ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 09.10

ભ્પ્_09.10.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ખટ્વાઙ્ગાદ્દીર્ઘબાહુશ્ચ રઘુસ્તસ્માત્ પૃથુશ્રવાઃ ।
અજસ્તતો મહારાજસ્તસ્માદ્દશરથો ઽભવત્

તસ્યાપિ ભગવાન્ એષ સાક્ષાદ્બ્રહ્મમયો હરિઃ ।
અંશાંશેન ચતુર્ધાગાત્ પુત્રત્વં પ્રાર્થિતઃ સુરૈઃ ।
રામલક્ષ્મણભરત શત્રુઘ્ના ઇતિ સંજ્ઞયા

તસ્યાનુચરિતં રાજન્નૃષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
શ્રુતં હિ વર્ણિતં ભૂરિ ત્વયા સીતાપતેર્મુહુઃ

ગુર્વર્થે ત્યક્તરાજ્યો વ્યચરદનુવનં પદ્મપદ્ભ્યાં પ્રિયાયાઃ $ પાણિસ્પર્શાક્ષમાભ્યાં મૃજિતપથરુજો યો હરીન્દ્રાનુજાભ્યામ્ &અમ્પ્;
વૈરૂપ્યાચ્ છૂર્પણખ્યાઃ પ્રિયવિરહરુષારોપિતભ્રૂવિજૃમ્ભ % ત્રસ્તાબ્ધિર્બદ્ધસેતુઃ ખલદવદહનઃ કોસલેન્દ્રો ઽવતાન્ નઃ ॥ ભ્પ્_09.10.004* ॥
વિશ્વામિત્રાધ્વરે યેન મારીચાદ્યા નિશાચરાઃ ।
પશ્યતો લક્ષ્મણસ્યૈવ હતા નૈરૃતપુઙ્ગવાઃ

