ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.08

ભ્પ્_10.08.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ગર્ગઃ પુરોહિતો રાજન્ યદૂનાં સુમહા-તપાઃ ।
વ્રજં જગામ નન્દસ્ય વસુદેવ-પ્રચોદિતઃ

તં દૃષ્ટ્વા પરમ-પ્રીતઃ પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ ।
આનર્ચાધોક્ષજ-ધિયા પ્રણિપાત-પુરઃસરમ્

સૂપવિષ્ટં કૃતાતિથ્યં ગિરા સૂનૃતયા મુનિમ્ ।
નન્દયિત્વાબ્રવીદ્ બ્રહ્મન્ પૂર્ણસ્ય કરવામ કિમ્

મહદ્-વિચલનં નૄણાં ગૃહિણાં દીન-ચેતસામ્ ।
નિઃશ્રેયસાય ભગવન્ કલ્પતે નાન્યથા ક્વચિત્

જ્યોતિષામ્ અયનં સાક્ષાદ્ યત્ તજ્ જ્ઞાનમ્ અતીન્દ્રિયમ્ ।
પ્રણીતં ભવતા યેન પુમાન્ વેદ પરાવરમ્

ત્વં હિ બ્રહ્મ-વિદાં શ્રેષ્ઠઃ સંસ્કારાન્ કર્તુમ્ અર્હસિ ।
બાલયોર્ અનયોર્ નૄણાં જન્મના બ્રાહ્મણો ગુરુઃ

ભ્પ્_10.08.007।0 શ્રી-ગર્ગ ઉવાચ
યદૂનામ્ અહમ્ આચાર્યઃ ખ્યાતશ્ ચ ભુવિ સર્વદા ।
સુતં મયા સંસ્કૃતં તે મન્યતે દેવકી-સુતમ્

કંસઃ પાપ-મતિઃ સખ્યં તવ ચાનકદુન્દુભેઃ ।
દેવક્યા અષ્ટમો ગર્ભો ન સ્ત્રી ભવિતુમ્ અર્હતિ

ઇતિ સઞ્ચિન્તયઞ્ છ્રુત્વા દેવક્યા દારિકા-વચઃ ।
અપિ હન્તા ગતાશઙ્કસ્ તર્હિ તન્ નો ઽનયો ભવેત્

ભ્પ્_10.08.010।0 શ્રી-નન્દ ઉવાચ
અલક્ષિતો ઽસ્મિન્ રહસિ મામકૈર્ અપિ ગો-વ્રજે ।
કુરુ દ્વિજાતિ-સંસ્કારં સ્વસ્તિ-વાચન-પૂર્વકમ્

ભ્પ્_10.08.011।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં સમ્પ્રાર્થિતો વિપ્રઃ સ્વ-ચિકીર્ષિતમ્ એવ તત્ ।
ચકાર નામ-કરણં ગૂઢો રહસિ બાલયોઃ

ભ્પ્_10.08.012।0 શ્રી-ગર્ગ ઉવાચ
અયં હિ રોહિણી-પુત્રો રમયન્ સુહૃદો ગુણૈઃ ।
આખ્યાસ્યતે રામ ઇતિ બલાધિક્યાદ્ બલં વિદુઃ ।
યદૂનામ્ અપૃથગ્-ભાવાત્ સઙ્કર્ષણમ્ ઉશન્ત્ય્ અપિ

આસન્ વર્ણાસ્ ત્રયો હ્ય્ અસ્ય ગૃહ્ણતો ઽનુયુગં તનૂઃ ।
શુક્લો રક્તસ્ તથા પીત ઇદાનીં કૃષ્ણતાં ગતઃ

પ્રાગ્ અયં વસુદેવસ્ય ક્વચિજ્ જાતસ્ તવાત્મજઃ ।
વાસુદેવ ઇતિ શ્રીમાન્ અભિજ્ઞાઃ સમ્પ્રચક્ષતે

બહૂનિ સન્તિ નામાનિ રૂપાણિ ચ સુતસ્ય તે ।
ગુણ-કર્માનુરૂપાણિ તાન્ય્ અહં વેદ નો જનાઃ

એષ વઃ શ્રેય આધાસ્યદ્ ગોપ-ગોકુલ-નન્દનઃ ।
અનેન સર્વ-દુર્ગાણિ યૂયમ્ અઞ્જસ્ તરિષ્યથ

પુરાનેન વ્રજ-પતે સાધવો દસ્યુ-પીડિતાઃ ।
અરાજકે રક્ષ્યમાણા જિગ્યુર્ દસ્યૂન્ સમેધિતાઃ

