ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.15

ભ્પ્_10.15.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
તતશ્ ચ પૌગણ્ડ-વયઃ-શ્રીતૌ વ્રજે $ બભૂવતુસ્ તૌ પશુ-પાલ-સમ્મતૌ &
તતશ્ ચ પૌગણ્ડ-વયઃ-શ્રીતૌ વ્રજે $ બભૂવતુસ્ તૌ પશુ-પાલ-સમ્મતૌ &
ગાશ્ ચારયન્તૌ સખિભિઃ સમં પદૈર્ % વૃન્દાવનં પુણ્યમ્ અતીવ ચક્રતુઃ ॥ ભ્પ્_10.15.001* ॥
તન્ માધવો વેણુમ્ ઉદીરયન્ વૃતો ગોપૈર્ ગૃણદ્ભિઃ સ્વ-યશો બલાન્વિતઃ ।
પશૂન્ પુરસ્કૃત્ય પશવ્યમ્ આવિશદ્ વિહર્તુ-કામઃ કુસુમાકરં વનમ્

તન્ મઞ્જુ-ઘોષાલિ-મૃગ-દ્વિજાકુલં મહન્-મનઃ-પ્રખ્ય-પયઃ-સરસ્વતા ।
વાતેન જુષ્ટં શત-પત્ર-ગન્ધિના નિરીક્ષ્ય રન્તું ભગવાન્ મનો દધે

સ તત્ર તત્રારુણ-પલ્લવ-શ્રિયા ફલ-પ્રસૂનોરુ-ભરેણ પાદયોઃ ।
સ્પૃશચ્ છિખાન્ વીક્ષ્ય વનસ્પતીન્ મુદા સ્મયન્ન્ ઇવાહાગ્ર-જમ્ આદિ-પૂરુષઃ

ભ્પ્_10.15.005।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
અહો અમી દેવ-વરામરાર્ચિતં પાદામ્બુજં તે સુમનઃ-ફલાર્હણમ્ ।
નમન્ત્ય્ ઉપાદાય શિખાભિર્ આત્મનસ્ તમો-ઽપહત્યૈ તરુ-જન્મ યત્-કૃતમ્

એતે ઽલિનસ્ તવ યશો ઽખિલ-લોક-તીર્થં $ ગાયન્ત આદિ-પુરુષાનુપથં ભજન્તે &અમ્પ્;
પ્રાયો અમી મુનિ-ગણા ભવદીય-મુખ્યા % ગૂઢં વને ઽપિ ન જહત્ય્ અનઘાત્મ-દૈવમ્ ॥ ભ્પ્_10.15.006* ॥
નૃત્યન્ત્ય્ અમી શિખિન ઈડ્ય મુદા હરિણ્યઃ $ કુર્વન્તિ ગોપ્ય ઇવ તે પ્રિયમ્ ઈક્ષણેન &
નૃત્યન્ત્ય્ અમી શિખિન ઈડ્ય મુદા હરિણ્યઃ $ કુર્વન્તિ ગોપ્ય ઇવ તે પ્રિયમ્ ઈક્ષણેન &
સૂક્તૈશ્ ચ કોકિલ-ગણા ગૃહમ્ આગતાય % ધન્યા વનૌકસ ઇયાન્ હિ સતાં નિસર્ગઃ ॥ ભ્પ્_10.15.007* ॥
ધન્યેયમ્ અદ્ય ધરણી તૃણ-વીરુધસ્ ત્વત્- $ પાદ-સ્પૃશો દ્રુમ-લતાઃ કરજાભિમૃષ્ટાઃ &
ધન્યેયમ્ અદ્ય ધરણી તૃણ-વીરુધસ્ ત્વત્- $ પાદ-સ્પૃશો દ્રુમ-લતાઃ કરજાભિમૃષ્ટાઃ &
નદ્યો ઽદ્રયઃ ખગ-મૃગાઃ સદયાવલોકૈર્ % ગોપ્યો ઽન્તરેણ ભુજયોર્ અપિ યત્-સ્પૃહા શ્રીઃ ॥ ભ્પ્_10.15.008*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં વૃન્દાવનં શ્રીમત્ કૃષ્ણઃ પ્રીત-મનાઃ પશૂન્ ।
રેમે સઞ્ચારયન્ન્ અદ્રેઃ સરિદ્-રોધઃસુ સાનુગઃ

