ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 09.09

ભ્પ્_09.09.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
અંશુમાંશ્ચ તપસ્તેપે ગઙ્ગાનયનકામ્યયા ।
કાલં મહાન્તં નાશક્નોત્ તતઃ કાલેન સંસ્થિતઃ

દિલીપસ્તત્સુતસ્તદ્વદશક્તઃ કાલમેયિવાન્ ।
ભગીરથસ્તસ્ય સુતસ્તેપે સ સુમહત્ તપઃ

દર્શયામાસ તં દેવી પ્રસન્ના વરદાસ્મિ તે ।
ઇત્યુક્તઃ સ્વમભિપ્રાયં શશંસાવનતો નૃપઃ

કો ઽપિ ધારયિતા વેગં પતન્ત્યા મે મહીતલે ।
અન્યથા ભૂતલં ભિત્ત્વા નૃપ યાસ્યે રસાતલમ્

કિં ચાહં ન ભુવં યાસ્યે નરા મય્યામૃજન્ત્યઘમ્ ।
મૃજામિ તદઘં ક્વાહં રાજંસ્તત્ર વિચિન્ત્યતામ્

ભ્પ્_09.09.006।0 શ્રીભગીરથ ઉવાચ
સાધવો ન્યાસિનઃ શાન્તા બ્રહ્મિષ્ઠા લોકપાવનાઃ ।
હરન્ત્યઘં તે ઽઙ્ગસઙ્ગાત્ તેષ્વ્ આસ્તે હ્યઘભિદ્ધરિઃ

ધારયિષ્યતિ તે વેગં રુદ્રસ્ત્વ્ આત્મા શરીરિણામ્ ।
યસ્મિન્નોતમિદં પ્રોતં વિશ્વં શાટીવ તન્તુષુ

ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપો દેવં તપસાતોષયચ્ છિવમ્ ।
કાલેનાલ્પીયસા રાજંસ્તસ્યેશશ્ચાશ્વ્ અતુષ્યત

તથેતિ રાજ્ઞાભિહિતં સર્વલોકહિતઃ શિવઃ ।
દધારાવહિતો ગઙ્ગાં પાદપૂતજલાં હરેઃ

ભગીરથઃ સ રાજર્ષિર્નિન્યે ભુવનપાવનીમ્ ।
યત્ર સ્વપિત્-ણાં દેહા ભસ્મીભૂતાઃ સ્મ શેરતે

રથેન વાયુવેગેન પ્રયાન્તમનુધાવતી ।
દેશાન્ પુનન્તી નિર્દગ્ધાન્ આસિઞ્ચત્ સગરાત્મજાન્

યજ્જલસ્પર્શમાત્રેણ બ્રહ્મદણ્ડહતા અપિ ।
સગરાત્મજા દિવં જગ્મુઃ કેવલં દેહભસ્મભિઃ

ભસ્મીભૂતાઙ્ગસઙ્ગેન સ્વર્યાતાઃ સગરાત્મજાઃ ।
કિં પુનઃ શ્રદ્ધયા દેવીં સેવન્તે યે ધૃતવ્રતાઃ

ન હ્યેતત્ પરમાશ્ચર્યં સ્વર્ધુન્યા યદિહોદિતમ્ ।
અનન્તચરણામ્ભોજ પ્રસૂતાયા ભવચ્છિદઃ

સન્નિવેશ્ય મનો યસ્મિઞ્ છ્રદ્ધયા મુનયો ઽમલાઃ ।
ત્રૈગુણ્યં દુસ્ત્યજં હિત્વા સદ્યો યાતાસ્તદાત્મતામ્

શ્રુતો ભગીરથાજ્ જજ્ઞે તસ્ય નાભો ઽપરો ઽભવત્ ।
સિન્ધુદ્વીપસ્તતસ્તસ્માદયુતાયુસ્તતો ઽભવત્

ઋતૂપર્ણો નલસખો યો ઽશ્વવિદ્યામયાન્ નલાત્ ।
દત્ત્વાક્ષહૃદયં ચાસ્મૈ સર્વકામસ્તુ તત્સુતમ્

