ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.04

ભ્પ્_10.04.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
બહિર્-અન્તઃ-પુર-દ્વારઃ સર્વાઃ પૂર્વવદ્ આવૃતાઃ ।
તતો બાલ-ધ્વનિં શ્રુત્વા ગૃહ-પાલાઃ સમુત્થિતાઃ

તે તુ તૂર્ણમ્ ઉપવ્રજ્ય દેવક્યા ગર્ભ-જન્મ તત્ ।
આચખ્યુર્ ભોજ-રાજાય યદ્ ઉદ્વિગ્નઃ પ્રતીક્ષતે

સ તલ્પાત્ તૂર્ણમ્ ઉત્થાય કાલો ઽયમ્ ઇતિ વિહ્વલઃ ।
સૂતી-ગૃહમ્ અગાત્ તૂર્ણં પ્રસ્ખલન્ મુક્ત-મૂર્ધજઃ

તમ્ આહ ભ્રાતરં દેવી કૃપણા કરુણં સતી ।
સ્નુષેયં તવ કલ્યાણ સ્ત્રિયં મા હન્તુમ્ અર્હસિ

બહવો હિંસિતા ભ્રાતઃ શિશવઃ પાવકોપમાઃ ।
ત્વયા દૈવ-નિસૃષ્ટેન પુત્રિકૈકા પ્રદીયતામ્

નન્વ્ અહં તે હ્ય્ અવરજા દીના હત-સુતા પ્રભો ।
દાતુમ્ અર્હસિ મન્દાયા અઙ્ગેમાં ચરમાં પ્રજામ્

ભ્પ્_10.04.007।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઉપગુહ્યાત્મજામ્ એવં રુદત્યા દીન-દીનવત્ ।
યાચિતસ્ તાં વિનિર્ભર્ત્સ્ય હસ્તાદ્ આચિચ્છિદે ખલઃ

તાં ગૃહીત્વા ચરણયોર્ જાત-માત્રાં સ્વસુઃ સુતામ્ ।
અપોથયચ્ છિલા-પૃષ્ઠે સ્વાર્થોન્મૂલિત-સૌહૃદઃ

સા તદ્-ધસ્તાત્ સમુત્પત્ય સદ્યો દેવ્ય્ અમ્બરં ગતા ।
અદૃશ્યતાનુજા વિષ્ણોઃ સાયુધાષ્ટ-મહાભુજા

દિવ્ય-સ્રગ્-અમ્બરાલેપ- રત્નાભરણ-ભૂષિતા ।
ધનુઃ-શૂલેષુ-ચર્માસિ- શઙ્ખ-ચક્ર-ગદા-ધરા

સિદ્ધ-ચારણ-ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરઃ-કિન્નરોરગૈઃ ।
ઉપાહૃતોરુ-બલિભિઃ સ્તૂયમાનેદમ્ અબ્રવીત્

કિં મયા હતયા મન્દ જાતઃ ખલુ તવાન્ત-કૃત્ ।
યત્ર ક્વ વા પૂર્વ-શત્રુર્ મા હિંસીઃ કૃપણાન્ વૃથા

ઇતિ પ્રભાષ્ય તં દેવી માયા ભગવતી ભુવિ ।
બહુ-નામ-નિકેતેષુ બહુ-નામા બભૂવ હ

તયાભિહિતમ્ આકર્ણ્ય કંસઃ પરમ-વિસ્મિતઃ ।
દેવકીં વસુદેવં ચ વિમુચ્ય પ્રશ્રિતો ઽબ્રવીત્

અહો ભગિન્ય્ અહો ભામ મયા વાં બત પાપ્મના ।
પુરુષાદ ઇવાપત્યં બહવો હિંસિતાઃ સુતાઃ

સ ત્વ્ અહં ત્યક્ત-કારુણ્યસ્ ત્યક્ત-જ્ઞાતિ-સુહૃત્ ખલઃ ।
કાન્ લોકાન્ વૈ ગમિષ્યામિ બ્રહ્મ-હેવ મૃતઃ શ્વસન્

