ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.01

ભ્પ્_10.01.001।0 શ્રી-રાજોવાચ
કથિતો વંશ-વિસ્તારો ભવતા સોમ-સૂર્યયોઃ ।
રાજ્ઞાં ચોભય-વંશ્યાનાં ચરિતં પરમાદ્ભુતમ્

યદોશ્ ચ ધર્મ-શીલસ્ય નિતરાં મુનિ-સત્તમ ।
તત્રાંશેનાવતીર્ણસ્ય વિષ્ણોર્ વીર્યાણિ શંસ નઃ

અવતીર્ય યદોર્ વંશે ભગવાન્ ભૂત-ભાવનઃ ।
કૃતવાન્ યાનિ વિશ્વાત્મા તાનિ નો વદ વિસ્તરાત્

નિવૃત્ત-તર્ષૈર્ ઉપગીયમાનાદ્ ભવૌષધાચ્ છ્રોત્ર-મનો-ઽભિરામાત્ ।
ક ઉત્તમશ્લોક-ગુણાનુવાદાત્ પુમાન્ વિરજ્યેત વિના પશુઘ્નાત્

પિતામહા મે સમરે ઽમરઞ્જયૈર્ દેવવ્રતાદ્યાતિરથૈસ્ તિમિઙ્ગિલૈઃ ।
દુરત્યયં કૌરવ-સૈન્ય-સાગરં કૃત્વાતરન્ વત્સ-પદં સ્મ યત્-પ્લવાઃ

દ્રૌણ્ય્-અસ્ત્ર-વિપ્લુષ્ટમ્ ઇદં મદ્-અઙ્ગં સન્તાન-બીજં કુરુ-પાણ્ડવાનામ્ ।
જુગોપ કુક્ષિં ગત આત્ત-ચક્રો માતુશ્ ચ મે યઃ શરણં ગતાયાઃ

વીર્યાણિ તસ્યાખિલ-દેહ-ભાજામ્ અન્તર્ બહિઃ પૂરુષ-કાલ-રૂપૈઃ ।
પ્રયચ્છતો મૃત્યુમ્ ઉતામૃતં ચ માયા-મનુષ્યસ્ય વદસ્વ વિદ્વન્

રોહિણ્યાસ્ તનયઃ પ્રોક્તો રામઃ સઙ્કર્ષણસ્ ત્વયા ।
દેવક્યા ગર્ભ-સમ્બન્ધઃ કુતો દેહાન્તરં વિના

કસ્માન્ મુકુન્દો ભગવાન્ પિતુર્ ગેહાદ્ વ્રજં ગતઃ ।
ક્વ વાસં જ્ઞાતિભિઃ સાર્ધં કૃતવાન્ સાત્વતાં પતિઃ

વ્રજે વસન્ કિમ્ અકરોન્ મધુપુર્યાં ચ કેશવઃ ।
ભ્રાતરં ચાવધીત્ કંસં માતુર્ અદ્ધાતદ્-અર્હણમ્

દેહં માનુષમ્ આશ્રિત્ય કતિ વર્ષાણિ વૃષ્ણિભિઃ ।
યદુ-પુર્યાં સહાવાત્સીત્ પત્ન્યઃ કત્ય્ અભવન્ પ્રભોઃ

એતદ્ અન્યચ્ ચ સર્વં મે મુને કૃષ્ણ-વિચેષ્ટિતમ્ ।
વક્તુમ્ અર્હસિ સર્વજ્ઞ શ્રદ્દધાનાય વિસ્તૃતમ્

નૈષાતિદુઃસહા ક્ષુન્ માં ત્યક્તોદમ્ અપિ બાધતે ।
પિબન્તં ત્વન્-મુખામ્ભોજ- ચ્યુતં હરિ-કથામૃતમ્

ભ્પ્_10.01.014।0 સૂત ઉવાચ
એવં નિશમ્ય ભૃગુ-નન્દન સાધુ-વાદં $ વૈયાસકિઃ સ ભગવાન્ અથ વિષ્ણુ-રાતમ્ &
એવં નિશમ્ય ભૃગુ-નન્દન સાધુ-વાદં $ વૈયાસકિઃ સ ભગવાન્ અથ વિષ્ણુ-રાતમ્ &
પ્રત્યર્ચ્ય કૃષ્ણ-ચરિતં કલિ-કલ્મષ-ઘ્નં % વ્યાહર્તુમ્ આરભત ભાગવત-પ્રધાનઃ ॥ ભ્પ્_10.01.014*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સમ્યગ્ વ્યવસિતા બુદ્ધિસ્ તવ રાજર્ષિ-સત્તમ ।
વાસુદેવ-કથાયાં તે યજ્ જાતા નૈષ્ઠિકી રતિઃ

