ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.02

ભ્પ્_10.02.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
પ્રલમ્બ-બક-ચાણૂર- તૃણાવર્ત-મહાશનૈઃ ।
મુષ્ટિકારિષ્ટ-દ્વિવિદ- પૂતના-કેશી-ધેનુકૈઃ

અન્યૈશ્ ચાસુર-ભૂપાલૈર્ બાણ-ભૌમાદિભિર્ યુતઃ ।
યદૂનાં કદનં ચક્રે બલી માગધ-સંશ્રયઃ

તે પીડિતા નિવિવિશુઃ કુરુ-પઞ્ચાલ-કેકયાન્ ।
શાલ્વાન્ વિદર્ભાન્ નિષધાન્ વિદેહાન્ કોશલાન્ અપિ

એકે તમ્ અનુરુન્ધાના જ્ઞાતયઃ પર્યુપાસતે ।
હતેષુ ષટ્સુ બાલેષુ દેવક્યા ઔગ્રસેનિના

સપ્તમો વૈષ્ણવં ધામ યમ્ અનન્તં પ્રચક્ષતે ।
ગર્ભો બભૂવ દેવક્યા હર્ષ-શોક-વિવર્ધનઃ

ભગવાન્ અપિ વિશ્વાત્મા વિદિત્વા કંસજં ભયમ્ ।
યદૂનાં નિજ-નાથાનાં યોગમાયાં સમાદિશત્

ગચ્છ દેવિ વ્રજં ભદ્રે ગોપ-ગોભિર્ અલઙ્કૃતમ્ ।
રોહિણી વસુદેવસ્ય ભાર્યાસ્તે નન્દ-ગોકુલે ।
અન્યાશ્ ચ કંસ-સંવિગ્ના વિવરેષુ વસન્તિ હિ

દેવક્યા જઠરે ગર્ભં શેષાખ્યં ધામ મામકમ્ ।
તત્ સન્નિકૃષ્ય રોહિણ્યા ઉદરે સન્નિવેશય

અથાહમ્ અંશ-ભાગેન દેવક્યાઃ પુત્રતાં શુભે ।
પ્રાપ્સ્યામિ ત્વં યશોદાયાં નન્દ-પત્ન્યાં ભવિષ્યસિ

અર્ચિષ્યન્તિ મનુષ્યાસ્ ત્વાં સર્વ-કામ-વરેશ્વરીમ્ ।
ધૂપોપહાર-બલિભિઃ સર્વ-કામ-વર-પ્રદામ્

નામધેયાનિ કુર્વન્તિ સ્થાનાનિ ચ નરા ભુવિ ।
દુર્ગેતિ ભદ્રકાલીતિ વિજયા વૈષ્ણવીતિ ચ

કુમુદા ચણ્ડિકા કૃષ્ણા માધવી કન્યકેતિ ચ ।
માયા નારાયણીશાની શારદેત્ય્ અમ્બિકેતિ ચ

ગર્ભ-સઙ્કર્ષણાત્ તં વૈ પ્રાહુઃ સઙ્કર્ષણં ભુવિ ।
રામેતિ લોક-રમણાદ્ બલભદ્રં બલોચ્છ્રયાત્

સન્દિષ્ટૈવં ભગવતા તથેત્ય્ ઓમ્ ઇતિ તદ્-વચઃ ।
પ્રતિગૃહ્ય પરિક્રમ્ય ગાં ગતા તત્ તથાકરોત્

ગર્ભે પ્રણીતે દેવક્યા રોહિણીં યોગ-નિદ્રયા ।
અહો વિસ્રંસિતો ગર્ભ ઇતિ પૌરા વિચુક્રુશુઃ

ભગવાન્ અપિ વિશ્વાત્મા ભક્તાનામ્ અભયઙ્કરઃ ।
આવિવેશાંશ-ભાગેન મન આનકદુન્દુભેઃ

સ બિભ્રત્ પૌરુષં ધામ ભ્રાજમાનો યથા રવિઃ ।
દુરાસદો ઽતિદુર્ધર્ષો ભૂતાનાં સમ્બભૂવ હ

તતો જગન્-મઙ્ગલમ્ અચ્યુતાંશં સમાહિતં શૂર-સુતેન દેવી ।
દધાર સર્વાત્મકમ્ આત્મ-ભૂતં કાષ્ઠા યથાનન્દ-કરં મનસ્તઃ

સા દેવકી સર્વ-જગન્-નિવાસ- નિવાસ-ભૂતા નિતરાં ન રેજે ।
ભોજેન્દ્ર-ગેહે ઽગ્નિ-શિખેવ રુદ્ધા સરસ્વતી જ્ઞાન-ખલે યથા સતી

