ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.14

ભ્પ્_10.14.001।0 શ્રી-બ્રહ્મોવાચ
નૌમીડ્ય તે ઽભ્ર-વપુષે તડિદ્-અમ્બરાય $ ગુઞ્જાવતંસ-પરિપિચ્છ-લસન્-મુખાય &
નૌમીડ્ય તે ઽભ્ર-વપુષે તડિદ્-અમ્બરાય $ ગુઞ્જાવતંસ-પરિપિચ્છ-લસન્-મુખાય &
વન્ય-સ્રજે કવલ-વેત્ર-વિષાણ-વેણુ- % લક્ષ્મ-શ્રિયે મૃદુ-પદે પશુપાઙ્ગજાય ॥ ભ્પ્_10.14.001* ॥
અસ્યાપિ દેવ વપુષો મદ્-અનુગ્રહસ્ય સ્વેચ્છા-મયસ્ય ન તુ ભૂત-મયસ્ય કો ઽપિ ।
નેશે મહિ ત્વ્ અવસિતું મનસાન્તરેણ સાક્ષાત્ તવૈવ કિમ્ ઉતાત્મ-સુખાનુભૂતેઃ

જ્ઞાને પ્રયાસમ્ ઉદપાસ્ય નમન્ત એવ $ જીવન્તિ સન્-મુખરિતાં ભવદીય-વાર્તામ્ &અમ્પ્;
સ્થાને સ્થિતાઃ શ્રુતિ-ગતાં તનુ-વાઙ્-મનોભિર્ % યે પ્રાયશો ઽજિત જિતો ઽપ્ય્ અસિ તૈસ્ ત્રિ-લોક્યામ્ ॥ ભ્પ્_10.14.003* ॥
શ્રેયઃ-સૃતિં ભક્તિમ્ ઉદસ્ય તે વિભો $ ક્લિશ્યન્તિ યે કેવલ-બોધ-લબ્ધયે &
શ્રેયઃ-સૃતિં ભક્તિમ્ ઉદસ્ય તે વિભો $ ક્લિશ્યન્તિ યે કેવલ-બોધ-લબ્ધયે &
તેષામ્ અસૌ ક્લેશલ એવ શિષ્યતે % નાન્યદ્ યથા સ્થૂલ-તુષાવઘાતિનામ્ ॥ ભ્પ્_10.14.004* ॥
પુરેહ ભૂમન્ બહવો ઽપિ યોગિનસ્ ત્વદ્-અર્પિતેહા નિજ-કર્મ-લબ્ધયા ।
વિબુધ્ય ભક્ત્યૈવ કથોપનીતયા પ્રપેદિરે ઽઞ્જો ઽચ્યુત તે ગતિં પરામ્

તથાપિ ભૂમન્ મહિમાગુણસ્ય તે વિબોદ્ધુમ્ અર્હત્ય્ અમલાન્તર્-આત્મભિઃ ।
અવિક્રિયાત્ સ્વાનુભવાદ્ અરૂપતો હ્ય્ અનન્ય-બોધ્યાત્મતયા ન ચાન્યથા

ગુણાત્મનસ્ તે ઽપિ ગુણાન્ વિમાતું હિતાવતીઋનસ્ય ક ઈશિરે ઽસ્ય ।
કાલેન યૈર્ વા વિમિતાઃ સુ-કલ્પૈર્ ભૂ-પાંશવઃ ખે મિહિકા દ્યુ-ભાસઃ

તત્ તે ઽનુકમ્પાં સુ-સમીક્ષમાણો ભુઞ્જાન એવાત્મ-કૃતં વિપાકમ્ ।
હૃદ્-વાગ્-વપુર્ભિર્ વિદધન્ નમસ્ તે જીવેત યો મુક્તિ-પદે સ દાય-ભાક્

પશ્યેશ મે ઽનાર્યમ્ અનન્ત આદ્યે પરાત્મનિ ત્વય્ય્ અપિ માયિ-માયિનિ ।
માયાં વિતત્યેક્ષિતુમ્ આત્મ-વૈભવં હ્ય્ અહં કિયાન્ ઐચ્છમ્ ઇવાર્ચિર્ અગ્નૌ

અતઃ ક્ષમસ્વાચ્યુત મે રજો-ભુવો હ્ય્ અજાનતસ્ ત્વત્-પૃથગ્-ઈશ-માનિનઃ ।
અજાવલેપાન્ધ-તમો-ઽન્ધ-ચક્ષુષ એષો ઽનુકમ્પ્યો મયિ નાથવાન્ ઇતિ