દૈવમ્ અપ્ય્ અનૃતં વક્તિ ન મર્ત્યા એવ કેવલમ્ ।
યદ્-વિશ્રમ્ભાદ્ અહં પાપઃ સ્વસુર્ નિહતવાઞ્ છિશૂન્

મા શોચતં મહા-ભાગાવ્ આત્મજાન્ સ્વ-કૃતં ભુજઃ ।
જાન્તવો ન સદૈકત્ર દૈવાધીનાસ્ તદાસતે

ભુવિ ભૌમાનિ ભૂતાનિ યથા યાન્ત્ય્ અપયાન્તિ ચ ।
નાયમ્ આત્મા તથૈતેષુ વિપર્યેતિ યથૈવ ભૂઃ

યથાનેવં-વિદો ભેદો યત આત્મ-વિપર્યયઃ ।
દેહ-યોગ-વિયોગૌ ચ સંસૃતિર્ ન નિવર્તતે

તસ્માદ્ ભદ્રે સ્વ-તનયાન્ મયા વ્યાપાદિતાન્ અપિ ।
માનુશોચ યતઃ સર્વઃ સ્વ-કૃતં વિન્દતે ઽવશઃ

યાવદ્ ધતો ઽસ્મિ હન્તાસ્મી- ત્ય્ આત્માનં મન્યતે ઽસ્વ-દૃક્ ।
તાવત્ તદ્-અભિમાન્ય્ અજ્ઞો બાધ્ય-બાધકતામ્ ઇયાત્

ક્ષમધ્વં મમ દૌરાત્મ્યં સાધવો દીન-વત્સલાઃ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાશ્રુ-મુખઃ પાદૌ શ્યાલઃ સ્વસ્રોર્ અથાગ્રહીત્

મોચયામ્ આસ નિગડાદ્ વિશ્રબ્ધઃ કન્યકા-ગિરા ।
દેવકીં વસુદેવં ચ દર્શયન્ન્ આત્મ-સૌહૃદમ્

ભ્રાતુઃ સમનુતપ્તસ્ય ક્ષાન્ત-રોષા ચ દેવકી ।
વ્યસૃજદ્ વસુદેવશ્ ચ પ્રહસ્ય તમ્ ઉવાચ હ

એવમ્ એતન્ મહા-ભાગ યથા વદસિ દેહિનામ્ ।
અજ્ઞાન-પ્રભવાહં-ધીઃ સ્વ-પરેતિ ભિદા યતઃ

શોક-હર્ષ-ભય-દ્વેષ- લોભ-મોહ-મદાન્વિતાઃ ।
મિથો ઘ્નન્તં ન પશ્યન્તિ ભાવૈર્ ભાવં પૃથગ્-દૃશઃ

ભ્પ્_10.04.028।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
કંસ એવં પ્રસન્નાભ્યાં વિશુદ્ધં પ્રતિભાષિતઃ ।
દેવકી-વસુદેવાભ્યામ્ અનુજ્ઞાતો ઽવિશદ્ ગૃહમ્

તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં કંસ આહૂય મન્ત્રિણઃ ।
તેભ્ય આચષ્ટ તત્ સર્વં યદ્ ઉક્તં યોગ-નિદ્રયા

આકર્ણ્ય ભર્તુર્ ગદિતં તમ્ ઊચુર્ દેવ-શત્રવઃ ।
દેવાન્ પ્રતિ કૃતામર્ષા દૈતેયા નાતિ-કોવિદાઃ

એવં ચેત્ તર્હિ ભોજેન્દ્ર પુર-ગ્રામ-વ્રજાદિષુ ।
અનિર્દશાન્ નિર્દશાંશ્ ચ હનિષ્યામો ઽદ્ય વૈ શિશૂન્

કિમ્ ઉદ્યમૈઃ કરિષ્યન્તિ દેવાઃ સમર-ભીરવઃ ।
નિત્યમ્ ઉદ્વિગ્ન-મનસો જ્યા-ઘોષૈર્ ધનુષસ્ તવ

