ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 09.06

ભ્પ્_09.06.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
વિરૂપઃ કેતુમાન્ છમ્ભુરમ્બરીષસુતાસ્ત્રયઃ ।
વિરૂપાત્ પૃષદશ્વો ઽભૂત્ તત્પુત્રસ્તુ રથીતરઃ

રથીતરસ્યાપ્રજસ્ય ભાર્યાયાં તન્તવે ઽર્થિતઃ ।
અઙ્ગિરા જનયામાસ બ્રહ્મવર્ચસ્વિનઃ સુતાન્

એતે ક્ષેત્રપ્રસૂતા વૈ પુનસ્ત્વ્ આઙ્ગિરસાઃ સ્મૃતાઃ ।
રથીતરાણાં પ્રવરાઃ ક્ષેત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ

ક્ષુવતસ્તુ મનોર્જજ્ઞે ઇક્ષ્વાકુર્ઘ્રાણતઃ સુતઃ ।
તસ્ય પુત્રશતજ્યેષ્ઠા વિકુક્ષિનિમિદણ્ડકાઃ

તેષાં પુરસ્તાદભવન્નાર્યાવર્તે નૃપા નૃપ ।
પઞ્ચવિંશતિઃ પશ્ચાચ્ ચ ત્રયો મધ્યે ઽપરે ઽન્યતઃ

સ એકદાષ્ટકાશ્રાદ્ધે ઇક્ષ્વાકુઃ સુતમાદિશત્ ।
માંસમાનીયતાં મેધ્યં વિકુક્ષે ગચ્છ મા ચિરમ્

તથેતિ સ વનં ગત્વા મૃગાન્ હત્વા ક્રિયાર્હણાન્ ।
શ્રાન્તો બુભુક્ષિતો વીરઃ શશં ચાદદપસ્મૃતિઃ

શેષં નિવેદયામાસ પિત્રે તેન ચ તદ્ગુરુઃ ।
ચોદિતઃ પ્રોક્ષણાયાહ દુષ્ટમેતદકર્મકમ્

જ્ઞાત્વા પુત્રસ્ય તત્ કર્મ ગુરુણાભિહિતં નૃપઃ ।
દેશાન્ નિઃસારયામાસ સુતં ત્યક્તવિધિં રુષા

સ તુ વિપ્રેણ સંવાદં જ્ઞાપકેન સમાચરન્ ।
ત્યક્ત્વા કલેવરં યોગી સ તેનાવાપ યત્ પરમ્

પિતર્યુપરતે ઽભ્યેત્ય વિકુક્ષિઃ પૃથિવીમિમામ્ ।
શાસદીજે હરિં યજ્ઞૈઃ શશાદ ઇતિ વિશ્રુતઃ

પુરઞ્જયસ્તસ્ય સુત ઇન્દ્રવાહ ઇતીરિતઃ ।
કકુત્સ્થ ઇતિ ચાપ્યુક્તઃ શૃણુ નામાનિ કર્મભિઃ

કૃતાન્ત આસીત્ સમરો દેવાનાં સહ દાનવૈઃ ।
પાર્ષ્ણિગ્રાહો વૃતો વીરો દેવૈર્દૈત્યપરાજિતૈઃ

વચનાદ્દેવદેવસ્ય વિષ્ણોર્વિશ્વાત્મનઃ પ્રભોઃ ।
વાહનત્વે વૃતસ્તસ્ય બભૂવેન્દ્રો મહાવૃષઃ

સ સન્નદ્ધો ધનુર્દિવ્યમાદાય વિશિખાન્ છિતાન્ ।
સ્તૂયમાનસ્તમારુહ્ય યુયુત્સુઃ કકુદિ સ્થિતઃ

તેજસાપ્યાયિતો વિષ્ણોઃ પુરુષસ્ય મહાત્મનઃ ।
પ્રતીચ્યાં દિશિ દૈત્યાનાં ન્યરુણત્ ત્રિદશૈઃ પુરમ્

તૈસ્તસ્ય ચાભૂત્ પ્રધનં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ ।
યમાય ભલ્લૈરનયદ્દૈત્યાન્ અભિયયુર્મૃધે

તસ્યેષુપાતાભિમુખં યુગાન્તાગ્નિમિવોલ્બણમ્ ।
વિસૃજ્ય દુદ્રુવુર્દૈત્યા હન્યમાનાઃ સ્વમાલયમ્

જિત્વા પરં ધનં સર્વં સસ્ત્રીકં વજ્રપાણયે ।
પ્રત્યયચ્છત્ સ રાજર્ષિરિતિ નામભિરાહૃતઃ