ક્વાહં તમો-મહદ્-અહં-ખ-ચરાગ્નિ-વાર્-ભૂ- $ સંવેષ્ટિતાણ્ડ-ઘટ-સપ્ત-વિતસ્તિ-કાયઃ &અમ્પ્;
ક્વેદૃગ્-વિધાવિગણિતાણ્ડ-પરાણુ-ચર્યા- % વાતાધ્વ-રોમ-વિવરસ્ય ચ તે મહિત્વમ્ ॥ ભ્પ્_10.14.011* ॥
ઉત્ક્ષેપણં ગર્ભ-ગતસ્ય પાદયોઃ કિં કલ્પતે માતુર્ અધોક્ષજાગસે ।
કિમ્ અસ્તિ-નાસ્તિ-વ્યપદેશ-ભૂષિતં તવાસ્તિ કુક્ષેઃ કિયદ્ અપ્ય્ અનન્તઃ

જગત્-ત્રયાન્તોદધિ-સમ્પ્લવોદે નારાયણસ્યોદર-નાભિ-નાલાત્ ।
વિનિર્ગતો ઽજસ્ ત્વ્ ઇતિ વાઙ્ ન વૈ મૃષા કિન્ત્વ્ ઈશ્વર ત્વન્ ન વિનિર્ગતો ઽસ્મિ

નારાયણસ્ ત્વં ન હિ સર્વ-દેહિનામ્ આત્માસ્ય્ અધીશાખિલ-લોક-સાક્ષી ।
નારાયણો ઽઙ્ગં નર-ભૂ-જલાયનાત્ તચ્ ચાપિ સત્યં ન તવૈવ માયા

તચ્ ચેજ્ જલ-સ્થં તવ સજ્ જગદ્-વપુઃ $ કિં મે ન દૃષ્ટં ભગવંસ્ તદૈવ &અમ્પ્;
કિં વા સુ-દૃષ્ટં હૃદિ મે તદૈવ % કિં નો સપદ્ય્ એવ પુનર્ વ્યદર્શિ ॥ ભ્પ્_10.14.015* ॥
અત્રૈવ માયા-ધમનાવતારે હ્ય્ અસ્ય પ્રપઞ્ચસ્ય બહિઃ સ્ફુટસ્ય ।
કૃત્સ્નસ્ય ચાન્તર્ જઠરે જનન્યા માયાત્વમ્ એવ પ્રકટી-કૃતં તે

યસ્ય કુક્ષાવ્ ઇદં સર્વં સાત્મં ભાતિ યથા તથા ।
તત્ ત્વય્ય્ અપીહ તત્ સર્વં કિમ્ ઇદં માયયા વિના

અદ્યૈવ ત્વદ્ ઋતે ઽસ્ય કિં મમ ન તે માયાત્વમ્ આદર્શિતમ્ $ એકો ઽસિ પ્રથમં તતો વ્રજ-સુહૃદ્-વત્સાઃ સમસ્તા અપિ &અમ્પ્;
તાવન્તો ઽસિ ચતુર્-ભુજાસ્ તદ્ અખિલૈઃ સાકં મયોપાસિતાસ્ % તાવન્ત્ય્ એવ જગન્ત્ય્ અભૂસ્ તદ્ અમિતં બ્રહ્માદ્વયં શિષ્યતે ॥ ભ્પ્_10.14.018* ॥
અજાનતાં ત્વત્-પદવીમ્ અનાત્મન્ય્ આત્માત્મના ભાસિ વિતત્ય માયામ્ ।
સૃષ્ટાવ્ ઇવાહં જગતો વિધાન ઇવ ત્વમ્ એષો ઽન્ત ઇવ ત્રિનેત્રઃ

સુરેષ્વ્ ઋષિષ્વ્ ઈશ તથૈવ નૃષ્વ્ અપિ તિર્યક્ષુ યાદઃસ્વ્ અપિ તે ઽજનસ્ય ।
જન્માસતાં દુર્મદ-નિગ્રહાય પ્રભો વિધાતઃ સદ્-અનુગ્રહાય ચ

કો વેત્તિ ભૂમન્ ભગવન્ પરાત્મન્ યોગેશ્વરોતીર્ ભવતસ્ ત્રિ-લોક્યામ્ ।
ક્વ વા કથં વા કતિ વા કદેતિ વિસ્તારયન્ ક્રીડસિ યોગ-માયામ્