તાં વીક્ષ્ય કંસઃ પ્રભયાજિતાન્તરાં $ વિરોચયન્તીં ભવનં શુચિ-સ્મિતામ્ &અમ્પ્;
આહૈષ મે પ્રાણ-હરો હરિર્ ગુહાં % ધ્રુવં શ્રિતો યન્ ન પુરેયમ્ ઈદૃશી ॥ ભ્પ્_10.02.020* ॥
કિમ્ અદ્ય તસ્મિન્ કરણીયમ્ આશુ મે યદ્ અર્થ-તન્ત્રો ન વિહન્તિ વિક્રમમ્ ।
સ્ત્રિયાઃ સ્વસુર્ ગુરુમત્યા વધો ઽયં યશઃ શ્રિયં હન્ત્ય્ અનુકાલમ્ આયુઃ

સ એષ જીવન્ ખલુ સમ્પરેતો વર્તેત યો ઽત્યન્ત-નૃશંસિતેન ।
દેહે મૃતે તં મનુજાઃ શપન્તિ ગન્તા તમો ઽન્ધં તનુ-માનિનો ધ્રુવમ્

ઇતિ ઘોરતમાદ્ ભાવાત્ સન્નિવૃત્તઃ સ્વયં પ્રભુઃ ।
આસ્તે પ્રતીક્ષંસ્ તજ્-જન્મ હરેર્ વૈરાનુબન્ધ-કૃત્

આસીનઃ સંવિશંસ્ તિષ્ઠન્ ભુઞ્જાનઃ પર્યટન્ મહીમ્ ।
ચિન્તયાનો હૃષીકેશમ્ અપશ્યત્ તન્મયં જગત્

બ્રહ્મા ભવશ્ ચ તત્રૈત્ય મુનિભિર્ નારદાદિભિઃ ।
દેવૈઃ સાનુચરૈઃ સાકં ગીર્ભિર્ વૃષણમ્ ઐડયન્

સત્ય-વ્રતં સત્ય-પરં ત્રિ-સત્યં $ સત્યસ્ય યોનિં નિહિતં ચ સત્યે &અમ્પ્;
સત્યસ્ય સત્યમ્ ઋત-સત્ય-નેત્રં % સત્યાત્મકં ત્વાં શરણં પ્રપન્નાઃ ॥ ભ્પ્_10.02.026* ॥
એકાયનો ઽસૌ દ્વિ-ફલસ્ ત્રિ-મૂલશ્ ચતૂ-રસઃ પઞ્ચ-વિધઃ ષડ્-આત્મા ।
સપ્ત-ત્વગ્ અષ્ટ-વિટપો નવાક્ષો દશ-ચ્છદી દ્વિ-ખગો હ્ય્ આદિ-વૃક્ષઃ

ત્વમ્ એક એવાસ્ય સતઃ પ્રસૂતિસ્ ત્વં સન્નિધાનં ત્વમ્ અનુગ્રહશ્ ચ ।
ત્વન્-માયયા સંવૃત-ચેતસસ્ ત્વાં પશ્યન્તિ નાના ન વિપશ્ચિતો યે

બિભર્ષિ રૂપાણ્ય્ અવબોધ આત્મા ક્ષેમાય લોકસ્ય ચરાચરસ્ય ।
સત્ત્વોપપન્નાનિ સુખાવહાનિ સતામ્ અભદ્રાણિ મુહુઃ ખલાનામ્

ત્વય્ય્ અમ્બુજાક્ષાખિલ-સત્ત્વ-ધામ્નિ સમાધિનાવેશિત-ચેતસૈકે ।
ત્વત્-પાદ-પોતેન મહત્-કૃતેન કુર્વન્તિ ગોવત્સ-પદં ભવાબ્ધિમ્

સ્વયં સમુત્તીર્ય સુદુસ્તરં દ્યુમન્ $ ભવાર્ણવં ભીમમ્ અદભ્ર-સૌહૃદાઃ &અમ્પ્;
ભવત્-પદામ્ભોરુહ-નાવમ્ અત્ર તે % નિધાય યાતાઃ સદ્-અનુગ્રહો ભવાન્ ॥ ભ્પ્_10.02.031* ॥
યે ઽન્યે ઽરવિન્દાક્ષ વિમુક્ત-માનિનસ્ $ ત્વય્ય્ અસ્ત-ભાવાદ્ અવિશુદ્ધ-બુદ્ધયઃ &
યે ઽન્યે ઽરવિન્દાક્ષ વિમુક્ત-માનિનસ્ $ ત્વય્ય્ અસ્ત-ભાવાદ્ અવિશુદ્ધ-બુદ્ધયઃ &
આરુહ્ય કૃચ્છ્રેણ પરં પદં તતઃ % પતન્ત્ય્ અધો ઽનાદૃત-યુષ્મદ્-અઙ્ઘ્રયઃ ॥ ભ્પ્_10.02.032* ॥
તથા ન તે માધવ તાવકાઃ ક્વચિદ્ ભ્રશ્યન્તિ માર્ગાત્ ત્વયિ બદ્ધ-સૌહૃદાઃ ।
ત્વયાભિગુપ્તા વિચરન્તિ નિર્ભયા વિનાયકાનીકપ-મૂર્ધસુ પ્રભો