વાસુદેવ-કથા-પ્રશ્નઃ પુરુષાંસ્ ત્રીન્ પુનાતિ હિ ।
વક્તારં પ્રચ્છકં શ્રોતૄંસ્ તત્-પાદ-સલિલં યથા

ભૂમિર્ દૃપ્ત-નૃપ-વ્યાજ- દૈત્યાનીક-શતાયુતૈઃ ।
આક્રાન્તા ભૂરિ-ભારેણ બ્રહ્માણં શરણં યયૌ

ગૌર્ ભૂત્વાશ્રુ-મુખી ખિન્ના ક્રન્દન્તી કરુણં વિભોઃ ।
ઉપસ્થિતાન્તિકે તસ્મૈ વ્યસનં સમવોચત

બ્રહ્મા તદ્-ઉપધાર્યાથ સહ દેવૈસ્ તયા સહ ।
જગામ સ-ત્રિ-નયનસ્ તીરં ક્ષીર-પયો-નિધેઃ

તત્ર ગત્વા જગન્નાથં દેવ-દેવં વૃષાકપિમ્ ।
પુરુષં પુરુષ-સૂક્તેન ઉપતસ્થે સમાહિતઃ

ગિરં સમાધૌ ગગને સમીરિતાં નિશમ્ય વેધાસ્ ત્રિદશાન્ ઉવાચ હ ।
ગાં પૌરુષીં મે શૃણુતામરાઃ પુનર્ વિધીયતામ્ આશુ તથૈવ મા ચિરમ્

પુરૈવ પુંસાવધૃતો ધરા-જ્વરો ભવદ્ભિર્ અંશૈર્ યદુષૂપજન્યતામ્ ।
સ યાવદ્ ઉર્વ્યા ભરમ્ ઈશ્વરેશ્વરઃ સ્વ-કાલ-શક્ત્યા ક્ષપયંશ્ ચરેદ્ ભુવિ

વસુદેવ-ગૃહે સાક્ષાદ્ ભગવાન્ પુરુષઃ પરઃ ।
જનિષ્યતે તત્-પ્રિયાર્થં સમ્ભવન્તુ સુર-સ્ત્રિયઃ

વાસુદેવ-કલાનન્તઃ સહસ્ર-વદનઃ સ્વરાટ્ ।
અગ્રતો ભવિતા દેવો હરેઃ પ્રિય-ચિકીર્ષયા

વિષ્ણોર્ માયા ભગવતી યયા સમ્મોહિતં જગત્ ।
આદિષ્ટા પ્રભુણાંશેન કાર્યાર્થે સમ્ભવિષ્યતિ

ભ્પ્_10.01.026।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ આદિશ્યામર-ગણાન્ પ્રજાપતિ-પતિર્ વિભુઃ ।
આશ્વાસ્ય ચ મહીં ગીર્ભિઃ સ્વ-ધામ પરમં યયૌ

શૂરસેનો યદુપતિર્ મથુરામ્ આવસન્ પુરીમ્ ।
માથુરાઞ્ છૂરસેનાંશ્ ચ વિષયાન્ બુભુજે પુરા

રાજધાની તતઃ સાભૂત્ સર્વ-યાદવ-ભૂભુજામ્ ।
મથુરા ભગવાન્ યત્ર નિત્યં સન્નિહિતો હરિઃ

તસ્યાં તુ કર્હિચિચ્ છૌરિર્ વસુદેવઃ કૃતોદ્વહઃ ।
દેવક્યા સૂર્યયા સાર્ધં પ્રયાણે રથમ્ આરુહત્

ઉગ્રસેન-સુતઃ કંસઃ સ્વસુઃ પ્રિય-ચિકીર્ષયા ।
રશ્મીન્ હયાનાં જગ્રાહ રૌક્મૈ રથ-શતૈર્ વૃતઃ

ચતુઃ-શતં પારિબર્હં ગજાનાં હેમ-માલિનામ્ ।
અશ્વાનામ્ અયુતં સાર્ધં રથાનાં ચ ત્રિ-ષટ્-શતમ્

દાસીનાં સુકુમારીણાં દ્વે શતે સમલઙ્કૃતે ।
દુહિત્રે દેવકઃ પ્રાદાદ્ યાને દુહિતૃ-વત્સલઃ

શઙ્ખ-તૂર્ય-મૃદઙ્ગાશ્ ચ નેદુર્ દુન્દુભયઃ સમમ્ ।
પ્રયાણ-પ્રક્રમે તાત વર-વધ્વોઃ સુમઙ્ગલમ્