ક્વચિદ્ ગાયતિ ગાયત્સુ મદાન્ધાલિષ્વ્ અનુવ્રતૈઃ ।
ઉપગીયમાન-ચરિતઃ પથિ સઙ્કર્ષણાન્વિતઃ

અનુજલ્પતિ જલ્પન્તં કલ-વાક્યૈઃ શુકં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્ સ-વલ્ગુ કૂજન્તમ્ અનુકૂજતિ કોકિલમ્

ક્વચિચ્ ચ કાલ-હંસાનામ્ અનુકૂજતિ કૂજિતમ્ ।
અભિનૃત્યતિ નૃત્યન્તં બર્હિણં હાસયન્ ક્વચિત્

મેઘ-ગમ્ભીરયા વાચા નામભિર્ દૂર-ગાન્ પશૂન્ ।
ક્વચિદ્ આહ્વયતિ પ્રીત્યા ગો-ગોપાલ-મનોજ્ઞયા

ચકોર-ક્રૌઞ્ચ-ચક્રાહ્વ- ભારદ્વાજાંશ્ ચ બર્હિણઃ ।
અનુરૌતિ સ્મ સત્ત્વાનાં ભીત-વદ્ વ્યાઘ્ર-સિંહયોઃ

ક્વચિત્ ક્રીડા-પરિશ્રાન્તં ગોપોત્સઙ્ગોપબર્હણમ્ ।
સ્વયં વિશ્રમયત્ય્ આર્યં પાદ-સંવાહનાદિભિઃ

નૃત્યતો ગાયતઃ ક્વાપિ વલ્ગતો યુધ્યતો મિથઃ ।
ગૃહીત-હસ્તૌ ગોપાલાન્ હસન્તૌ પ્રશશંસતુઃ

ક્વચિત્ પલ્લવ-તલ્પેષુ નિયુદ્ધ-શ્રમ-કર્શિતઃ ।
વૃક્ષ-મૂલાશ્રયઃ શેતે ગોપોત્સઙ્ગોપબર્હણઃ

પાદ-સંવાહનં ચક્રુઃ કેચિત્ તસ્ય મહાત્મનઃ ।
અપરે હત-પાપ્માનો વ્યજનૈઃ સમવીજયન્

અન્યે તદ્-અનુરૂપાણિ મનોજ્ઞાનિ મહાત્મનઃ ।
ગાયન્તિ સ્મ મહા-રાજ સ્નેહ-ક્લિન્ન-ધિયઃ શનૈઃ

એવં નિગૂઢાત્મ-ગતિઃ સ્વ-માયયા ગોપાત્મજત્વં ચરિતૈર્ વિડમ્બયન્ ।
રેમે રમા-લાલિત-પાદ-પલ્લવો ગ્રામ્યૈઃ સમં ગ્રામ્ય-વદ્ ઈશ-ચેષ્ટિતઃ

શ્રીદામા નામ ગોપાલો રામ-કેશવયોઃ સખા ।
સુબલ-સ્તોકકૃષ્ણાદ્યા ગોપાઃ પ્રેમ્ણેદમ્ અબ્રુવન્

રામ રામ મહા-બાહો કૃષ્ણ દુષ્ટ-નિબર્હણ ।
ઇતો ઽવિદૂરે સુ-મહદ્ વનં તાલાલિ-સઙ્કુલમ્

ફલાનિ તત્ર ભૂરીણિ પતન્તિ પતિતાનિ ચ ।
સન્તિ કિન્ત્વ્ અવરુદ્ધાનિ ધેનુકેન દુરાત્મના

સો ઽતિ-વીર્યો ઽસુરો રામ હે કૃષ્ણ ખર-રૂપ-ધૃક્ ।
આત્મ-તુલ્ય-બલૈર્ અન્યૈર્ જ્ઞાતિભિર્ બહુભિર્ વૃતઃ