ય એતસ્મિન્ મહા-ભાગાઃ પ્રીતિં કુર્વન્તિ માનવાઃ ।
નારયો ઽભિભવન્ત્ય્ એતાન્ વિષ્ણુ-પક્ષાન્ ઇવાસુરાઃ

તસ્માન્ નન્દાત્મજો ઽયં તે નારાયણ-સમો ગુણૈઃ ।
શ્રિયા કીર્ત્યાનુભાવેન ગોપાયસ્વ સમાહિતઃ

ભ્પ્_10.08.020।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ આત્માનં સમાદિશ્ય ગર્ગે ચ સ્વ-ગૃહં ગતે ।
નન્દઃ પ્રમુદિતો મેને આત્માનં પૂર્ણમ્ આશિષામ્

કાલેન વ્રજતાલ્પેન ગોકુલે રામ-કેશવૌ ।
જાનુભ્યાં સહ પાણિભ્યાં રિઙ્ગમાણૌ વિજહ્રતુઃ

તાવ્ અઙ્ઘ્રિ-યુગ્મમ્ અનુકૃષ્ય સરીસૃપન્તૌ $ ઘોષ-પ્રઘોષ-રુચિરં વ્રજ-કર્દમેષુ &અમ્પ્;
તન્-નાદ-હૃષ્ટ-મનસાવ્ અનુસૃત્ય લોકં % મુગ્ધ-પ્રભીતવદ્ ઉપેયતુર્ અન્તિ માત્રોઃ ॥ ભ્પ્_10.08.022* ॥
તન્-માતરૌ નિજ-સુતૌ ઘૃણયા સ્નુવન્ત્યૌ $ પઙ્કાઙ્ગ-રાગ-રુચિરાવ્ ઉપગૃહ્ય દોર્ભ્યામ્ &
તન્-માતરૌ નિજ-સુતૌ ઘૃણયા સ્નુવન્ત્યૌ $ પઙ્કાઙ્ગ-રાગ-રુચિરાવ્ ઉપગૃહ્ય દોર્ભ્યામ્ &
દત્ત્વા સ્તનં પ્રપિબતોઃ સ્મ મુખં નિરીક્ષ્ય % મુગ્ધ-સ્મિતાલ્પ-દશનં યયતુઃ પ્રમોદમ્ ॥ ભ્પ્_10.08.023* ॥
યર્હ્ય્ અઙ્ગના-દર્શનીય-કુમાર-લીલાવ્ $ અન્તર્-વ્રજે તદ્ અબલાઃ પ્રગૃહીત-પુચ્છૈઃ &
યર્હ્ય્ અઙ્ગના-દર્શનીય-કુમાર-લીલાવ્ $ અન્તર્-વ્રજે તદ્ અબલાઃ પ્રગૃહીત-પુચ્છૈઃ &
વત્સૈર્ ઇતસ્ તત ઉભાવ્ અનુકૃષ્યમાણૌ % પ્રેક્ષન્ત્ય ઉજ્ઝિત-ગૃહા જહૃષુર્ હસન્ત્યઃ ॥ ભ્પ્_10.08.024* ॥
શૃઙ્ગ્ય્-અગ્નિ-દંષ્ટ્ર્ય્-અસિ-જલ-દ્વિજ-કણ્ટકેભ્યઃ $ ક્રીડા-પરાવ્ અતિચલૌ સ્વ-સુતૌ નિષેદ્ધુમ્ &
શૃઙ્ગ્ય્-અગ્નિ-દંષ્ટ્ર્ય્-અસિ-જલ-દ્વિજ-કણ્ટકેભ્યઃ $ ક્રીડા-પરાવ્ અતિચલૌ સ્વ-સુતૌ નિષેદ્ધુમ્ &
ગૃહ્યાણિ કર્તુમ્ અપિ યત્ર ન તજ્-જનન્યૌ % શેકાત આપતુર્ અલં મનસો ઽનવસ્થામ્ ॥ ભ્પ્_10.08.025* ॥
કાલેનાલ્પેન રાજર્ષે રામઃ કૃષ્ણશ્ ચ ગોકુલે ।
અઘૃષ્ટ-જાનુભિઃ પદ્ભિર્ વિચક્રમતુર્ અઞ્જસા

