ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.06

ભ્પ્_10.06.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
નન્દઃ પથિ વચઃ શૌરેર્ ન મૃષેતિ વિચિન્તયન્ ।
હરિં જગામ શરણમ્ ઉત્પાતાગમ-શઙ્કિતઃ

કંસેન પ્રહિતા ઘોરા પૂતના બાલ-ઘાતિની ।
શિશૂંશ્ ચચાર નિઘ્નન્તી પુર-ગ્રામ-વ્રજાદિષુ

ન યત્ર શ્રવણાદીનિ રક્ષો-ઘ્નાનિ સ્વ-કર્મસુ ।
કુર્વન્તિ સાત્વતાં ભર્તુર્ યાતુધાન્યશ્ ચ તત્ર હિ

સા ખે-ચર્ય્ એકદોત્પત્ય પૂતના નન્દ-ગોકુલમ્ ।
યોષિત્વા માયયાત્માનં પ્રાવિશત્ કામ-ચારિણી

તાં કેશ-બન્ધ-વ્યતિષક્ત-મલ્લિકાં $ બૃહન્-નિતમ્બ-સ્તન-કૃચ્છ્ર-મધ્યમામ્ &અમ્પ્;
સુવાસસં કલ્પિત-કર્ણ-ભૂષણ- % ત્વિષોલ્લસત્-કુન્તલ-મણ્ડિતાનનામ્ ॥ ભ્પ્_10.06.005* ॥
વલ્ગુ-સ્મિતાપાઙ્ગ-વિસર્ગ-વીક્ષિતૈર્ $ મનો હરન્તીં વનિતાં વ્રજૌકસામ્ &
વલ્ગુ-સ્મિતાપાઙ્ગ-વિસર્ગ-વીક્ષિતૈર્ $ મનો હરન્તીં વનિતાં વ્રજૌકસામ્ &
અમંસતામ્ભોજ-કરેણ રૂપિણીં % ગોપ્યઃ શ્રિયં દ્રષ્ટુમ્ ઇવાગતાં પતિમ્ ॥ ભ્પ્_10.06.006* ॥
બાલ-ગ્રહસ્ તત્ર વિચિન્વતી શિશૂન્ યદૃચ્છયા નન્દ-ગૃહે ઽસદ્-અન્તકમ્ ।
બાલં પ્રતિચ્છન્ન-નિજોરુ-તેજસં દદર્શ તલ્પે ઽગ્નિમ્ ઇવાહિતં ભસિ

વિબુધ્ય તાં બાલક-મારિકા-ગ્રહં ચરાચરાત્મા સ નિમીલિતેક્ષણઃ ।
અનન્તમ્ આરોપયદ્ અઙ્કમ્ અન્તકં યથોરગં સુપ્તમ્ અબુદ્ધિ-રજ્જુ-ધીઃ

તાં તીક્ષ્ણ-ચિત્તામ્ અતિવામ-ચેષ્ટિતાં વીક્ષ્યાન્તરા કોષ-પરિચ્છદાસિવત્ ।
વર-સ્ત્રિયં તત્-પ્રભયા ચ ધર્ષિતે નિરીક્ષ્યમાણે જનની હ્ય્ અતિષ્ઠતામ્

તસ્મિન્ સ્તનં દુર્જર-વીર્યમ્ ઉલ્બણં $ ઘોરાઙ્કમ્ આદાય શિશોર્ દદાવ્ અથ &અમ્પ્;
ગાઢં કરાભ્યાં ભગવાન્ પ્રપીડ્ય તત્- % પ્રાણૈઃ સમં રોષ-સમન્વિતો ઽપિબત્ ॥ ભ્પ્_10.06.010* ॥
સા મુઞ્ચ મુઞ્ચાલમ્ ઇતિ પ્રભાષિણી નિષ્પીડ્યમાનાખિલ-જીવ-મર્મણિ ।
વિવૃત્ય નેત્રે ચરણૌ ભુજૌ મુહુઃ પ્રસ્વિન્ન-ગાત્રા ક્ષિપતી રુરોદ હ

તસ્યાઃ સ્વનેનાતિગભીર-રંહસા સાદ્રિર્ મહી દ્યૌશ્ ચ ચચાલ સ-ગ્રહા ।
રસા દિશશ્ ચ પ્રતિનેદિરે જનાઃ પેતુઃ ક્ષિતૌ વજ્ર-નિપાત-શઙ્કયા