પથિ પ્રગ્રહિણં કંસમ્ આભાષ્યાહાશરીર-વાક્ ।
અસ્યાસ્ ત્વામ્ અષ્ટમો ગર્ભો હન્તા યાં વહસે ઽબુધ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ ખલઃ પાપો ભોજાનાં કુલ-પાંસનઃ ।
ભગિનીં હન્તુમ્ આરબ્ધં ખડ્ગ-પાણિઃ કચે ઽગ્રહીત્

તં જુગુપ્સિત-કર્માણં નૃશંસં નિરપત્રપમ્ ।
વસુદેવો મહા-ભાગ ઉવાચ પરિસાન્ત્વયન્

ભ્પ્_10.01.037।0 શ્રી-વસુદેવ ઉવાચ
શ્લાઘનીય-ગુણઃ શૂરૈર્ ભવાન્ ભોજ-યશસ્કરઃ ।
સ કથં ભગિનીં હન્યાત્ સ્ત્રિયમ્ ઉદ્વાહ-પર્વણિ

મૃત્યુર્ જન્મવતાં વીર દેહેન સહ જાયતે ।
અદ્ય વાબ્દ-શતાન્તે વા મૃત્યુર્ વૈ પ્રાણિનાં ધ્રુવઃ

દેહે પઞ્ચત્વમ્ આપન્ને દેહી કર્માનુગો ઽવશઃ ।
દેહાન્તરમ્ અનુપ્રાપ્ય પ્રાક્તનં ત્યજતે વપુઃ

વ્રજંસ્ તિષ્ઠન્ પદૈકેન યથૈવૈકેન ગચ્છતિ ।
યથા તૃણ-જલૌકૈવં દેહી કર્મ-ગતિં ગતઃ

સ્વપ્ને યથા પશ્યતિ દેહમ્ ઈદૃશં મનોરથેનાભિનિવિષ્ટ-ચેતનઃ ।
દૃષ્ટ-શ્રુતાભ્યાં મનસાનુચિન્તયન્ પ્રપદ્યતે તત્ કિમ્ અપિ હ્ય્ અપસ્મૃતિઃ

યતો યતો ધાવતિ દૈવ-ચોદિતં મનો વિકારાત્મકમ્ આપ પઞ્ચસુ ।
ગુણેષુ માયા-રોચિતેષુ દેહ્ય્ અસૌ પ્રપદ્યમાનઃ સહ તેન જાયતે

જ્યોતિર્ યથૈવોદક-પાર્થિવેષ્વ્ અદઃ $ સમીર-વેગાનુગતં વિભાવ્યતે &અમ્પ્;
એવં સ્વ-માયા-રચિતેષ્વ્ અસૌ પુમાન્ % ગુણેષુ રાગાનુગતો વિમુહ્યતિ ॥ ભ્પ્_10.01.043* ॥
તસ્માન્ ન કસ્યચિદ્ દ્રોહમ્ આચરેત્ સ તથા-વિધઃ ।
આત્મનઃ ક્ષેમમ્ અન્વિચ્છન્ દ્રોગ્ધુર્ વૈ પરતો ભયમ્

એષા તવાનુજા બાલા કૃપણા પુત્રિકોપમા ।
હન્તું નાર્હસિ કલ્યાણીમ્ ઇમાં ત્વં દીન-વત્સલઃ

ભ્પ્_10.01.046।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં સ સામભિર્ ભેદૈર્ બોધ્યમાનો ઽપિ દારુણઃ ।
ન ન્યવર્તત કૌરવ્ય પુરુષાદાન્ અનુવ્રતઃ

નિર્બન્ધં તસ્ય તં જ્ઞાત્વા વિચિન્ત્યાનકદુન્દુભિઃ ।
પ્રાપ્તં કાલં પ્રતિવ્યોઢુમ્ ઇદં તત્રાન્વપદ્યત

મૃત્યુર્ બુદ્ધિમતાપોહ્યો યાવદ્ બુદ્ધિ-બલોદયમ્ ।
યદ્ય્ અસૌ ન નિવર્તેત નાપરાધો ઽસ્તિ દેહિનઃ

પ્રદાય મૃત્યવે પુત્રાન્ મોચયે કૃપણામ્ ઇમામ્ ।
સુતા મે યદિ જાયેરન્ મૃત્યુર્ વા ન મ્રિયેત ચેત્

વિપર્યયો વા કિં ન સ્યાદ્ ગતિર્ ધાતુર્ દુરત્યયા ।
ઉપસ્થિતો નિવર્તેત નિવૃત્તઃ પુનર્ આપતેત્