તસ્માદ્ ઇદં જગદ્ અશેષમ્ અસત્-સ્વરૂપં $ સ્વપ્નાભમ્ અસ્ત-ધિષણં પુરુ-દુઃખ-દુઃખમ્ &અમ્પ્;
ત્વય્ય્ એવ નિત્ય-સુખ-બોધ-તનાવ્ અનન્તે % માયાત ઉદ્યદ્ અપિ યત્ સદ્ ઇવાવભાતિ ॥ ભ્પ્_10.14.022* ॥
એકસ્ ત્વમ્ આત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ સત્યઃ સ્વયં-જ્યોતિર્ અનન્ત આદ્યઃ ।
નિત્યો ઽક્ષરો ઽજસ્ર-સુખો નિરઞ્જનઃ પૂર્ણાદ્વયો મુક્ત ઉપાધિતો ઽમૃતઃ

એવં-વિધં ત્વાં સકલાત્મનામ્ અપિ સ્વાત્માનમ્ આત્માત્મતયા વિચક્ષતે ।
ગુર્વ્-અર્ક-લબ્ધોપનિષત્-સુચક્ષુષા યે તે તરન્તીવ ભવાનૃતામ્બુધિમ્

આત્માનમ્ એવાત્મતયાવિજાનતાં તેનૈવ જાતં નિખિલં પ્રપઞ્ચિતમ્ ।
જ્ઞાનેન ભૂયો ઽપિ ચ તત્ પ્રલીયતે રજ્જ્વામ્ અહેર્ ભોગ-ભવાભવૌ યથા

અજ્ઞાન-સંજ્ઞૌ ભવ-બન્ધ-મોક્ષૌ દ્વૌ નામ નાન્યૌ સ્ત ઋત-જ્ઞ-ભાવાત્ ।
અજસ્ર-ચિત્ય્ આત્મનિ કેવલે પરે વિચાર્યમાણે તરણાવ્ ઇવાહની

ત્વામ્ આત્માનં પરં મત્વા પરમ્ આત્માનમ્ એવ ચ ।
આત્મા પુનર્ બહિર્ મૃગ્ય અહો ઽજ્ઞ-જનતાજ્ઞતા

અન્તર્-ભવે ઽનન્ત ભવન્તમ્ એવ હ્ય્ અતત્ ત્યજન્તો મૃગયન્તિ સન્તઃ ।
અસન્તમ્ અપ્ય્ અન્ત્ય્ અહિમ્ અન્તરેણ સન્તં ગુણં તં કિમ્ ઉ યન્તિ સન્તઃ

અથાપિ તે દેવ પદામ્બુજ-દ્વય- પ્રસાદ-લેશાનુગૃહીત એવ હિ ।
જાનાતિ તત્ત્વં ભગવન્-મહિમ્નો ન ચાન્ય એકો ઽપિ ચિરં વિચિન્વન્

તદ્ અસ્તુ મે નાથ સ ભૂરિ-ભાગો ભવે ઽત્ર વાન્યત્ર તુ વા તિરશ્ચામ્ ।
યેનાહમ્ એકો ઽપિ ભવજ્-જનાનાં ભૂત્વા નિષેવે તવ પાદ-પલ્લવમ્

અહો ઽતિ-ધન્યા વ્રજ-ગો-રમણ્યઃ સ્તન્યામૃતં પીતમ્ અતીવ તે મુદા ।
યાસાં વિભો વત્સતરાત્મજાત્મના યત્-તૃપ્તયે ઽદ્યાપિ ન ચાલમ્ અધ્વરાઃ

અહો ભાગ્યમ્ અહો ભાગ્યં નન્દ-ગોપ-વ્રજૌકસામ્ ।
યન્-મિત્રં પરમાનન્દં પૂર્ણં બ્રહ્મ સનાતનમ્