નિશા-ચરીત્થં વ્યથિત-સ્તના વ્યસુર્ $ વ્યાદાય કેશાંશ્ ચરણૌ ભુજાવ્ અપિ &અમ્પ્;
પ્રસાર્ય ગોષ્ઠે નિજ-રૂપમ્ આસ્થિતા % વજ્રાહતો વૃત્ર ઇવાપતન્ નૃપ ॥ ભ્પ્_10.06.013* ॥
પતમાનો ઽપિ તદ્-દેહસ્ ત્રિ-ગવ્યૂત્ય્-અન્તર-દ્રુમાન્ ।
ચૂર્ણયામ્ આસ રાજેન્દ્ર મહદ્ આસીત્ તદ્ અદ્ભુતમ્

ઈષા-માત્રોગ્ર-દંષ્ટ્રાસ્યં ગિરિ-કન્દર-નાસિકમ્ ।
ગણ્ડ-શૈલ-સ્તનં રૌદ્રં પ્રકીર્ણારુણ-મૂર્ધજમ્

અન્ધ-કૂપ-ગભીરાક્ષં પુલિનારોહ-ભીષણમ્ ।
બદ્ધ-સેતુ-ભુજોર્વ્-અઙ્ઘ્રિ શૂન્ય-તોય-હ્રદોદરમ્

સન્તત્રસુઃ સ્મ તદ્ વીક્ષ્ય ગોપા ગોપ્યઃ કલેવરમ્ ।
પૂર્વં તુ તન્-નિઃસ્વનિત- ભિન્ન-હૃત્-કર્ણ-મસ્તકાઃ

બાલં ચ તસ્યા ઉરસિ ક્રીડન્તમ્ અકુતોભયમ્ ।
ગોપ્યસ્ તૂર્ણં સમભ્યેત્ય જગૃહુર્ જાત-સમ્ભ્રમાઃ

યશોદા-રોહિણીભ્યાં તાઃ સમં બાલસ્ય સર્વતઃ ।
રક્ષાં વિદધિરે સમ્યગ્ ગો-પુચ્છ-ભ્રમણાદિભિઃ

ગો-મૂત્રેણ સ્નાપયિત્વા પુનર્ ગો-રજસાર્ભકમ્ ।
રક્ષાં ચક્રુશ્ ચ શકૃતા દ્વાદશાઙ્ગેષુ નામભિઃ

ગોપ્યઃ સંસ્પૃષ્ટ-સલિલા અઙ્ગેષુ કરયોઃ પૃથક્ ।
ન્યસ્યાત્મન્ય્ અથ બાલસ્ય બીજ-ન્યાસમ્ અકુર્વત

અવ્યાદ્ અજો ઽઙ્ઘ્રિ મણિમાંસ્ તવ જાન્વ્ અથોરૂ $ યજ્ઞો ઽચ્યુતઃ કટિ-તટં જઠરં હયાસ્યઃ &અમ્પ્;
હૃત્ કેશવસ્ ત્વદ્-ઉર ઈશ ઇનસ્ તુ કણ્ઠં % વિષ્ણુર્ ભુજં મુખમ્ ઉરુક્રમ ઈશ્વરઃ કમ્ ॥ ભ્પ્_10.06.022* ॥
ચક્ર્ય્ અગ્રતઃ સહ-ગદો હરિર્ અસ્તુ પશ્ચાત્ $ ત્વત્-પાર્શ્વયોર્ ધનુર્-અસી મધુ-હાજનશ્ ચ &
ચક્ર્ય્ અગ્રતઃ સહ-ગદો હરિર્ અસ્તુ પશ્ચાત્ $ ત્વત્-પાર્શ્વયોર્ ધનુર્-અસી મધુ-હાજનશ્ ચ &
કોણેષુ શઙ્ખ ઉરુગાય ઉપર્ય્ ઉપેન્દ્રસ્ % તાર્ક્ષ્યઃ ક્ષિતૌ હલધરઃ પુરુષઃ સમન્તાત્ ॥ ભ્પ્_10.06.023* ॥
ઇન્દ્રિયાણિ હૃષીકેશઃ પ્રાણાન્ નારાયણો ઽવતુ ।
શ્વેતદ્વીપ-પતિશ્ ચિત્તં મનો યોગેશ્વરો ઽવતુ

પૃશ્નિગર્ભસ્ તુ તે બુદ્ધિમ્ આત્માનં ભગવાન્ પરઃ ।
ક્રીડન્તં પાતુ ગોવિન્દઃ શયાનં પાતુ માધવઃ

વ્રજન્તમ્ અવ્યાદ્ વૈકુણ્ઠ આસીનં ત્વાં શ્રિયઃ પતિઃ ।
ભુઞ્જાનં યજ્ઞભુક્ પાતુ સર્વ-ગ્રહ-ભયઙ્કરઃ

