદ્-ગુરૌ ।
દુરન્ત-ભાવં યો ઽવિધ્યન્ મૃત્યુ-પાશાન્ ગૃહાભિધાન્

નાસાં દ્વિજાતિ-સંસ્કારો ન નિવાસો ગુરાવ્ અપિ ।
ન તપો નાત્મ-મીમાંસા ન શૌચં ન ક્રિયાઃ શુભાઃ

તથાપિ હ્ય્ ઉત્તમઃ-શ્લોકે કૃષ્ણે યોગેશ્વરેશ્વરે ।
ભક્તિર્ દૃઢા ન ચાસ્માકં સંસ્કારાદિમતામ્ અપિ

નનુ સ્વાર્થ-વિમૂઢાનાં પ્રમત્તાનાં ગૃહેહયા ।
અહો નઃ સ્મારયામ્ આસ ગોપ-વાક્યૈઃ સતાં ગતિઃ

અન્યથા પૂર્ણ-કામસ્ય કૈવલ્યાદ્ય્-અશિષાં પતેઃ ।
ઈશિતવ્યૈઃ કિમ્ અસ્માભિર્ ઈશસ્યૈતદ્ વિડમ્બનમ્

હિત્વાન્યાન્ ભજતે યં શ્રીઃ પાદ-સ્પર્શાશયાસકૃત્ ।
સ્વાત્મ-દોષાપવર્ગેણ તદ્-યાચ્ઞા જન-મોહિની

દેશઃ કાલઃ પૃથગ્ દ્રવ્યં મન્ત્ર-તન્ત્રર્ત્વિજો ઽગ્નયઃ ।
દેવતા યજમાનશ્ ચ ક્રતુર્ ધર્મશ્ ચ યન્-મયઃ

સ એવ ભગવાન્ સાક્ષાદ્ વિષ્ણુર્ યોગેશ્વરેશ્વરઃ ।
જાતો યદુષ્વ્ ઇત્ય્ આશૃણ્મ હ્ય્ અપિ મૂઢા ન વિદ્મહે

તસ્મૈ નમો ભગવતે કૃષ્ણાયાકુણ્ઠ-મેધસે ।
યન્-માયા-મોહિત-ધિયો ભ્રમામઃ કર્મ-વર્ત્મસુ

સ વૈ ન આદ્યઃ પુરુષઃ સ્વ-માયા-મોહિતાત્મનામ્ ।
અવિજ્ઞતાનુભાવાનાં ક્ષન્તુમ્ અર્હત્ય્ અતિક્રમમ્

ઇતિ સ્વાઘમ્ અનુસ્મૃત્ય કૃષ્ણે તે કૃત-હેલનાઃ ।
દિદૃક્ષવો વ્રજમ્ અથ કંસાદ્ ભીતા ન ચાચલન્