ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.20

ભ્પ્_10.20.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
તયોસ્ તદ્ અદ્ભુતં કર્મ દાવાગ્નેર્ મોક્ષમ્ આત્મનઃ ।
ગોપાઃ સ્ત્રીભ્યઃ સમાચખ્યુઃ પ્રલમ્બ-વધમ્ એવ ચ

ગોપ-વૃદ્ધાશ્ ચ ગોપ્યશ્ ચ તદ્ ઉપાકર્ણ્ય વિસ્મિતાઃ ।
મેનિરે દેવ-પ્રવરૌ કૃષ્ણ-રામૌ વ્રજં ગતૌ

તતઃ પ્રાવર્તત પ્રાવૃટ્ સર્વ-સત્ત્વ-સમુદ્ભવા ।
વિદ્યોતમાન-પરિધિર્ વિસ્ફૂર્જિત-નભસ્-તલા

સાન્દ્ર-નીલામ્બુદૈર્ વ્યોમ સ-વિદ્યુત્-સ્તનયિત્નુભિઃ ।
અસ્પષ્ટ-જ્યોતિર્ આચ્છન્નં બ્રહ્મેવ સ-ગુણં બભૌ

અષ્ટૌ માસાન્ નિપીતં યદ્ ભૂમ્યાશ્ ચોદ-મયં વસુ ।
સ્વ-ગોભિર્ મોક્તુમ્ આરેભે પર્જન્યઃ કાલ આગતે

તડિદ્વન્તો મહા-મેઘાશ્ ચણ્ડ -શ્વસન -વેપિતાઃ ।
પ્રીણનં જીવનં હ્ય્ અસ્ય મુમુચુઃ કરુણા ઇવ

તપઃ-કૃશા દેવ-મીઢા આસીદ્ વર્ષીયસી મહી ।
યથૈવ કામ્ય-તપસસ્ તનુઃ સમ્પ્રાપ્ય તત્-ફલમ્

નિશા-મુખેષુ ખદ્યોતાસ્ તમસા ભાન્તિ ન ગ્રહાઃ ।
યથા પાપેન પાષણ્ડા ન હિ વેદાઃ કલૌ યુગે

શ્રુત્વા પર્જન્ય-નિનદં મણ્ડુકાઃ સસૃજુર્ ગિરઃ ।
તૂષ્ણીં શયાનાઃ પ્રાગ્ યદ્વદ્ બ્રાહ્મણા નિયમાત્યયે

આસન્ન્ ઉત્પથ-ગામિન્યઃ ક્ષુદ્ર-નદ્યો ઽનુશુષ્યતીઃ ।
પુંસો યથાસ્વતન્ત્રસ્ય દેહ-દ્રવિણ -સમ્પદઃ

હરિતા હરિભિઃ શષ્પૈર્ ઇન્દ્રગોપૈશ્ ચ લોહિતા ।
ઉચ્છિલીન્ધ્ર-કૃત-ચ્છાયા નૃણાં શ્રીર્ ઇવ ભૂર્ અભૂત્

ક્ષેત્રાણિ શષ્ય-સમ્પદ્ભિઃ કર્ષકાણાં મુદં દદુઃ ।
માનિનામ્ અનુતાપં વૈ દૈવાધીનમ્ અજાનતામ્

જલ-સ્થલૌકસઃ સર્વે નવ-વારિ-નિષેવયા ।
અબિભ્રન્ રુચિરં રૂપં યથા હરિ-નિષેવયા

સરિદ્ભિઃ સઙ્ગતઃ સિન્ધુશ્ ચુક્ષોભ શ્વસનોર્મિમાન્ ।
અપક્વ-યોગિનશ્ ચિત્તં કામાક્તં ગુણ-યુગ્ યથા

ગિરયો વર્ષ-ધારાભિર્ હન્યમાના ન વિવ્યથુઃ ।
અભિભૂયમાના વ્યસનૈર્ યથાધોક્ષજ-ચેતસઃ

માર્ગા બભૂવુઃ સન્દિગ્ધાસ્ તૃણૈશ્ છન્ના હ્ય્ અસંસ્કૃતાઃ ।
નાભ્યસ્યમાનાઃ શ્રુતયો દ્વિજૈઃ કાલેન ચાહતાઃ