ડાકિન્યો યાતુધાન્યશ્ ચ કુષ્માણ્ડા યે ઽર્ભક-ગ્રહાઃ ।
ભૂત-પ્રેત-પિશાચાશ્ ચ યક્ષ-રક્ષો-વિનાયકાઃ

કોટરા રેવતી જ્યેષ્ઠા પૂતના માતૃકાદયઃ ।
ઉન્માદા યે હ્ય્ અપસ્મારા દેહ-પ્રાણેન્દ્રિય-દ્રુહઃ

સ્વપ્ન-દૃષ્ટા મહોત્પાતા વૃદ્ધા બાલ-ગ્રહાશ્ ચ યે ।
સર્વે નશ્યન્તુ તે વિષ્ણોર્ નામ-ગ્રહણ-ભીરવઃ

ભ્પ્_10.06.030।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ પ્રણય-બદ્ધાભિર્ ગોપીભિઃ કૃત-રક્ષણમ્ ।
પાયયિત્વા સ્તનં માતા સન્ન્યવેશયદ્ આત્મજમ્

તાવન્ નન્દાદયો ગોપા મથુરાયા વ્રજં ગતાઃ ।
વિલોક્ય પૂતના-દેહં બભૂવુર્ અતિવિસ્મિતાઃ

નૂનં બતર્ષિઃ સઞ્જાતો યોગેશો વા સમાસ સઃ ।
સ એવ દૃષ્ટો હ્ય્ ઉત્પાતો યદ્ આહાનકદુન્દુભિઃ

કલેવરં પરશુભિશ્ છિત્ત્વા તત્ તે વ્રજૌકસઃ ।
દૂરે ક્ષિપ્ત્વાવયવશો ન્યદહન્ કાષ્ઠ-વેષ્ટિતમ્

દહ્યમાનસ્ય દેહસ્ય ધૂમશ્ ચાગુરુ-સૌરભઃ ।
ઉત્થિતઃ કૃષ્ણ-નિર્ભુક્ત- સપદ્ય્ આહત-પાપ્મનઃ

પૂતના લોક-બાલ-ઘ્ની રાક્ષસી રુધિરાશના ।
જિઘાંસયાપિ હરયે સ્તનં દત્ત્વાપ સદ્-ગતિમ્

કિં પુનઃ શ્રદ્ધયા ભક્ત્યા કૃષ્ણાય પરમાત્મને ।
યચ્છન્ પ્રિયતમં કિં નુ રક્તાસ્ તન્-માતરો યથા

પદ્ભ્યાં ભક્ત-હૃદિ-સ્થાભ્યાં વન્દ્યાભ્યાં લોક-વન્દિતૈઃ ।
અઙ્ગં યસ્યાઃ સમાક્રમ્ય ભગવાન્ અપિ તત્-સ્તનમ્

યાતુધાન્ય્ અપિ સા સ્વર્ગમ્ અવાપ જનની-ગતિમ્ ।
કૃષ્ણ-ભુક્ત-સ્તન-ક્ષીરાઃ કિમ્ ઉ ગાવો ઽનુમાતરઃ

પયાંસિ યાસામ્ અપિબત્ પુત્ર-સ્નેહ-સ્નુતાન્ય્ અલમ્ ।
ભગવાન્ દેવકી-પુત્રઃ કૈવલ્યાદ્ય્-અખિલ-પ્રદઃ

તાસામ્ અવિરતં કૃષ્ણે કુર્વતીનાં સુતેક્ષણમ્ ।
ન પુનઃ કલ્પતે રાજન્ સંસારો ઽજ્ઞાન-સમ્ભવઃ

કટ-ધૂમસ્ય સૌરભ્યમ્ અવઘ્રાય વ્રજૌકસઃ ।
કિમ્ ઇદં કુત એવેતિ વદન્તો વ્રજમ્ આયયુઃ

તે તત્ર વર્ણિતં ગોપૈઃ પૂતનાગમનાદિકમ્ ।
શ્રુત્વા તન્-નિધનં સ્વસ્તિ શિશોશ્ ચાસન્ સુવિસ્મિતાઃ

નન્દઃ સ્વ-પુત્રમ્ આદાય પ્રેત્યાગતમ્ ઉદાર-ધીઃ ।
મૂર્ધ્ન્ય્ ઉપાઘ્રાય પરમાં મુદં લેભે કુરૂદ્વહ

ય એતત્ પૂતના-મોક્ષં કૃષ્ણસ્યાર્ભકમ્ અદ્ભુતમ્ ।
શૃણુયાચ્ છ્રદ્ધયા મર્ત્યો ગોવિન્દે લભતે રતિમ્