સત્ત્વં વિશુદ્ધં શ્રયતે ભવાન્ સ્થિતૌ $ શરીરિણાં શ્રેય-ઉપાયનં વપુઃ &અમ્પ્;
વેદ-ક્રિયા-યોગ-તપઃ-સમાધિભિસ્ % તવાર્હણં યેન જનઃ સમીહતે ॥ ભ્પ્_10.02.034* ॥
સત્ત્વં ન ચેદ્ ધાતર્ ઇદં નિજં ભવેદ્ $ વિજ્ઞાનમ્ અજ્ઞાન-ભિદાપમાર્જનમ્ &
સત્ત્વં ન ચેદ્ ધાતર્ ઇદં નિજં ભવેદ્ $ વિજ્ઞાનમ્ અજ્ઞાન-ભિદાપમાર્જનમ્ &
ગુણ-પ્રકાશૈર્ અનુમીયતે ભવાન્ % પ્રકાશતે યસ્ય ચ યેન વા ગુણઃ ॥ ભ્પ્_10.02.035* ॥
ન નામ-રૂપે ગુણ-જન્મ-કર્મભિર્ નિરૂપિતવ્યે તવ તસ્ય સાક્ષિણઃ ।
મનો-વચોભ્યામ્ અનુમેય-વર્ત્મનો દેવ ક્રિયાયાં પ્રતિયન્ત્ય્ અથાપિ હિ

શૃણ્વન્ ગૃણન્ સંસ્મરયંશ્ ચ ચિન્તયન્ $ નામાનિ રૂપાણિ ચ મઙ્ગલાનિ તે &અમ્પ્;
ક્રિયાસુ યસ્ ત્વચ્-ચરણારવિન્દયોર્ % આવિષ્ટ-ચેતા ન ભવાય કલ્પતે ॥ ભ્પ્_10.02.037* ॥
દિષ્ટ્યા હરે ઽસ્યા ભવતઃ પદો ભુવો $ ભારો ઽપનીતસ્ તવ જન્મનેશિતુઃ &
દિષ્ટ્યા હરે ઽસ્યા ભવતઃ પદો ભુવો $ ભારો ઽપનીતસ્ તવ જન્મનેશિતુઃ &
દિષ્ટ્યાઙ્કિતાં ત્વત્-પદકૈઃ સુશોભનૈર્ % દ્રક્ષ્યામ ગાં દ્યાં ચ તવાનુકમ્પિતામ્ ॥ ભ્પ્_10.02.038* ॥
ન તે ઽભવસ્યેશ ભવસ્ય કારણં વિના વિનોદં બત તર્કયામહે ।
ભવો નિરોધઃ સ્થિતિર્ અપ્ય્ અવિદ્યયા કૃતા યતસ્ ત્વય્ય્ અભયાશ્રયાત્મનિ

મત્સ્યાશ્વ-કચ્છપ-નૃસિંહ-વરાહ-હંસ- $ રાજન્ય-વિપ્ર-વિબુધેષુ કૃતાવતારઃ &અમ્પ્;
ત્વં પાસિ નસ્ ત્રિ-ભુવનં ચ યથાધુનેશ % ભારં ભુવો હર યદૂત્તમ વન્દનં તે ॥ ભ્પ્_10.02.040* ॥
દિષ્ટ્યામ્બ તે કુક્ષિ-ગતઃ પરઃ પુમાન્ $ અંશેન સાક્ષાદ્ ભગવાન્ ભવાય નઃ &
દિષ્ટ્યામ્બ તે કુક્ષિ-ગતઃ પરઃ પુમાન્ $ અંશેન સાક્ષાદ્ ભગવાન્ ભવાય નઃ &
માભૂદ્ ભયં ભોજ-પતેર્ મુમૂર્ષોર્ % ગોપ્તા યદૂનાં ભવિતા તવાત્મજઃ ॥ ભ્પ્_10.02.041*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ અભિષ્ટૂય પુરુષં યદ્-રૂપમ્ અનિદં યથા ।
બ્રહ્મેશાનૌ પુરોધાય દેવાઃ પ્રતિયયુર્ દિવમ્