તસ્માત્ કૃત-નરાહારાદ્ ભીતૈર્ નૃભિર્ અમિત્ર-હન્ ।
ન સેવ્યતે પશુ-ગણૈઃ પક્ષિ-સઙ્ઘૈર્ વિવર્જિતમ્

વિદ્યન્તે ઽભુક્ત-પૂર્વાણિ ફલાનિ સુરભીણિ ચ ।
એષ વૈ સુરભિર્ ગન્ધો વિષૂચીનો ઽવગૃહ્યતે

પ્રયચ્છ તાનિ નઃ કૃષ્ણ ગન્ધ-લોભિત-ચેતસામ્ ।
વાઞ્છાસ્તિ મહતી રામ ગમ્યતાં યદિ રોચતે

એવં સુહૃદ્-વચઃ શ્રુત્વા સુહૃત્-પ્રિય-ચિકીર્ષયા ।
પ્રહસ્ય જગ્મતુર્ ગોપૈર્ વૃતૌ તાલવનં પ્રભૂ

બલઃ પ્રવિશ્ય બાહુભ્યાં તાલાન્ સમ્પરિકમ્પયન્ ।
ફલાનિ પાતયામ્ આસ મતઙ્-ગજ ઇવૌજસા

ફલાનાં પતતાં શબ્દં નિશમ્યાસુર-રાસભઃ ।
અભ્યધાવત્ ક્ષિતિ-તલં સ-નગં પરિકમ્પયન્

સમેત્ય તરસા પ્રત્યગ્ દ્વાભ્યાં પદ્ભ્યાં બલં બલી ।
નિહત્યોરસિ કા-શબ્દં મુઞ્ચન્ પર્યસરત્ ખલઃ

પુનર્ આસાદ્ય સંરબ્ધ ઉપક્રોષ્ટા પરાક્ સ્થિતઃ ।
ચરણાવ્ અપરૌ રાજન્ બલાય પ્રાક્ષિપદ્ રુષા

સ તં ગૃહીત્વા પ્રપદોર્ ભ્રામયિત્વૈક-પાણિના ।
ચિક્ષેપ તૃણ-રાજાગ્રે ભ્રામણ-ત્યક્ત-જીવિતમ્

તેનાહતો મહા-તાલો વેપમાનો બૃહચ્-છિરાઃ ।
પાર્શ્વ-સ્થં કમ્પયન્ ભગ્નઃ સ ચાન્યં સો ઽપિ ચાપરમ્

બલસ્ય લીલયોત્સૃષ્ટ- ખર-દેહ-હતાહતાઃ ।
તાલાશ્ ચકમ્પિરે સર્વે મહા-વાતેરિતા ઇવ

નૈતચ્ ચિત્રં ભગવતિ હ્ય્ અનન્તે જગદ્-ઈશ્વરે ।
ઓત-પ્રોતમ્ ઇદં યસ્મિંસ્ તન્તુષ્વ્ અઙ્ગ યથા પટઃ

તતઃ કૃષ્ણં ચ રામં ચ જ્ઞાતયો ધેનુકસ્ય યે ।
ક્રોષ્ટારો ઽભ્યદ્રવન્ સર્વે સંરબ્ધા હત-બાન્ધવાઃ

તાંસ્ તાન્ આપતતઃ કૃષ્ણો રામશ્ ચ નૃપ લીલયા ।
ગૃહીત-પશ્ચાચ્-ચરણાન્ પ્રાહિણોત્ તૃણ-રાજસુ

ફલ-પ્રકર-સઙ્કીર્ણં દૈત્ય-દેહૈર્ ગતાસુભિઃ ।
રરાજ ભૂઃ સ-તાલાગ્રૈર્ ઘનૈર્ ઇવ નભસ્-તલમ્

તયોસ્ તત્ સુ-મહત્ કર્મ નિશમ્ય વિબુધાદયઃ ।
મુમુચુઃ પુષ્પ-વર્ષાણિ ચક્રુર્ વાદ્યાનિ તુષ્ટુવુઃ