તતઃ સુદાસસ્તત્પુત્રો દમયન્તીપતિર્નૃપઃ ।
આહુર્મિત્રસહં યં વૈ કલ્માષાઙ્ઘ્રિમુત ક્વચિત્ ।
વસિષ્ઠશાપાદ્રક્ષો ઽભૂદનપત્યઃ સ્વકર્મણા

ભ્પ્_09.09.019।0 શ્રીરાજોવાચ
કિં નિમિત્તો ગુરોઃ શાપઃ સૌદાસસ્ય મહાત્મનઃ ।
એતદ્વેદિતુમિચ્છામઃ કથ્યતાં ન રહો યદિ

ભ્પ્_09.09.020।0 શ્રીશુક ઉવાચ
સૌદાસો મૃગયાં કિઞ્ચિચ્ ચરન્ રક્ષો જઘાન હ ।
મુમોચ ભ્રાતરં સો ઽથ ગતઃ પ્રતિચિકીર્ષયા

સઞ્ચિન્તયન્નઘં રાજ્ઞઃ સૂદરૂપધરો ગૃહે ।
ગુરવે ભોક્તુકામાય પક્ત્વા નિન્યે નરામિષમ્

પરિવેક્ષ્યમાણં ભગવાન્ વિલોક્યાભક્ષ્યમઞ્જસા ।
રાજાનમશપત્ ક્રુદ્ધો રક્ષો હ્યેવં ભવિષ્યસિ

રક્ષઃકૃતં તદ્વિદિત્વા ચક્રે દ્વાદશવાર્ષિકમ્ ।
સો ઽપ્યપો ઽઞ્જલિમાદાય ગુરું શપ્તું સમુદ્યતઃ

વારિતો મદયન્ત્યાપો રુશતીઃ પાદયોર્જહૌ ।
દિશઃ ખમવનીં સર્વં પશ્યન્ જીવમયં નૃપઃ

રાક્ષસં ભાવમાપન્નઃ પાદે કલ્માષતાં ગતઃ ।
વ્યવાયકાલે દદૃશે વનૌકોદમ્પતી દ્વિજૌ

ક્ષુધાર્તો જગૃહે વિપ્રં તત્પત્ન્યાહાકૃતાર્થવત્ ।
ન ભવાન્ રાક્ષસઃ સાક્ષાદિક્ષ્વાકૂણાં મહારથઃ

મદયન્ત્યાઃ પતિર્વીર નાધર્મં કર્તુમર્હસિ ।
દેહિ મે ઽપત્યકામાયા અકૃતાર્થં પતિં દ્વિજમ્

દેહો ઽયં માનુષો રાજન્ પુરુષસ્યાખિલાર્થદઃ ।
તસ્માદસ્ય વધો વીર સર્વાર્થવધ ઉચ્યતે

એષ હિ બ્રાહ્મણો વિદ્વાંસ્તપઃશીલગુણાન્વિતઃ ।
આરિરાધયિષુર્બ્રહ્મ મહાપુરુષસંજ્ઞિતમ્ ।
સર્વભૂતાત્મભાવેન ભૂતેષ્વ્ અન્તર્હિતં ગુણૈઃ

સો ઽયં બ્રહ્મર્ષિવર્યસ્તે રાજર્ષિપ્રવરાદ્વિભો ।
કથમર્હતિ ધર્મજ્ઞ વધં પિતુરિવાત્મજઃ

તસ્ય સાધોરપાપસ્ય ભ્રૂણસ્ય બ્રહ્મવાદિનઃ ।
કથં વધં યથા બભ્રોર્મન્યતે સન્મતો ભવાન્

યદ્યયં ક્રિયતે ભક્ષ્યસ્તર્હિ માં ખાદ પૂર્વતઃ ।
ન જીવિષ્યે વિના યેન ક્ષણં ચ મૃતકં યથા