તતસ્ તુ ભગવાન્ કૃષ્ણો વયસ્યૈર્ વ્રજ-બાલકૈઃ ।
સહ-રામો વ્રજ-સ્ત્રીણાં ચિક્રીડે જનયન્ મુદમ્

કૃષ્ણસ્ય ગોપ્યો રુચિરં વીક્ષ્ય કૌમાર-ચાપલમ્ ।
શૃણ્વન્ત્યાઃ કિલ તન્-માતુર્ ઇતિ હોચુઃ સમાગતાઃ

વત્સાન્ મુઞ્ચન્ ક્વચિદ્ અસમયે ક્રોશ-સઞ્જાત-હાસઃ $ સ્તેયં સ્વાદ્વ્ અત્ત્ય્ અથ દધિ-પયઃ કલ્પિતૈઃ સ્તેય-યોગૈઃ &અમ્પ્;
મર્કાન્ ભોક્ષ્યન્ વિભજતિ સ ચેન્ નાત્તિ ભાણ્ડં ભિન્નત્તિ % દ્રવ્યાલાભે સગૃહ-કુપિતો યાત્ય્ ઉપક્રોશ્ય તોકાન્ ॥ ભ્પ્_10.08.029* ॥
હસ્તાગ્રાહ્યે રચયતિ વિધિં પીઠકોલૂખલાદ્યૈશ્ $ છિદ્રં હ્ય્ અન્તર્-નિહિત-વયુનઃ શિક્ય-ભાણ્ડેષુ તદ્-વિત્ &
હસ્તાગ્રાહ્યે રચયતિ વિધિં પીઠકોલૂખલાદ્યૈશ્ $ છિદ્રં હ્ય્ અન્તર્-નિહિત-વયુનઃ શિક્ય-ભાણ્ડેષુ તદ્-વિત્ &
ધ્વાન્તાગારે ધૃત-મણિ-ગણં સ્વાઙ્ગમ્ અર્થ-પ્રદીપં % કાલે ગોપ્યો યર્હિ ગૃહ-કૃત્યેષુ સુવ્યગ્ર-ચિત્તાઃ ॥ ભ્પ્_10.08.030* ॥
એવં ધાર્ષ્ટ્યાન્ય્ ઉશતિ કુરુતે મેહનાદીનિ વાસ્તૌ $ સ્તેયોપાયૈર્ વિરચિત-કૃતિઃ સુપ્રતીકો યથાસ્તે &
એવં ધાર્ષ્ટ્યાન્ય્ ઉશતિ કુરુતે મેહનાદીનિ વાસ્તૌ $ સ્તેયોપાયૈર્ વિરચિત-કૃતિઃ સુપ્રતીકો યથાસ્તે &
ઇત્થં સ્ત્રીભિઃ સ-ભય-નયન-શ્રી-મુખાલોકિનીભિર્ % વ્યાખ્યાતાર્થા પ્રહસિત-મુખી ન હ્ય્ ઉપાલબ્ધુમ્ ઐચ્છત્ ॥ ભ્પ્_10.08.031* ॥
એકદા ક્રીડમાનાસ્ તે રામાદ્યા ગોપ-દારકાઃ ।
કૃષ્ણો મૃદં ભક્ષિતવાન્ ઇતિ માત્રે ન્યવેદયન્

સા ગૃહીત્વા કરે કૃષ્ણમ્ ઉપાલભ્ય હિતૈષિણી ।
યશોદા ભય-સમ્ભ્રાન્ત- પ્રેક્ષણાક્ષમ્ અભાષત

કસ્માન્ મૃદમ્ અદાન્તાત્મન્ ભવાન્ ભક્ષિતવાન્ રહઃ ।
વદન્તિ તાવકા હ્ય્ એતે કુમારાસ્ તે ઽગ્રજો ઽપ્ય્ અયમ્

નાહં ભક્ષિતવાન્ અમ્બ સર્વે મિથ્યાભિશંસિનઃ ।
યદિ સત્ય-ગિરસ્ તર્હિ સમક્ષં પશ્ય મે મુખમ્

યદ્ય્ એવં તર્હિ વ્યાદેહી- ત્ય્ ઉક્તઃ સ ભગવાન્ હરિઃ ।
વ્યાદત્તાવ્યાહતૈશ્વર્યઃ ક્રીડા-મનુજ-બાલકઃ