યો લોકવીરસમિતૌ ધનુરૈશમુગ્રં $ સીતાસ્વયંવરગૃહે ત્રિશતોપનીતમ્ &અમ્પ્;
આદાય બાલગજલીલ ઇવેક્ષુયષ્ટિં % સજ્જ્યીકૃતં નૃપ વિકૃષ્ય બભઞ્જ મધ્યે ॥ ભ્પ્_09.10.006* ॥
જિત્વાનુરૂપગુણશીલવયો ઽઙ્ગરૂપાં $ સીતાભિધાં શ્રિયમુરસ્યભિલબ્ધમાનામ્ &
જિત્વાનુરૂપગુણશીલવયો ઽઙ્ગરૂપાં $ સીતાભિધાં શ્રિયમુરસ્યભિલબ્ધમાનામ્ &
માર્ગે વ્રજન્ ભૃગુપતેર્વ્યનયત્ પ્રરૂઢં % દર્પં મહીમકૃત યસ્ત્રિરરાજબીજામ્ ॥ ભ્પ્_09.10.007* ॥
યઃ સત્યપાશપરિવીતપિતુર્નિદેશં $ સ્ત્રૈણસ્ય ચાપિ શિરસા જગૃહે સભાર્યઃ &
યઃ સત્યપાશપરિવીતપિતુર્નિદેશં $ સ્ત્રૈણસ્ય ચાપિ શિરસા જગૃહે સભાર્યઃ &
રાજ્યં શ્રિયં પ્રણયિનઃ સુહૃદો નિવાસં % ત્યક્ત્વા યયૌ વનમસૂન્ ઇવ મુક્તસઙ્ગઃ ॥ ભ્પ્_09.10.008* ॥
રક્ષઃસ્વસુર્વ્યકૃત રૂપમશુદ્ધબુદ્ધેસ્ $ તસ્યાઃ ખરત્રિશિરદૂષણમુખ્યબન્ધૂન્ &
રક્ષઃસ્વસુર્વ્યકૃત રૂપમશુદ્ધબુદ્ધેસ્ $ તસ્યાઃ ખરત્રિશિરદૂષણમુખ્યબન્ધૂન્ &
જઘ્ને ચતુર્દશસહસ્રમપારણીય % કોદણ્ડપાણિરટમાન ઉવાસ કૃચ્છ્રમ્ ॥ ભ્પ્_09.10.009* ॥
સીતાકથાશ્રવણદીપિતહૃચ્છયેન $ સૃષ્ટં વિલોક્ય નૃપતે દશકન્ધરેણ &
સીતાકથાશ્રવણદીપિતહૃચ્છયેન $ સૃષ્ટં વિલોક્ય નૃપતે દશકન્ધરેણ &
જઘ્ને ઽદ્ભુતૈણવપુષાશ્રમતો ઽપકૃષ્ટો % મારીચમાશુ વિશિખેન યથા કમુગ્રઃ ॥ ભ્પ્_09.10.010* ॥
રક્ષો ઽધમેન વૃકવદ્વિપિને ઽસમક્ષં $ વૈદેહરાજદુહિતર્યપયાપિતાયામ્ &
રક્ષો ઽધમેન વૃકવદ્વિપિને ઽસમક્ષં $ વૈદેહરાજદુહિતર્યપયાપિતાયામ્ &
ભ્રાત્રા વને કૃપણવત્ પ્રિયયા વિયુક્તઃ % સ્ત્રીસઙ્ગિનાં ગતિમિતિ પ્રથયંશ્ચચાર ॥ ભ્પ્_09.10.011* ॥
દગ્ધ્વાત્મકૃત્યહતકૃત્યમહન્ કબન્ધં $ સખ્યં વિધાય કપિભિર્દયિતાગતિં તૈઃ &
દગ્ધ્વાત્મકૃત્યહતકૃત્યમહન્ કબન્ધં $ સખ્યં વિધાય કપિભિર્દયિતાગતિં તૈઃ &
બુદ્ધ્વાથ વાલિનિ હતે પ્લવગેન્દ્રસૈન્યૈર્ % વેલામગાત્ સ મનુજો ઽજભવાર્ચિતાઙ્ઘ્રિઃ ॥ ભ્પ્_09.10.012* ॥
યદ્રોષવિભ્રમવિવૃત્તકટાક્ષપાત $ સમ્ભ્રાન્તનક્રમકરો ભયગીર્ણઘોષઃ &
યદ્રોષવિભ્રમવિવૃત્તકટાક્ષપાત $ સમ્ભ્રાન્તનક્રમકરો ભયગીર્ણઘોષઃ &
સિન્ધુઃ શિરસ્યર્હણં પરિગૃહ્ય રૂપી % પાદારવિન્દમુપગમ્ય બભાષ એતત્ ॥ ભ્પ્_09.10.013* ॥
ન ત્વાં વયં જડધિયો નુ વિદામ ભૂમન્ $ કૂટસ્થમાદિપુરુષં જગતામધીશમ્ &
ન ત્વાં વયં જડધિયો નુ વિદામ ભૂમન્ $ કૂટસ્થમાદિપુરુષં જગતામધીશમ્ &
યત્સત્ત્વતઃ સુરગણા રજસઃ પ્રજેશા % મન્યોશ્ચ ભૂતપતયઃ સ ભવાન્ ગુણેશઃ ॥ ભ્પ્_09.10.014* ॥
કામં પ્રયાહિ જહિ વિશ્રવસો ઽવમેહં $ ત્રૈલોક્યરાવણમવાપ્નુહિ વીર પત્નીમ્ &