એવં કરુણભાષિણ્યા વિલપન્ત્યા અનાથવત્ ।
વ્યાઘ્રઃ પશુમિવાખાદત્ સૌદાસઃ શાપમોહિતઃ

બ્રાહ્મણી વીક્ષ્ય દિધિષું પુરુષાદેન ભક્ષિતમ્ ।
શોચન્ત્યાત્માનમુર્વીશમશપત્ કુપિતા સતી

યસ્માન્ મે ભક્ષિતઃ પાપ કામાર્તાયાઃ પતિસ્ત્વયા ।
તવાપિ મૃત્યુરાધાનાદકૃતપ્રજ્ઞ દર્શિતઃ

એવં મિત્રસહં શપ્ત્વા પતિલોકપરાયણા ।
તદસ્થીનિ સમિદ્ધે ઽગ્નૌ પ્રાસ્ય ભર્તુર્ગતિં ગતા

વિશાપો દ્વાદશાબ્દાન્તે મૈથુનાય સમુદ્યતઃ ।
વિજ્ઞાપ્ય બ્રાહ્મણીશાપં મહિષ્યા સ નિવારિતઃ

અત ઊર્ધ્વં સ તત્યાજ સ્ત્રીસુખં કર્મણાપ્રજાઃ ।
વસિષ્ઠસ્તદનુજ્ઞાતો મદયન્ત્યાં પ્રજામધાત્

સા વૈ સપ્ત સમા ગર્ભમબિભ્રન્ ન વ્યજાયત ।
જઘ્ને ઽશ્મનોદરં તસ્યાઃ સો ઽશ્મકસ્તેન કથ્યતે

અશ્મકાદ્બાલિકો જજ્ઞે યઃ સ્ત્રીભિઃ પરિરક્ષિતઃ ।
નારીકવચ ઇત્યુક્તો નિઃક્ષત્રે મૂલકો ઽભવત્

તતો દશરથસ્તસ્માત્ પુત્ર ઐડવિડિસ્તતઃ ।
રાજા વિશ્વસહો યસ્ય ખટ્વાઙ્ગશ્ચક્રવર્ત્યભૂત્

યો દેવૈરર્થિતો દૈત્યાન્ અવધીદ્યુધિ દુર્જયઃ ।
મુહૂર્તમાયુર્જ્ઞાત્વૈત્ય સ્વપુરં સન્દધે મનઃ

ન મે બ્રહ્મકુલાત્ પ્રાણાઃ કુલદૈવાન્ ન ચાત્મજાઃ ।
ન શ્રિયો ન મહી રાજ્યં ન દારાશ્ચાતિવલ્લભાઃ

ન બાલ્યે ઽપિ મતિર્મહ્યમધર્મે રમતે ક્વચિત્ ।
નાપશ્યમુત્તમશ્લોકાદન્યત્ કિઞ્ચન વસ્ત્વ્ અહમ્

દેવૈઃ કામવરો દત્તો મહ્યં ત્રિભુવનેશ્વરૈઃ ।
ન વૃણે તમહં કામં ભૂતભાવનભાવનઃ

યે વિક્ષિપ્તેન્દ્રિયધિયો દેવાસ્તે સ્વહૃદિ સ્થિતમ્ ।
ન વિન્દન્તિ પ્રિયં શશ્વદાત્માનં કિમુતાપરે

અથેશમાયારચિતેષુ સઙ્ગં ગુણેષુ ગન્ધર્વપુરોપમેષુ ।
રૂઢં પ્રકૃત્યાત્મનિ વિશ્વકર્તુર્ ભાવેન હિત્વા તમહં પ્રપદ્યે

ઇતિ વ્યવસિતો બુદ્ધ્યા નારાયણગૃહીતયા ।
હિત્વાન્યભાવમજ્ઞાનં તતઃ સ્વં ભાવમાસ્થિતઃ

યત્ તદ્બ્રહ્મ પરં સૂક્ષ્મમશૂન્યં શૂન્યકલ્પિતમ્ ।
ભગવાન્ વાસુદેવેતિ યં ગૃણન્તિ હિ સાત્વતાઃ