સા તત્ર દદૃશે વિશ્વં જગત્ સ્થાસ્નુ ચ ખં દિશઃ ।
સાદ્રિ-દ્વીપાબ્ધિ-ભૂગોલં સ-વાય્વ્-અગ્નીન્દુ-તારકમ્

જ્યોતિશ્-ચક્રં જલં તેજો નભસ્વાન્ વિયદ્ એવ ચ ।
વૈકારિકાણીન્દ્રિયાણિ મનો માત્રા ગુણાસ્ ત્રયઃ

એતદ્ વિચિત્રં સહ-જીવ-કાલ- સ્વભાવ-કર્માશય-લિઙ્ગ-ભેદમ્ ।
સૂનોસ્ તનૌ વીક્ષ્ય વિદારિતાસ્યે વ્રજં સહાત્માનમ્ અવાપ શઙ્કામ્

કિં સ્વપ્ન એતદ્ ઉત દેવમાયા કિં વા મદીયો બત બુદ્ધિ-મોહઃ ।
અથો અમુષ્યૈવ મમાર્ભકસ્ય યઃ કશ્ચનૌત્પત્તિક આત્મ-યોગઃ

અથો યથાવન્ ન વિતર્ક-ગોચરં ચેતો-મનઃ-કર્મ-વચોભિર્ અઞ્જસા ।
યદ્-આશ્રયં યેન યતઃ પ્રતીયતે સુદુર્વિભાવ્યં પ્રણતાસ્મિ તત્-પદમ્

અહં મમાસૌ પતિર્ એષ મે સુતો વ્રજેશ્વરસ્યાખિલ-વિત્તપા સતી ।
ગોપ્યશ્ ચ ગોપાઃ સહ-ગોધનાશ્ ચ મે યન્-માયયેત્થં કુમતિઃ સ મે ગતિઃ

ઇત્થં વિદિત-તત્ત્વાયાં ગોપિકાયાં સ ઈશ્વરઃ ।
વૈષ્ણવીં વ્યતનોન્ માયાં પુત્ર-સ્નેહમયીં વિભુઃ

સદ્યો નષ્ટ-સ્મૃતિર્ ગોપી સારોપ્યારોહમ્ આત્મજમ્ ।
પ્રવૃદ્ધ-સ્નેહ-કલિલ- હૃદયાસીદ્ યથા પુરા

ત્રય્યા ચોપનિષદ્ભિશ્ ચ સાઙ્ખ્ય-યોગૈશ્ ચ સાત્વતૈઃ ।
ઉપગીયમાન-માહાત્મ્યં હરિં સામન્યતાત્મજમ્

ભ્પ્_10.08.046।0 શ્રી-રાજોવાચ
નન્દઃ કિમ્ અકરોદ્ બ્રહ્મન્ શ્રેય એવં મહોદયમ્ ।
યશોદા ચ મહા-ભાગા પપૌ યસ્યાઃ સ્તનં હરિઃ

પિતરૌ નાન્વવિન્દેતાં કૃષ્ણોદારાર્ભકેહિતમ્ ।
ગાયન્ત્ય્ અદ્યાપિ કવયો યલ્ લોક-શમલાપહમ્

ભ્પ્_10.08.048।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
દ્રોણો વસૂનાં પ્રવરો ધરયા ભાર્યયા સહ ।
કરિષ્યમાણ આદેશાન્ બ્રહ્મણસ્ તમ્ ઉવાચ હ

જાતયોર્ નૌ મહાદેવે ભુવિ વિશ્વેશ્વરે હરૌ ।
ભક્તિઃ સ્યાત્ પરમા લોકે યયાઞ્જો દુર્ગતિં તરેત્

અસ્ત્વ્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ ભગવાન્ વ્રજે દ્રોણો મહા-યશાઃ ।
જજ્ઞે નન્દ ઇતિ ખ્યાતો યશોદા સા ધરાભવત્

તતો ભક્તિર્ ભગવતિ પુત્રી-ભૂતે જનાર્દને ।
દમ્પત્યોર્ નિતરામ્ આસીદ્ ગોપ-ગોપીષુ ભારત

કૃષ્ણો બ્રહ્મણ આદેશં સત્યં કર્તું વ્રજે વિભુઃ ।
સહ-રામો વસંશ્ ચક્રે તેષાં પ્રીતિં સ્વ-લીલયા