પુરઞ્જયસ્ય પુત્રો ઽભૂદનેનાસ્તત્સુતઃ પૃથુઃ ।
વિશ્વગન્ધિસ્તતશ્ચન્દ્રો યુવનાશ્વસ્તુ તત્સુતઃ

શ્રાવસ્તસ્તત્સુતો યેન શ્રાવસ્તી નિર્મમે પુરી ।
બૃહદશ્વસ્તુ શ્રાવસ્તિસ્તતઃ કુવલયાશ્વકઃ

યઃ પ્રિયાર્થમુતઙ્કસ્ય ધુન્ધુનામાસુરં બલી ।
સુતાનામેકવિંશત્યા સહસ્રૈરહનદ્વૃતઃ

ધુન્ધુમાર ઇતિ ખ્યાતસ્તત્સુતાસ્તે ચ જજ્વલુઃ ।
ધુન્ધોર્મુખાગ્નિના સર્વે ત્રય એવાવશેષિતાઃ

દૃઢાશ્વઃ કપિલાશ્વશ્ચ ભદ્રાશ્વ ઇતિ ભારત ।
દૃઢાશ્વપુત્રો હર્યશ્વો નિકુમ્ભસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ

બહુલાશ્વો નિકુમ્ભસ્ય કૃશાશ્વો ઽથાસ્ય સેનજિત્ ।
યુવનાશ્વો ઽભવત્ તસ્ય સો ઽનપત્યો વનં ગતઃ

ભાર્યાશતેન નિર્વિણ્ણ ઋષયો ઽસ્ય કૃપાલવઃ ।
ઇષ્ટિં સ્મ વર્તયાં ચક્રુરૈન્દ્રીં તે સુસમાહિતાઃ

રાજા તદ્યજ્ઞસદનં પ્રવિષ્ટો નિશિ તર્ષિતઃ ।
દૃષ્ટ્વા શયાનાન્ વિપ્રાંસ્તાન્ પપૌ મન્ત્રજલં સ્વયમ્

ઉત્થિતાસ્તે નિશમ્યાથ વ્યુદકં કલશં પ્રભો ।
પપ્રચ્છુઃ કસ્ય કર્મેદં પીતં પુંસવનં જલમ્

રાજ્ઞા પીતં વિદિત્વા વૈ ઈશ્વરપ્રહિતેન તે ।
ઈશ્વરાય નમશ્ચક્રુરહો દૈવબલં બલમ્

તતઃ કાલ ઉપાવૃત્તે કુક્ષિં નિર્ભિદ્ય દક્ષિણમ્ ।
યુવનાશ્વસ્ય તનયશ્ચક્રવર્તી જજાન હ

કં ધાસ્યતિ કુમારો ઽયં સ્તન્યે રોરૂયતે ભૃશમ્ ।
માં ધાતા વત્સ મા રોદીરિતીન્દ્રો દેશિનીમદાત્

ન મમાર પિતા તસ્ય વિપ્રદેવપ્રસાદતઃ ।
યુવનાશ્વો ઽથ તત્રૈવ તપસા સિદ્ધિમન્વગાત્

ત્રસદ્દસ્યુરિતીન્દ્રો ઽઙ્ગ વિદધે નામ યસ્ય વૈ ।
યસ્માત્ ત્રસન્તિ હ્યુદ્વિગ્ના દસ્યવો રાવણાદયઃ

યૌવનાશ્વો ઽથ માન્ધાતા ચક્રવર્ત્યવનીં પ્રભુઃ ।
સપ્તદ્વીપવતીમેકઃ શશાસાચ્યુતતેજસા

ઈજે ચ યજ્ઞં ક્રતુભિરાત્મવિદ્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
સર્વદેવમયં દેવં સર્વાત્મકમતીન્દ્રિયમ્

દ્રવ્યં મન્ત્રો વિધિર્યજ્ઞો યજમાનસ્તથર્ત્વિજઃ ।
ધર્મો દેશશ્ચ કાલશ્ચ સર્વમેતદ્યદાત્મકમ્

યાવત્ સૂર્ય ઉદેતિ સ્મ યાવચ્ ચ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
તત્ સર્વં યૌવનાશ્વસ્ય માન્ધાતુઃ ક્ષેત્રમુચ્યતે

શશબિન્દોર્દુહિતરિ બિન્દુમત્યામધાન્ નૃપઃ ।
પુરુકુત્સમમ્બરીષં મુચુકુન્દં ચ યોગિનમ્ ।
તેષાં સ્વસારઃ પઞ્ચાશત્ સૌભરિં વવ્રિરે પતિમ્

