ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 08.19

ભ્પ્_08.19.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ વૈરોચનેર્વાક્યં ધર્મયુક્તં સ સૂનૃતમ્ ।
નિશમ્ય ભગવાન્ પ્રીતઃ પ્રતિનન્દ્યેદમબ્રવીત્

ભ્પ્_08.19.002।0 શ્રીભગવાન્ ઉવાચ
વચસ્તવૈતજ્ જનદેવ સૂનૃતં કુલોચિતં ધર્મયુતં યશસ્કરમ્ ।
યસ્ય પ્રમાણં ભૃગવઃ સામ્પરાયે પિતામહઃ કુલવૃદ્ધઃ પ્રશાન્તઃ

ન હ્ય્ એતસ્મિન્ કુલે કશ્ચિન્ નિઃસત્ત્વઃ કૃપણઃ પુમાન્ ।
પ્રત્યાખ્યાતા પ્રતિશ્રુત્ય યો વાદાતા દ્વિજાતયે

ન સન્તિ તીર્થે યુધિ ચાર્થિનાર્થિતાઃ પરાઙ્મુખા યે ત્વમનસ્વિનો નૃપ ।
યુષ્મત્કુલે યદ્યશસામલેન પ્રહ્રાદ ઉદ્ભાતિ યથોડુપઃ ખે

યતો જાતો હિરણ્યાક્ષશ્ચરન્નેક ઇમાં મહીમ્ ।
પ્રતિવીરં દિગ્વિજયે નાવિન્દત ગદાયુધઃ

યં વિનિર્જિત્ય કૃચ્છ્રેણ વિષ્ણુઃ ક્ષ્મોદ્ધાર આગતમ્ ।
આત્માનં જયિનં મેને તદ્વીર્યં ભૂર્ય્ અનુસ્મરન્

નિશમ્ય તદ્વધં ભ્રાતા હિરણ્યકશિપુઃ પુરા ।
હન્તું ભ્રાતૃહણં ક્રુદ્ધો જગામ નિલયં હરેઃ

તમાયાન્તં સમાલોક્ય શૂલપાણિં કૃતાન્તવત્ ।
ચિન્તયામાસ કાલજ્ઞો વિષ્ણુર્માયાવિનાં વરઃ

યતો યતો ઽહં તત્રાસૌ મૃત્યુઃ પ્રાણભૃતામિવ ।
અતો ઽહમસ્ય હૃદયં પ્રવેક્ષ્યામિ પરાગ્દૃશઃ

એવં સ નિશ્ચિત્ય રિપોઃ શરીરમ્ આધાવતો નિર્વિવિશે ઽસુરેન્દ્ર ।
શ્વાસાનિલાન્તર્હિતસૂક્ષ્મદેહસ્ તત્પ્રાણરન્ધ્રેણ વિવિગ્નચેતાઃ

સ તન્નિકેતં પરિમૃશ્ય શૂન્યમ્ અપશ્યમાનઃ કુપિતો નનાદ ।
ક્ષ્માં દ્યાં દિશઃ ખં વિવરાન્ સમુદ્રાન્ વિષ્ણું વિચિન્વન્ ન દદર્શ વીરઃ

અપશ્યન્નિતિ હોવાચ મયાન્વિષ્ટમિદં જગત્ ।
ભ્રાતૃહા મે ગતો નૂનં યતો નાવર્તતે પુમાન્

વૈરાનુબન્ધ એતાવાન્ આમૃત્યોરિહ દેહિનામ્ ।
અજ્ઞાનપ્રભવો મન્યુરહંમાનોપબૃંહિતઃ

પિતા પ્રહ્રાદપુત્રસ્તે તદ્વિદ્વાન્ દ્વિજવત્સલઃ ।
સ્વમાયુર્દ્વિજલિઙ્ગેભ્યો દેવેભ્યો ઽદાત્ સ યાચિતઃ

ભવાન્ આચરિતાન્ ધર્માન્ આસ્થિતો ગૃહમેધિભિઃ ।
બ્રાહ્મણૈઃ પૂર્વજૈઃ શૂરૈરન્યૈશ્ચોદ્દામકીર્તિભિઃ

તસ્માત્ ત્વત્તો મહીમીષદ્વૃણે ઽહં વરદર્ષભાત્ ।
પદાનિ ત્રીણિ દૈત્યેન્દ્ર સમ્મિતાનિ પદા મમ

નાન્યત્ તે કામયે રાજન્ વદાન્યાજ્ જગદીશ્વરાત્ ।
નૈનઃ પ્રાપ્નોતિ વૈ વિદ્વાન્ યાવદર્થપ્રતિગ્રહઃ

ભ્પ્_08.19.018।0 શ્રીબલિરુવાચ
અહો બ્રાહ્મણદાયાદ વાચસ્તે વૃદ્ધસમ્મતાઃ ।
ત્વં બાલો બાલિશમતિઃ સ્વાર્થં પ્રત્ય્ અબુધો યથા

માં વચોભિઃ સમારાધ્ય લોકાનામેકમીશ્વરમ્ ।
પદત્રયં વૃણીતે યો ઽબુદ્ધિમાન્ દ્વીપદાશુષમ્

ન પુમાન્ મામુપવ્રજ્ય ભૂયો યાચિતુમર્હતિ ।
તસ્માદ્વૃત્તિકરીં ભૂમિં વટો કામં પ્રતીચ્છ મે

ભ્પ્_08.19.021।0 શ્રીભગવાન્ ઉવાચ
યાવન્તો વિષયાઃ પ્રેષ્ઠાસ્ત્રિલોક્યામજિતેન્દ્રિયમ્ ।
ન શક્નુવન્તિ તે સર્વે પ્રતિપૂરયિતું નૃપ