એષાં તુ ભાગ્ય-મહિમાચ્યુત તાવદ્ આસ્તામ્ $ એકાદશૈવ હિ વયં બત ભૂરિ-ભાગાઃ &અમ્પ્;
એતદ્-ધૃષીક-ચષકૈર્ અસકૃત્ પિબામઃ % શર્વાદયો ઽઙ્ઘ્ર્ય્-ઉદજ-મધ્વ્-અમૃતાસવં તે ॥ ભ્પ્_10.14.033* ॥
તદ્ ભૂરિ-ભાગ્યમ્ ઇહ જન્મ કિમ્ અપ્ય્ અટવ્યાં $ યદ્ ગોકુલે ઽપિ કતમાઙ્ઘ્રિ-રજો-ઽભિષેકમ્ &
તદ્ ભૂરિ-ભાગ્યમ્ ઇહ જન્મ કિમ્ અપ્ય્ અટવ્યાં $ યદ્ ગોકુલે ઽપિ કતમાઙ્ઘ્રિ-રજો-ઽભિષેકમ્ &
યજ્-જીવિતં તુ નિખિલં ભગવાન્ મુકુન્દસ્ % ત્વ્ અદ્યાપિ યત્-પદ-રજઃ શ્રુતિ-મૃગ્યમ્ એવ ॥ ભ્પ્_10.14.034* ॥
એષાં ઘોષ-નિવાસિનામ્ ઉત ભવાન્ કિં દેવ રાતેતિ નશ્ $ ચેતો વિશ્વ-ફલાત્ ફલં ત્વદ્-અપરં કુત્રાપ્ય્ અયન્ મુહ્યતિ &
એષાં ઘોષ-નિવાસિનામ્ ઉત ભવાન્ કિં દેવ રાતેતિ નશ્ $ ચેતો વિશ્વ-ફલાત્ ફલં ત્વદ્-અપરં કુત્રાપ્ય્ અયન્ મુહ્યતિ &
સદ્-વેષાદ્ ઇવ પૂતનાપિ સ-કુલા ત્વામ્ એવ દેવાપિતા % યદ્-ધામાર્થ-સુહૃત્-પ્રિયાત્મ-તનય-પ્રાણાશયાસ્ ત્વત્-કૃતે ॥ ભ્પ્_10.14.035* ॥
તાવદ્ રાગાદયઃ સ્તેનાસ્ તાવત્ કારા-ગૃહં ગૃહમ્ ।
તાવન્ મોહો ઽઙ્ઘ્રિ-નિગડો યાવત્ કૃષ્ણ ન તે જનાઃ

પ્રપઞ્ચં નિષ્પ્રપઞ્ચો ઽપિ વિડમ્બયસિ ભૂ-તલે ।
પ્રપન્ન-જનતાનન્દ- સન્દોહં પ્રથિતું પ્રભો

જાનન્ત એવ જાનન્તુ કિં બહૂક્ત્યા ન મે પ્રભો ।
મનસો વપુષો વાચો વૈભવં તવ ગો-ચરઃ

અનુજાનીહિ માં કૃષ્ણ સર્વં ત્વં વેત્સિ સર્વ-દૃક્ ।
ત્વમ્ એવ જગતાં નાથો જગદ્ એતત્ તવાર્પિતમ્

શ્રી-કૃષ્ણ વૃષ્ણિ-કુલ-પુષ્કર-જોષ-દાયિન્ $ ક્ષ્મા-નિર્જર-દ્વિજ-પશૂદધિ-વૃદ્ધિ-કારિન્ &અમ્પ્;
ઉદ્ધર્મ-શાર્વર-હર ક્ષિતિ-રાક્ષસ-ધ્રુગ્ % આ-કલ્પમ્ આર્કમ્ અર્હન્ ભગવન્ નમસ્ તે ॥ ભ્પ્_10.14.040*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ અભિષ્ટૂય ભૂમાનં ત્રિઃ પરિક્રમ્ય પાદયોઃ ।
નત્વાભીષ્ટં જગદ્-ધાતા સ્વ-ધામ પ્રત્યપદ્યત

તતો ઽનુજ્ઞાપ્ય ભગવાન્ સ્વ-ભુવં પ્રાગ્ અવસ્થિતાન્ ।
વત્સાન્ પુલિનમ્ આનિન્યે યથા-પૂર્વ-સખં સ્વકમ્

એકસ્મિન્ન્ અપિ યાતે ઽબ્દે પ્રાણેશં ચાન્તરાત્મનઃ ।
કૃષ્ણ-માયાહતા રાજન્ ક્ષણાર્ધં મેનિરે ઽર્ભકાઃ

કિં કિં ન વિસ્મરન્તીહ માયા-મોહિત-ચેતસઃ ।
યન્-મોહિતં જગત્ સર્વમ્ અભીક્ષ્ણં વિસ્મૃતાત્મકમ્

ઊચુશ્ ચ સુહૃદઃ કૃષ્ણં સ્વ્-આગતં તે ઽતિ-રંહસા ।
નૈકો ઽપ્ય્ અભોજિ કવલ એહીતઃ સાધુ ભુજ્યતામ્

તતો હસન્ હૃષીકેશો ઽભ્યવહૃત્ય સહાર્ભકૈઃ ।
દર્શયંશ્ ચર્માજગરં ન્યવર્તત વનાદ્ વ્રજમ્