અસ્યતસ્ તે શર-વ્રાતૈર્ હન્યમાનાઃ સમન્તતઃ ।
જિજીવિષવ ઉત્સૃજ્ય પલાયન-પરા યયુઃ

કેચિત્ પ્રાઞ્જલયો દીના ન્યસ્ત-શસ્ત્રા દિવૌકસઃ ।
મુક્ત-કચ્છ-શિખાઃ કેચિદ્ ભીતાઃ સ્મ ઇતિ વાદિનઃ

ન ત્વં વિસ્મૃત-શસ્ત્રાસ્ત્રાન્ વિરથાન્ ભય-સંવૃતાન્ ।
હંસ્ય્ અન્યાસક્ત-વિમુખાન્ ભગ્ન-ચાપાન્ અયુધ્યતઃ

કિં ક્ષેમ-શૂરૈર્ વિબુધૈર્ અસંયુગ-વિકત્થનૈઃ ।
રહો-જુષા કિં હરિણા શમ્ભુના વા વનૌકસા ।
કિમ્ ઇન્દ્રેણાલ્પ-વીર્યેણ બ્રહ્મણા વા તપસ્યતા

તથાપિ દેવાઃ સાપત્ન્યાન્ નોપેક્ષ્યા ઇતિ મન્મહે ।
તતસ્ તન્-મૂલ-ખનને નિયુઙ્ક્ષ્વાસ્માન્ અનુવ્રતાન્

યથામયો ઽઙ્ગે સમુપેક્ષિતો નૃભિર્ ન શક્યતે રૂઢ-પદશ્ ચિકિત્સિતુમ્ ।
યથેન્દ્રિય-ગ્રામ ઉપેક્ષિતસ્ તથા રિપુર્ મહાન્ બદ્ધ-બલો ન ચાલ્યતે

મૂલં હિ વિષ્ણુર્ દેવાનાં યત્ર ધર્મઃ સનાતનઃ ।
તસ્ય ચ બ્રહ્મ-ગો-વિપ્રાસ્ તપો યજ્ઞાઃ સ-દક્ષિણાઃ

તસ્માત્ સર્વાત્મના રાજન્ બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મ-વાદિનઃ ।
તપસ્વિનો યજ્ઞ-શીલાન્ ગાશ્ ચ હન્મો હવિર્-દુઘાઃ

વિપ્રા ગાવશ્ ચ વેદાશ્ ચ તપઃ સત્યં દમઃ શમઃ ।
શ્રદ્ધા દયા તિતિક્ષા ચ ક્રતવશ્ ચ હરેસ્ તનૂઃ

સ હિ સર્વ-સુરાધ્યક્ષો હ્ય્ અસુર-દ્વિડ્ ગુહા-શયઃ ।
તન્-મૂલા દેવતાઃ સર્વાઃ સેશ્વરાઃ સ-ચતુર્-મુખાઃ ।
અયં વૈ તદ્-વધોપાયો યદ્ ઋષીણાં વિહિંસનમ્

ભ્પ્_10.04.043।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં દુર્મન્ત્રિભિઃ કંસઃ સહ સમ્મન્ત્ર્ય દુર્મતિઃ ।
બ્રહ્મ-હિંસાં હિતં મેને કાલ-પાશાવૃતો ઽસુરઃ

સન્દિશ્ય સાધુ-લોકસ્ય કદને કદન-પ્રિયાન્ ।
કામ-રૂપ-ધરાન્ દિક્ષુ દાનવાન્ ગૃહમ્ આવિશત્

તે વૈ રજઃ-પ્રકૃતયસ્ તમસા મૂઢ-ચેતસઃ ।
સતાં વિદ્વેષમ્ આચેરુર્ આરાદ્ આગત-મૃત્યવઃ

આયુઃ શ્રિયં યશો ધર્મં લોકાન્ આશિષ એવ ચ ।
હન્તિ શ્રેયાંસિ સર્વાણિ પુંસો મહદ્-અતિક્રમઃ