ત્રિભિઃ ક્રમૈરસન્તુષ્ટો દ્વીપેનાપિ ન પૂર્યતે ।
નવવર્ષસમેતેન સપ્તદ્વીપવરેચ્છયા

સપ્તદ્વીપાધિપતયો નૃપા વૈણ્યગયાદયઃ ।
અર્થૈઃ કામૈર્ગતા નાન્તં તૃષ્ણાયા ઇતિ નઃ શ્રુતમ્

યદૃચ્છયોપપન્નેન સન્તુષ્ટો વર્તતે સુખમ્ ।
નાસન્તુષ્ટસ્ત્રિભિર્લોકૈરજિતાત્મોપસાદિતૈઃ

પુંસો ઽયં સંસૃતેર્હેતુરસન્તોષો ઽર્થકામયોઃ ।
યદૃચ્છયોપપન્નેન સન્તોષો મુક્તયે સ્મૃતઃ

યદૃચ્છાલાભતુષ્ટસ્ય તેજો વિપ્રસ્ય વર્ધતે ।
તત્ પ્રશામ્યત્ય્ અસન્તોષાદમ્ભસેવાશુશુક્ષણિઃ

તસ્માત્ ત્રીણિ પદાન્ય્ એવ વૃણે ત્વદ્વરદર્ષભાત્ ।
એતાવતૈવ સિદ્ધો ઽહં વિત્તં યાવત્ પ્રયોજનમ્

ભ્પ્_08.19.028।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ હસન્નાહ વાઞ્છાતઃ પ્રતિગૃહ્યતામ્ ।
વામનાય મહીં દાતું જગ્રાહ જલભાજનમ્

વિષ્ણવે ક્ષ્માં પ્રદાસ્યન્તમુશના અસુરેશ્વરમ્ ।
જાનંશ્ચિકીર્ષિતં વિષ્ણોઃ શિષ્યં પ્રાહ વિદાં વરઃ

ભ્પ્_08.19.030।0 શ્રીશુક્ર ઉવાચ
એષ વૈરોચને સાક્ષાદ્ભગવાન્ વિષ્ણુરવ્યયઃ ।
કશ્યપાદદિતેર્જાતો દેવાનાં કાર્યસાધકઃ

પ્રતિશ્રુતં ત્વયૈતસ્મૈ યદનર્થમજાનતા ।
ન સાધુ મન્યે દૈત્યાનાં મહાન્ ઉપગતો ઽનયઃ

એષ તે સ્થાનમૈશ્વર્યં શ્રિયં તેજો યશઃ શ્રુતમ્ ।
દાસ્યત્ય્ આચ્છિદ્ય શક્રાય માયામાણવકો હરિઃ

ત્રિભિઃ ક્રમૈરિમાલ્ લોકાન્ વિશ્વકાયઃ ક્રમિષ્યતિ ।
સર્વસ્વં વિષ્ણવે દત્ત્વા મૂઢ વર્તિષ્યસે કથમ્

ક્રમતો ગાં પદૈકેન દ્વિતીયેન દિવં વિભોઃ ।
ખં ચ કાયેન મહતા તાર્તીયસ્ય કુતો ગતિઃ

નિષ્ઠાં તે નરકે મન્યે હ્ય્ અપ્રદાતુઃ પ્રતિશ્રુતમ્ ।
પ્રતિશ્રુતસ્ય યો ઽનીશઃ પ્રતિપાદયિતું ભવાન્

ન તદ્દાનં પ્રશંસન્તિ યેન વૃત્તિર્વિપદ્યતે ।
દાનં યજ્ઞસ્તપઃ કર્મ લોકે વૃત્તિમતો યતઃ

ધર્માય યશસે ઽર્થાય કામાય સ્વજનાય ચ ।
પઞ્ચધા વિભજન્ વિત્તમિહામુત્ર ચ મોદતે

અત્રાપિ બહ્વૃચૈર્ગીતં શૃણુ મે ઽસુરસત્તમ ।
સત્યમોમિતિ યત્ પ્રોક્તં યન્ નેત્ય્ આહાનૃતં હિ તત્

સત્યં પુષ્પફલં વિદ્યાદાત્મવૃક્ષસ્ય ગીયતે ।
વૃક્ષે ઽજીવતિ તન્ ન સ્યાદનૃતં મૂલમાત્મનઃ

તદ્યથા વૃક્ષ ઉન્મૂલઃ શુષ્યત્ય્ ઉદ્વર્તતે ઽચિરાત્ ।
એવં નષ્ટાનૃતઃ સદ્ય આત્મા શુષ્યેન્ ન સંશયઃ

પરાગ્ રિક્તમપૂર્ણં વા અક્ષરં યત્ તદોમિતિ ।
યત્ કિઞ્ચિદોમિતિ બ્રૂયાત્ તેન રિચ્યેત વૈ પુમાન્ ।
ભિક્ષવે સર્વમોં કુર્વન્ નાલં કામેન ચાત્મને

અથૈતત્ પૂર્ણમભ્યાત્મં યચ્ ચ નેત્ય્ અનૃતં વચઃ ।
સર્વં નેત્ય્ અનૃતં બ્રૂયાત્ સ દુષ્કીર્તિઃ શ્વસન્ મૃતઃ

સ્ત્રીષુ નર્મવિવાહે ચ વૃત્ત્યર્થે પ્રાણસઙ્કટે ।
ગોબ્રાહ્મણાર્થે હિંસાયાં નાનૃતં સ્યાજ્ જુગુપ્સિતમ્