લોક-બન્ધુષુ મેઘેષુ વિદ્યુતશ્ ચલ-સૌહૃદાઃ ।
સ્થૈર્યં ન ચક્રુઃ કામિન્યઃ પુરુષેષુ ગુણિષ્વ્ ઇવ

ધનુર્ વિયતિ માહેન્દ્રં નિર્ગુણં ચ ગુણિન્ય્ અભાત્ ।
વ્યક્તે ગુણ-વ્યતિકરે ઽગુણવાન્ પુરુષો યથા

ન રરાજોડુપશ્ છન્નઃ સ્વ-જ્યોત્સ્ના-રાજિતૈર્ ઘનૈઃ ।
અહં-મત્યા ભાસિતયા સ્વ-ભાસા પુરુષો યથા

મેઘાગમોત્સવા હૃષ્ટાઃ પ્રત્યનન્દઞ્ છિખણ્ડિનઃ ।
ગૃહેષુ તપ્ત-નિર્વિણ્ણા યથાચ્યુત-જનાગમે

પીત્વાપઃ પાદપાઃ પદ્ભિર્ આસન્ નાનાત્મ-મૂર્તયઃ ।
પ્રાક્ ક્ષામાસ્ તપસા શ્રાન્તા યથા કામાનુસેવયા

સરઃસ્વ્ અશાન્ત-રોધઃસુ ન્યૂષુર્ અઙ્ગાપિ સારસાઃ ।
ગૃહેષ્વ્ અશાન્ત-કૃત્યેષુ ગ્રામ્યા ઇવ દુરાશયાઃ

જલૌઘૈર્ નિરભિદ્યન્ત સેતવો વર્ષતીશ્વરે ।
પાષણ્ડિનામ્ અસદ્-વાદૈર્ વેદ-માર્ગાઃ કલૌ યથા

વ્યમુઞ્ચન્ વાયુભિર્ નુન્ના ભૂતેભ્યશ્ ચામૃતં ઘનાઃ ।
યથાશિષો વિશ્-પતયઃ કાલે કાલે દ્વિજેરિતાઃ

એવં વનં તદ્ વર્ષિષ્ઠં પક્વ-ખર્જુર-જમ્બુમત્ ।
ગો-ગોપાલૈર્ વૃતો રન્તું સ-બલઃ પ્રાવિશદ્ ધરિઃ

ધેનવો મન્દ-ગામિન્ય ઊધો-ભારેણ ભૂયસા ।
યયુર્ ભગવતાહૂતા દ્રુતં પ્રીત્યા સ્નુત-સ્તનાઃ

વનૌકસઃ પ્રમુદિતા વન-રાજીર્ મધુ-ચ્યુતઃ ।
જલ-ધારા ગિરેર્ નાદાદ્ આસન્ના દદૃશે ગુહાઃ

ક્વચિદ્ વનસ્પતિ-ક્રોડે ગુહાયાં ચાભિવર્ષતિ ।
નિર્વિશ્ય ભગવાન્ રેમે કન્દ-મૂલ-ફલાશનઃ

દધ્ય્-ઓદનં સમાનીતં શિલાયાં સલિલાન્તિકે ।
સમ્ભોજનીયૈર્ બુભુજે ગોપૈઃ સઙ્કર્ષણાન્વિતઃ

શાદ્વલોપરિ સંવિશ્ય ચર્વતો મીલિતેક્ષણાન્ ।
તૃપ્તાન્ વૃષાન્ વત્સતરાન્ ગાશ્ ચ સ્વોધો-ભર-શ્રમાઃ

પ્રાવૃટ્-શ્રિયં ચ તાં વીક્ષ્ય સર્વ-કાલ-સુખાવહામ્ ।
ભગવાન્ પૂજયાં ચક્રે આત્મ-શક્ત્ય્-ઉપબૃંહિતામ્

એવં નિવસતોસ્ તસ્મિન્ રામ-કેશવયોર્ વ્રજે ।
શરત્ સમભવદ્ વ્યભ્રા સ્વચ્છામ્બ્વ્-અપરુષાનિલા

શરદા નીરજોત્પત્ત્યા નીરાણિ પ્રકૃતિં યયુઃ ।
ભ્રષ્ટાનામ્ ઇવ ચેતાંસિ પુનર્ યોગ-નિષેવયા