અગ્નેર્ યથા દારુ-વિયોગ-યોગયોર્ અદૃષ્ટતો ઽન્યન્ ન નિમિત્તમ્ અસ્તિ ।
એવં હિ જન્તોર્ અપિ દુર્વિભાવ્યઃ શરીર-સંયોગ-વિયોગ-હેતુઃ

એવં વિમૃશ્ય તં પાપં યાવદ્-આત્મનિ-દર્શનમ્ ।
પૂજયામ્ આસ વૈ શૌરિર્ બહુ-માન-પુરઃસરમ્

પ્રસન્ન-વદનામ્ભોજો નૃશંસં નિરપત્રપમ્ ।
મનસા દૂયમાનેન વિહસન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

ભ્પ્_10.01.054।0 શ્રી-વસુદેવ ઉવાચ
ન હ્ય્ અસ્યાસ્ તે ભયં સૌમ્ય યદ્ વૈ સાહાશરીર-વાક્ ।
પુત્રાન્ સમર્પયિષ્યે ઽસ્યા યતસ્ તે ભયમ્ ઉત્થિતમ્

ભ્પ્_10.01.055।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સ્વસુર્ વધાન્ નિવવૃતે કંસસ્ તદ્-વાક્ય-સાર-વિત્ ।
વસુદેવો ઽપિ તં પ્રીતઃ પ્રશસ્ય પ્રાવિશદ્ ગૃહમ્

અથ કાલ ઉપાવૃત્તે દેવકી સર્વ-દેવતા ।
પુત્રાન્ પ્રસુષુવે ચાષ્ટૌ કન્યાં ચૈવાનુવત્સરમ્

કીર્તિમન્તં પ્રથમજં કંસાયાનકદુન્દુભિઃ ।
અર્પયામ્ આસ કૃચ્છ્રેણ સો ઽનૃતાદ્ અતિવિહ્વલઃ

કિં દુઃસહં નુ સાધૂનાં વિદુષાં કિમ્ અપેક્ષિતમ્ ।
કિમ્ અકાર્યં કદર્યાણાં દુસ્ત્યજં કિં ધૃતાત્મનામ્

દૃષ્ટ્વા સમત્વં તચ્ છૌરેઃ સત્યે ચૈવ વ્યવસ્થિતિમ્ ।
કંસસ્ તુષ્ટ-મના રાજન્ પ્રહસન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

પ્રતિયાતુ કુમારો ઽયં ન હ્ય્ અસ્માદ્ અસ્તિ મે ભયમ્ ।
અષ્ટમાદ્ યુવયોર્ ગર્ભાન્ મૃત્યુર્ મે વિહિતઃ કિલ

તથેતિ સુતમ્ આદાય યયાવ્ આનકદુન્દુભિઃ ।
નાભ્યનન્દત તદ્-વાક્યમ્ અસતો ઽવિજિતાત્મનઃ

નન્દાદ્યા યે વ્રજે ગોપા યાશ્ ચામીષાં ચ યોષિતઃ ।
વૃષ્ણયો વસુદેવાદ્યા દેવક્ય્-આદ્યા યદુ-સ્ત્રિયઃ

સર્વે વૈ દેવતા-પ્રાયા ઉભયોર્ અપિ ભારત ।
જ્ઞાતયો બન્ધુ-સુહૃદો યે ચ કંસમ્ અનુવ્રતાઃ

એતત્ કંસાય ભગવાઞ્ છશંસાભ્યેત્ય નારદઃ ।
ભૂમેર્ ભારાયમાણાનાં દૈત્યાનાં ચ વધોદ્યમમ્

ઋષેર્ વિનિર્ગમે કંસો યદૂન્ મત્વા સુરાન્ ઇતિ ।
દેવક્યા ગર્ભ-સમ્ભૂતં વિષ્ણું ચ સ્વ-વધં પ્રતિ

દેવકીં વસુદેવં ચ નિગૃહ્ય નિગડૈર્ ગૃહે ।
જાતં જાતમ્ અહન્ પુત્રં તયોર્ અજન-શઙ્કયા

માતરં પિતરં ભ્રાતૄન્ સર્વાંશ્ ચ સુહૃદસ્ તથા ।
ઘ્નન્તિ હ્ય્ અસુતૃપો લુબ્ધા રાજાનઃ પ્રાયશો ભુવિ

આત્માનમ્ ઇહ સઞ્જાતં જાનન્ પ્રાગ્ વિષ્ણુના હતમ્ ।
મહાસુરં કાલનેમિં યદુભિઃ સ વ્યરુધ્યત

ઉગ્રસેનં ચ પિતરં યદુ-ભોજાન્ધકાધિપમ્ ।
સ્વયં નિગૃહ્ય બુભુજે શૂરસેનાન્ મહા-બલઃ