અથ તાલ-ફલાન્ય્ આદન્ મનુષ્યા ગત-સાધ્વસાઃ ।
તૃણં ચ પશવશ્ ચેરુર્ હત-ધેનુક-કાનને

કૃષ્ણઃ કમલ-પત્રાક્ષઃ પુણ્ય-શ્રવણ-કીર્તનઃ ।
સ્તૂયમાનો ઽનુગૈર્ ગોપૈઃ સાગ્રજો વ્રજમ્ આવ્રજત્

તં ગોરજશ્-છુરિત-કુન્તલ-બદ્ધ-બર્હ- $ વન્ય-પ્રસૂન-રુચિરેક્ષણ-ચારુ-હાસમ્ &અમ્પ્;
વેણુમ્ ક્વણન્તમ્ અનુગૈર્ ઉપગીત-કીર્તિં % ગોપ્યો દિદૃક્ષિત-દૃશો ઽભ્યગમન્ સમેતાઃ ॥ ભ્પ્_10.15.042* ॥
પીત્વા મુકુન્દ-મુખ-સારઘમ્ અક્ષિ-ભૃઙ્ગૈસ્ $ તાપં જહુર્ વિરહ-જં વ્રજ-યોષિતો ઽહ્નિ &
પીત્વા મુકુન્દ-મુખ-સારઘમ્ અક્ષિ-ભૃઙ્ગૈસ્ $ તાપં જહુર્ વિરહ-જં વ્રજ-યોષિતો ઽહ્નિ &
તત્ સત્-કૃતિં સમધિગમ્ય વિવેશ ગોષ્ઠં % સવ્રીડ-હાસ-વિનયં યદ્ અપાઙ્ગ-મોક્ષમ્ ॥ ભ્પ્_10.15.043* ॥
તયોર્ યશોદા-રોહિણ્યૌ પુત્રયોઃ પુત્ર-વત્સલે ।
યથા-કામં યથા-કાલં વ્યધત્તાં પરમાશિષઃ

ગતાધ્વાન-શ્રમૌ તત્ર મજ્જનોન્મર્દનાદિભિઃ ।
નીવીં વસિત્વા રુચિરાં દિવ્ય-સ્રગ્-ગન્ધ-મણ્ડિતૌ

જનન્ય્-ઉપહૃતં પ્રાશ્ય સ્વાદ્ય્ અન્નમ્ ઉપલાલિતૌ ।
સંવિશ્ય વર-શય્યાયાં સુખં સુષુપતુર્ વ્રજે

એવં સ ભગવાન્ કૃષ્ણો વૃન્દાવન-ચરઃ ક્વચિત્ ।
યયૌ રામમ્ ઋતે રાજન્ કાલિન્દીં સખિભિર્ વૃતઃ

અથ ગાવશ્ ચ ગોપાશ્ ચ નિદાઘાતપ-પીડિતાઃ ।
દુષ્ટં જલં પપુસ્ તસ્યાસ્ તૃષ્ણાર્તા વિષ-દૂષિતમ્

વિષામ્ભસ્ તદ્ ઉપસ્પૃશ્ય દૈવોપહત-ચેતસઃ ।
નિપેતુર્ વ્યસવઃ સર્વે સલિલાન્તે કુરૂદ્વહ

વીક્ષ્ય તાન્ વૈ તથા-ભૂતાન્ કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ ।
ઈક્ષયામૃત-વર્ષિણ્યા સ્વ-નાથાન્ સમજીવયત્

તે સમ્પ્રતીત-સ્મૃતયઃ સમુત્થાય જલાન્તિકાત્ ।
આસન્ સુ-વિસ્મિતાઃ સર્વે વીક્ષમાણાઃ પરસ્પરમ્

અન્વમંસત તદ્ રાજન્ ગોવિન્દાનુગ્રહેક્ષિતમ્ ।
પીત્વા વિષં પરેતસ્ય પુનર્ ઉત્થાનમ્ આત્મનઃ