વ્યોમ્નો ઽબ્ભ્રં ભૂત-શાબલ્યં ભુવઃ પઙ્કમ્ અપાં મલમ્ ।
શરજ્ જહારાશ્રમિણાં કૃષ્ણે ભક્તિર્ યથાશુભમ્

સર્વ-સ્વં જલદા હિત્વા વિરેજુઃ શુભ્ર-વર્ચસઃ ।
યથા ત્યક્તૈષણાઃ શાન્તા મુનયો મુક્ત-કિલ્બિષાઃ

ગિરયો મુમુચુસ્ તોયં ક્વચિન્ ન મુમુચુઃ શિવમ્ ।
યથા જ્ઞાનામૃતં કાલે જ્ઞાનિનો દદતે ન વા

નૈવાવિદન્ ક્ષીયમાણં જલં ગાધ-જલે-ચરાઃ ।
યથાયુર્ અન્વ્-અહં ક્ષય્યં નરા મૂઢાઃ કુટુમ્બિનઃ

ગાધ-વારિ-ચરાસ્ તાપમ્ અવિન્દઞ્ છરદ્-અર્ક-જમ્ ।
યથા દરિદ્રઃ કૃપણઃ કુટુમ્બ્ય્ અવિજિતેન્દ્રિયઃ

શનૈઃ શનૈર્ જહુઃ પઙ્કં સ્થલાન્ય્ આમં ચ વીરુધઃ ।
યથાહં-મમતાં ધીરાઃ શરીરાદિષ્વ્ અનાત્મસુ

નિશ્ચલામ્બુર્ અભૂત્ તૂષ્ણીં સમુદ્રઃ શરદ્-આગમે ।
આત્મન્ય્ ઉપરતે સમ્યઙ્ મુનિર્ વ્યુપરતાગમઃ

કેદારેભ્યસ્ ત્વ્ અપો ઽગૃહ્ણન્ કર્ષકા દૃઢ-સેતુભિઃ ।
યથા પ્રાણૈઃ સ્રવજ્ જ્ઞાનં તન્-નિરોધેન યોગિનઃ

શરદ્-અર્કાંશુ-જાંસ્ તાપાન્ ભૂતાનામ્ ઉડુપો ઽહરત્ ।
દેહાભિમાન-જં બોધો મુકુન્દો વ્રજ-યોષિતામ્

ખમ્ અશોભત નિર્મેઘં શરદ્-વિમલ-તારકમ્ ।
સત્ત્વ-યુક્તં યથા ચિત્તં શબ્દ-બ્રહ્માર્થ-દર્શનમ્

અખણ્ડ-મણ્ડલો વ્યોમ્નિ રરાજોડુ-ગણૈઃ શશી ।
યથા યદુ-પતિઃ કૃષ્ણો વૃષ્ણિ-ચક્રાવૃતો ભુવિ

આશ્લિષ્ય સમ-શીતોષ્ણં પ્રસૂન-વન-મારુતમ્ ।
જનાસ્ તાપં જહુર્ ગોપ્યો ન કૃષ્ણ-હૃત-ચેતસઃ

ગાવો મૃગાઃ ખગા નાર્યઃ પુષ્પિણ્યઃ શરદાભવન્ ।
અન્વીયમાનાઃ સ્વ-વૃષૈઃ ફલૈર્ ઈશ-ક્રિયા ઇવ

ઉદહૃષ્યન્ વારિજાનિ સૂર્યોત્થાને કુમુદ્ વિના ।
રાજ્ઞા તુ નિર્ભયા લોકા યથા દસ્યૂન્ વિના નૃપ

પુર-ગ્રામેષ્વ્ આગ્રયણૈર્ ઇન્દ્રિયૈશ્ ચ મહોત્સવૈઃ ।
બભૌ ભૂઃ પક્વ-શષ્યાઢ્યા કલાભ્યાં નિતરાં હરેઃ

વણિઙ્-મુનિ-નૃપ-સ્નાતા નિર્ગમ્યાર્થાન્ પ્રપેદિરે ।
વર્ષ-રુદ્ધા યથા સિદ્ધાઃ સ્વ-પિણ્ડાન્ કાલ આગતે