યમુનાન્તર્જલે મગ્નસ્તપ્યમાનઃ પરં તપઃ ।
નિર્વૃતિં મીનરાજસ્ય દૃષ્ટ્વા મૈથુનધર્મિણઃ

જાતસ્પૃહો નૃપં વિપ્રઃ કન્યામેકામયાચત ।
સો ઽપ્યાહ ગૃહ્યતાં બ્રહ્મન્ કામં કન્યા સ્વયંવરે

સ વિચિન્ત્યાપ્રિયં સ્ત્રીણાં જરઠો ઽહમસન્મતઃ ।
વલીપલિત એજત્ક ઇત્યહં પ્રત્યુદાહૃતઃ

સાધયિષ્યે તથાત્માનં સુરસ્ત્રીણામભીપ્સિતમ્ ।
કિં પુનર્મનુજેન્દ્રાણામિતિ વ્યવસિતઃ પ્રભુઃ

મુનિઃ પ્રવેશિતઃ ક્ષત્રા કન્યાન્તઃપુરમૃદ્ધિમત્ ।
વૃતઃ સ રાજકન્યાભિરેકં પઞ્ચાશતા વરઃ

તાસાં કલિરભૂદ્ભૂયાંસ્તદર્થે ઽપોહ્ય સૌહૃદમ્ ।
મમાનુરૂપો નાયં વ ઇતિ તદ્ગતચેતસામ્

સ બહ્વૃચસ્તાભિરપારણીય તપઃશ્રિયાનર્ઘ્યપરિચ્છદેષુ ।
ગૃહેષુ નાનોપવનામલામ્ભઃ સરઃસુ સૌગન્ધિકકાનનેષુ

મહાર્હશય્યાસનવસ્ત્રભૂષણ સ્નાનાનુલેપાભ્યવહારમાલ્યકૈઃ ।
સ્વલઙ્કૃતસ્ત્રીપુરુષેષુ નિત્યદા રેમે ઽનુગાયદ્દ્વિજભૃઙ્ગવન્દિષુ

યદ્ગાર્હસ્થ્યં તુ સંવીક્ષ્ય સપ્તદ્વીપવતીપતિઃ ।
વિસ્મિતઃ સ્તમ્ભમજહાત્ સાર્વભૌમશ્રિયાન્વિતમ્

એવં ગૃહેષ્વ્ અભિરતો વિષયાન્ વિવિધૈઃ સુખૈઃ ।
સેવમાનો ન ચાતુષ્યદાજ્યસ્તોકૈરિવાનલઃ

સ કદાચિદુપાસીન આત્માપહ્નવમાત્મનઃ ।
દદર્શ બહ્વૃચાચાર્યો મીનસઙ્ગસમુત્થિતમ્

અહો ઇમં પશ્યત મે વિનાશં તપસ્વિનઃ સચ્ચરિતવ્રતસ્ય ।
અન્તર્જલે વારિચરપ્રસઙ્ગાત્ પ્રચ્યાવિતં બ્રહ્મ ચિરં ધૃતં યત્

સઙ્ગં ત્યજેત મિથુનવ્રતીનાં મુમુક્ષુઃ $ સર્વાત્મના ન વિસૃજેદ્બહિરિન્દ્રિયાણિ &અમ્પ્;
એકશ્ચરન્ રહસિ ચિત્તમનન્ત ઈશે % યુઞ્જીત તદ્વ્રતિષુ સાધુષુ ચેત્ પ્રસઙ્ગઃ ॥ ભ્પ્_09.06.051* ॥
એકસ્તપસ્વ્યહમથામ્ભસિ મત્સ્યસઙ્ગાત્ $ પઞ્ચાશદાસમુત પઞ્ચસહસ્રસર્ગઃ &
એકસ્તપસ્વ્યહમથામ્ભસિ મત્સ્યસઙ્ગાત્ $ પઞ્ચાશદાસમુત પઞ્ચસહસ્રસર્ગઃ &
નાન્તં વ્રજામ્યુભયકૃત્યમનોરથાનાં % માયાગુણૈર્હૃતમતિર્વિષયે ઽર્થભાવઃ ॥ ભ્પ્_09.06.052* ॥
એવં વસન્ ગૃહે કાલં વિરક્તો ન્યાસમાસ્થિતઃ ।
વનં જગામાનુયયુસ્તત્પત્ન્યઃ પતિદેવતાઃ

તત્ર તપ્ત્વા તપસ્તીક્ષ્ણમાત્મદર્શનમાત્મવાન્ ।
સહૈવાગ્નિભિરાત્માનં યુયોજ પરમાત્મનિ

તાઃ સ્વપત્યુર્મહારાજ નિરીક્ષ્યાધ્યાત્મિકીં ગતિમ્ ।
અન્વીયુસ્તત્પ્રભાવેણ અગ્નિં શાન્તમિવાર્ચિષઃ