કામં પ્રયાહિ જહિ વિશ્રવસો ઽવમેહં $ ત્રૈલોક્યરાવણમવાપ્નુહિ વીર પત્નીમ્ &
બધ્નીહિ સેતુમિહ તે યશસો વિતત્યૈ % ગાયન્તિ દિગ્વિજયિનો યમુપેત્ય ભૂપાઃ ॥ ભ્પ્_09.10.015* ॥
બદ્ધ્વોદધૌ રઘુપતિર્વિવિધાદ્રિકૂટૈઃ $ સેતું કપીન્દ્રકરકમ્પિતભૂરુહાઙ્ગૈઃ &
બદ્ધ્વોદધૌ રઘુપતિર્વિવિધાદ્રિકૂટૈઃ $ સેતું કપીન્દ્રકરકમ્પિતભૂરુહાઙ્ગૈઃ &
સુગ્રીવનીલહનુમત્પ્રમુખૈરનીકૈર્ % લઙ્કાં વિભીષણદૃશાવિશદગ્રદગ્ધામ્ ॥ ભ્પ્_09.10.016* ॥
સા વાનરેન્દ્રબલરુદ્ધવિહારકોષ્ઠ $ શ્રીદ્વારગોપુરસદોવલભીવિટઙ્કા &
સા વાનરેન્દ્રબલરુદ્ધવિહારકોષ્ઠ $ શ્રીદ્વારગોપુરસદોવલભીવિટઙ્કા &
નિર્ભજ્યમાનધિષણધ્વજહેમકુમ્ભ % શૃઙ્ગાટકા ગજકુલૈર્હ્રદિનીવ ઘૂર્ણા ॥ ભ્પ્_09.10.017* ॥
રક્ષઃપતિસ્તદવલોક્ય નિકુમ્ભકુમ્ભ $ ધૂમ્રાક્ષદુર્મુખસુરાન્તકનરાન્તકાદીન્ &
રક્ષઃપતિસ્તદવલોક્ય નિકુમ્ભકુમ્ભ $ ધૂમ્રાક્ષદુર્મુખસુરાન્તકનરાન્તકાદીન્ &
પુત્રં પ્રહસ્તમતિકાયવિકમ્પનાદીન્ % સર્વાનુગાન્ સમહિનોદથ કુમ્ભકર્ણમ્ ॥ ભ્પ્_09.10.018* ॥
તાં યાતુધાનપૃતનામસિશૂલચાપ $ પ્રાસર્ષ્ટિશક્તિશરતોમરખડ્ગદુર્ગામ્ &
તાં યાતુધાનપૃતનામસિશૂલચાપ $ પ્રાસર્ષ્ટિશક્તિશરતોમરખડ્ગદુર્ગામ્ &
સુગ્રીવલક્ષ્મણમરુત્સુતગન્ધમાદ % નીલાઙ્ગદર્ક્ષપનસાદિભિરન્વિતો ઽગાત્ ॥ ભ્પ્_09.10.019* ॥
તે ઽનીકપા રઘુપતેરભિપત્ય સર્વે $ દ્વન્દ્વં વરૂથમિભપત્તિરથાશ્વયોધૈઃ &
તે ઽનીકપા રઘુપતેરભિપત્ય સર્વે $ દ્વન્દ્વં વરૂથમિભપત્તિરથાશ્વયોધૈઃ &
જઘ્નુર્દ્રુમૈર્ગિરિગદેષુભિરઙ્ગદાદ્યાઃ % સીતાભિમર્ષહતમઙ્ગલરાવણેશાન્ ॥ ભ્પ્_09.10.020* ॥
રક્ષઃપતિઃ સ્વબલનષ્ટિમવેક્ષ્ય રુષ્ટ $ આરુહ્ય યાનકમથાભિસસાર રામમ્ &
રક્ષઃપતિઃ સ્વબલનષ્ટિમવેક્ષ્ય રુષ્ટ $ આરુહ્ય યાનકમથાભિસસાર રામમ્ &
સ્વઃસ્યન્દને દ્યુમતિ માતલિનોપનીતે % વિભ્રાજમાનમહનન્ નિશિતૈઃ ક્ષુરપ્રૈઃ ॥ ભ્પ્_09.10.021* ॥
રામસ્તમાહ પુરુષાદપુરીષ યન્ નઃ $ કાન્તાસમક્ષમસતાપહૃતા શ્વવત્ તે &
રામસ્તમાહ પુરુષાદપુરીષ યન્ નઃ $ કાન્તાસમક્ષમસતાપહૃતા શ્વવત્ તે &
ત્યક્તત્રપસ્ય ફલમદ્ય જુગુપ્સિતસ્ય % યચ્છામિ કાલ ઇવ કર્તુરલઙ્ઘ્યવીર્યઃ ॥ ભ્પ્_09.10.022* ॥
એવં ક્ષિપન્ ધનુષિ સન્ધિતમુત્સસર્જ $ બાણં સ વજ્રમિવ તદ્ધૃદયં બિભેદ &
એવં ક્ષિપન્ ધનુષિ સન્ધિતમુત્સસર્જ $ બાણં સ વજ્રમિવ તદ્ધૃદયં બિભેદ &
સો ઽસૃગ્ વમન્ દશમુખૈર્ન્યપતદ્વિમાનાદ્ % ધાહેતિ જલ્પતિ જને સુકૃતીવ રિક્તઃ ॥ ભ્પ્_09.10.023* ॥
તતો નિષ્ક્રમ્ય લઙ્કાયા યાતુધાન્યઃ સહસ્રશઃ ।
મન્દોદર્યા સમં તત્ર પ્રરુદન્ત્ય ઉપાદ્રવન્