બર્હ-પ્રસૂન-વન-ધાતુ-વિચિત્રિતાઙ્ગઃ $ પ્રોદ્દામ-વેણુ-દલ-શૃઙ્ગ-રવોત્સવાઢ્યઃ &અમ્પ્;
વત્સાન્ ગૃણન્ન્ અનુગ-ગીત-પવિત્ર-કીર્તિર્ % ગોપી-દૃગ્-ઉત્સવ-દૃશિઃ પ્રવિવેશ ગોષ્ઠમ્ ॥ ભ્પ્_10.14.047* ॥
અદ્યાનેન મહા-વ્યાલો યશોદા-નન્દ-સૂનુના ।
હતો ઽવિતા વયં ચાસ્માદ્ ઇતિ બાલા વ્રજે જગુઃ

ભ્પ્_10.14.049।0 શ્રી-રાજોવાચ
બ્રહ્મન્ પરોદ્ભવે કૃષ્ણે ઇયાન્ પ્રેમા કથં ભવેત્ ।
યો ઽભૂત-પૂર્વસ્ તોકેષુ સ્વોદ્ભવેષ્વ્ અપિ કથ્યતામ્

ભ્પ્_10.14.050।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સર્વેષામ્ અપિ ભૂતાનાં નૃપ સ્વાત્મૈવ વલ્લભઃ ।
ઇતરે ઽપત્ય-વિત્તાદ્યાસ્ તદ્-વલ્લભતયૈવ હિ

તદ્ રાજેન્દ્ર યથા સ્નેહઃ સ્વ-સ્વકાત્મનિ દેહિનામ્ ।
ન તથા મમતાલમ્બિ- પુત્ર-વિત્ત-ગૃહાદિષુ

દેહાત્મ-વાદિનાં પુંસામ્ અપિ રાજન્ય-સત્તમ ।
યથા દેહઃ પ્રિયતમસ્ તથા ન હ્ય્ અનુ યે ચ તમ્

દેહો ઽપિ મમતા-ભાક્ ચેત્ તર્હ્ય્ અસૌ નાત્મ-વત્ પ્રિયઃ ।
યજ્ જીર્યત્ય્ અપિ દેહે ઽસ્મિન્ જીવિતાશા બલીયસી

તસ્માત્ પ્રિયતમઃ સ્વાત્મા સર્વેષામ્ અપિ દેહિનામ્ ।
તદ્-અર્થમ્ એવ સકલં જગદ્ એતચ્ ચરાચરમ્

કૃષ્ણમ્ એનમ્ અવેહિ ત્વમ્ આત્માનમ્ અખિલાત્મનામ્ ।
જગદ્-ધિતાય સો ઽપ્ય્ અત્ર દેહીવાભાતિ માયયા

વસ્તુતો જાનતામ્ અત્ર કૃષ્ણં સ્થાસ્નુ ચરિષ્ણુ ચ ।
ભગવદ્-રૂપમ્ અખિલં નાન્યદ્ વસ્ત્વ્ ઇહ કિઞ્ચન

સર્વેષામ્ અપિ વસ્તૂનાં ભાવાર્થો ભવતિ સ્થિતઃ ।
તસ્યાપિ ભગવાન્ કૃષ્ણઃ કિમ્ અતદ્ વસ્તુ રૂપ્યતામ્

સમાશ્રિતા યે પદ-પલ્લવ-પ્લવં મહત્-પદં પુણ્ય-યશો મુરારેઃ ।
ભવામ્બુધિર્ વત્સ-પદં પરં પદં પદં પદં યદ્ વિપદાં ન તેષામ્

એતત્ તે સર્વમ્ આખ્યાતં યત્ પૃષ્ટો ઽહમ્ ઇહ ત્વયા ।
તત્ કૌમારે હરિ-કૃતં પૌગણ્ડે પરિકીર્તિતમ્

એતત્ સુહૃદ્ભિશ્ ચરિતં મુરારેર્ અઘાર્દનં શાદ્વલ-જેમનં ચ ।
વ્યક્તેતરદ્ રૂપમ્ અજોર્વ્-અભિષ્ટવં શૃણ્વન્ ગૃણન્ન્ એતિ નરો ઽખિલાર્થાન્

એવં વિહારૈઃ કૌમારૈઃ કૌમારં જહતુર્ વ્રજે ।
નિલાયનૈઃ સેતુ-બન્ધૈર્ મર્કટોત્પ્લવનાદિભિઃ