સ્વાન્ સ્વાન્ બન્ધૂન્ પરિષ્વજ્ય લક્ષ્મણેષુભિરર્દિતાન્ ।
રુરુદુઃ સુસ્વરં દીના ઘ્નન્ત્ય આત્માનમાત્મના

હા હતાઃ સ્મ વયં નાથ લોકરાવણ રાવણ ।
કં યાયાચ્ છરણં લઙ્કા ત્વદ્વિહીના પરાર્દિતા

ન વૈ વેદ મહાભાગ ભવાન્ કામવશં ગતઃ ।
તેજો ઽનુભાવં સીતાયા યેન નીતો દશામિમામ્

કૃતૈષા વિધવા લઙ્કા વયં ચ કુલનન્દન ।
દેહઃ કૃતો ઽન્નં ગૃધ્રાણામાત્મા નરકહેતવે

ભ્પ્_09.10.029।0 શ્રીશુક ઉવાચ
સ્વાનાં વિભીષણશ્ચક્રે કોસલેન્દ્રાનુમોદિતઃ ।
પિતૃમેધવિધાનેન યદુક્તં સામ્પરાયિકમ્

તતો દદર્શ ભગવાન્ અશોકવનિકાશ્રમે ।
ક્ષામાં સ્વવિરહવ્યાધિં શિંશપામૂલમાશ્રિતામ્

રામઃ પ્રિયતમાં ભાર્યાં દીનાં વીક્ષ્યાન્વકમ્પત ।
આત્મસન્દર્શનાહ્લાદ વિકસન્મુખપઙ્કજામ્

આરોપ્યારુરુહે યાનં ભ્રાતૃભ્યાં હનુમદ્યુતઃ ।
વિભીષણાય ભગવાન્ દત્ત્વા રક્ષોગણેશતામ્

લઙ્કામાયુશ્ચ કલ્પાન્તં યયૌ ચીર્ણવ્રતઃ પુરીમ્ ।
અવકીર્યમાણઃ સુકુસુમૈર્લોકપાલાર્પિતૈઃ પથિ

ઉપગીયમાનચરિતઃ શતધૃત્યાદિભિર્મુદા ।
ગોમૂત્રયાવકં શ્રુત્વા ભ્રાતરં વલ્કલામ્બરમ્

મહાકારુણિકો ઽતપ્યજ્ જટિલં સ્થણ્ડિલેશયમ્ ।
ભરતઃ પ્રાપ્તમાકર્ણ્ય પૌરામાત્યપુરોહિતૈઃ

પાદુકે શિરસિ ન્યસ્ય રામં પ્રત્યુદ્યતો ઽગ્રજમ્ ।
નન્દિગ્રામાત્ સ્વશિબિરાદ્ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ

બ્રહ્મઘોષેણ ચ મુહુઃ પઠદ્ભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
સ્વર્ણકક્ષપતાકાભિર્હૈમૈશ્ચિત્રધ્વજૈ રથૈઃ

સદશ્વૈ રુક્મસન્નાહૈર્ભટૈઃ પુરટવર્મભિઃ ।
શ્રેણીભિર્વારમુખ્યાભિર્ભૃત્યૈશ્ચૈવ પદાનુગૈઃ

પારમેષ્ઠ્યાન્યુપાદાય પણ્યાન્યુચ્ચાવચાનિ ચ ।
પાદયોર્ન્યપતત્ પ્રેમ્ણા પ્રક્લિન્નહૃદયેક્ષણઃ

પાદુકે ન્યસ્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિર્બાષ્પલોચનઃ ।
તમાશ્લિષ્ય ચિરં દોર્ભ્યાં સ્નાપયન્ નેત્રજૈર્જલૈઃ

રામો લક્ષ્મણસીતાભ્યાં વિપ્રેભ્યો યે ઽર્હસત્તમાઃ ।
તેભ્યઃ સ્વયં નમશ્ચક્રે પ્રજાભિશ્ચ નમસ્કૃતઃ

ધુન્વન્ત ઉત્તરાસઙ્ગાન્ પતિં વીક્ષ્ય ચિરાગતમ્ ।
ઉત્તરાઃ કોસલા માલ્યૈઃ કિરન્તો નનૃતુર્મુદા

પાદુકે ભરતો ઽગૃહ્ણાચ્ ચામરવ્યજનોત્તમે ।
વિભીષણઃ સસુગ્રીવઃ શ્વેતચ્છત્રં મરુત્સુતઃ

ધનુર્નિષઙ્ગાન્ છત્રુઘ્નઃ સીતા તીર્થકમણ્ડલુમ્ ।
અબિભ્રદઙ્ગદઃ ખડ્ગં હૈમં ચર્મર્ક્ષરાણ્ નૃપ

પુષ્પકસ્થો નુતઃ સ્ત્રીભિઃ સ્તૂયમાનશ્ચ વન્દિભિઃ ।
વિરેજે ભગવાન્ રાજન્ ગ્રહૈશ્ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ

ભ્રાત્રાભિનન્દિતઃ સો ઽથ સોત્સવાં પ્રાવિશત્ પુરીમ્ ।
પ્રવિશ્ય રાજભવનં ગુરુપત્નીઃ સ્વમાતરમ્

ગુરૂન્ વયસ્યાવરજાન્ પૂજિતઃ પ્રત્યપૂજયત્ ।
વૈદેહી લક્ષ્મણશ્ચૈવ યથાવત્ સમુપેયતુઃ

પુત્રાન્ સ્વમાતરસ્તાસ્તુ પ્રાણાંસ્તન્વ ઇવોત્થિતાઃ ।
આરોપ્યાઙ્કે ઽભિષિઞ્ચન્ત્યો બાષ્પૌઘૈર્વિજહુઃ શુચઃ

જટા નિર્મુચ્ય વિધિવત્ કુલવૃદ્ધૈઃ સમં ગુરુઃ ।
અભ્યષિઞ્ચદ્યથૈવેન્દ્રં ચતુઃસિન્ધુજલાદિભિઃ

એવં કૃતશિરઃસ્નાનઃ સુવાસાઃ સ્રગ્વ્યલઙ્કૃતઃ ।
સ્વલઙ્કૃતૈઃ સુવાસોભિર્ભ્રાતૃભિર્ભાર્યયા બભૌ

અગ્રહીદાસનં ભ્રાત્રા પ્રણિપત્ય પ્રસાદિતઃ ।
પ્રજાઃ સ્વધર્મનિરતા વર્ણાશ્રમગુણાન્વિતાઃ ।
જુગોપ પિતૃવદ્રામો મેનિરે પિતરં ચ તમ્

ત્રેતાયાં વર્તમાનાયાં કાલઃ કૃતસમો ઽભવત્ ।
રામે રાજનિ ધર્મજ્ઞે સર્વભૂતસુખાવહે

વનાનિ નદ્યો ગિરયો વર્ષાણિ દ્વીપસિન્ધવઃ ।
સર્વે કામદુઘા આસન્ પ્રજાનાં ભરતર્ષભ

નાધિવ્યાધિજરાગ્લાનિ દુઃખશોકભયક્લમાઃ ।
મૃત્યુશ્ચાનિચ્છતાં નાસીદ્રામે રાજન્યધોક્ષજે

એકપત્નીવ્રતધરો રાજર્ષિચરિતઃ શુચિઃ ।
સ્વધર્મં ગૃહમેધીયં શિક્ષયન્ સ્વયમાચરત્

પ્રેમ્ણાનુવૃત્ત્યા શીલેન પ્રશ્રયાવનતા સતી ।
ભિયા હ્રિયા ચ ભાવજ્ઞા ભર્તુઃ સીતાહરન્ મનઃ