ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 07.14

ભ્પ્_07.14.001।0 શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
ગૃહસ્થ એતાં પદવીં વિધિના યેન ચાઞ્જસા ।
યાયાદ્દેવઋષે બ્રૂહિ માદૃશો ગૃહમૂઢધીઃ

ભ્પ્_07.14.002।0 શ્રીનારદ ઉવાચ
ગૃહેષ્વવસ્થિતો રાજન્ ક્રિયાઃ કુર્વન્ યથોચિતાઃ ।
વાસુદેવાર્પણં સાક્ષાદુપાસીત મહામુનીન્

શૃણ્વન્ ભગવતો ઽભીક્ષ્ણમવતારકથામૃતમ્ ।
શ્રદ્દધાનો યથાકાલમુપશાન્તજનાવૃતઃ

સત્સઙ્ગાચ્ છનકૈઃ સઙ્ગમાત્મજાયાત્મજાદિષુ ।
વિમુઞ્ચેન્ મુચ્યમાનેષુ સ્વયં સ્વપ્નવદુત્થિતઃ

યાવદર્થમુપાસીનો દેહે ગેહે ચ પણ્ડિતઃ ।
વિરક્તો રક્તવત્ તત્ર નૃલોકે નરતાં ન્યસેત્

જ્ઞાતયઃ પિતરૌ પુત્રા ભ્રાતરઃ સુહૃદો ઽપરે ।
યદ્વદન્તિ યદિચ્છન્તિ ચાનુમોદેત નિર્મમઃ

દિવ્યં ભૌમં ચાન્તરીક્ષં વિત્તમચ્યુતનિર્મિતમ્ ।
તત્ સર્વમુપયુઞ્જાન એતત્ કુર્યાત્ સ્વતો બુધઃ

યાવદ્ભ્રિયેત જઠરં તાવત્ સ્વત્વં હિ દેહિનામ્ ।
અધિકં યો ઽભિમન્યેત સ સ્તેનો દણ્ડમર્હતિ

મૃગોષ્ટ્રખરમર્કાખુ સરીસૃપ્ ખગમક્ષિકાઃ ।
આત્મનઃ પુત્રવત્ પશ્યેત્ તૈરેષામન્તરં કિયત્

ત્રિવર્ગં નાતિકૃચ્છ્રેણ ભજેત ગૃહમેધ્યપિ ।
યથાદેશં યથાકાલં યાવદ્દૈવોપપાદિતમ્

આશ્વાઘાન્તે ઽવસાયિભ્યઃ કામાન્ સંવિભજેદ્યથા ।
અપ્યેકામાત્મનો દારાં નૃણાં સ્વત્વગ્રહો યતઃ

જહ્યાદ્યદર્થે સ્વાન્ પ્રાણાન્ હન્યાદ્વા પિતરં ગુરુમ્ ।
તસ્યાં સ્વત્વં સ્ત્રિયાં જહ્યાદ્યસ્તેન હ્યજિતો જિતઃ

કૃમિવિડ્ભસ્મનિષ્ઠાન્તં ક્વેદં તુચ્છં કલેવરમ્ ।
ક્વ તદીયરતિર્ભાર્યા ક્વાયમાત્મા નભશ્છદિઃ

સિદ્ધૈર્યજ્ઞાવશિષ્ટાર્થૈઃ કલ્પયેદ્વૃત્તિમાત્મનઃ ।
શેષે સ્વત્વં ત્યજન્ પ્રાજ્ઞઃ પદવીં મહતામિયાત્

દેવાન્ ઋષીન્ નૃભૂતાનિ પિતૄન્ આત્માનમન્વહમ્ ।
સ્વવૃત્ત્યાગતવિત્તેન યજેત પુરુષં પૃથક્

યર્હ્યાત્મનો ઽધિકારાદ્યાઃ સર્વાઃ સ્યુર્યજ્ઞસમ્પદઃ ।
વૈતાનિકેન વિધિના અગ્નિહોત્રાદિના યજેત્

ન હ્યગ્નિમુખતો ઽયં વૈ ભગવાન્ સર્વયજ્ઞભુક્ ।
ઇજ્યેત હવિષા રાજન્ યથા વિપ્રમુખે હુતૈઃ

તસ્માદ્બ્રાહ્મણદેવેષુ મર્ત્યાદિષુ યથાર્હતઃ ।
તૈસ્તૈઃ કામૈર્યજસ્વૈનં ક્ષેત્રજ્ઞં બ્રાહ્મણાન્ અનુ

કુર્યાદપરપક્ષીયં માસિ પ્રૌષ્ઠપદે દ્વિજઃ ।
શ્રાદ્ધં પિત્રોર્યથાવિત્તં તદ્બન્ધૂનાં ચ વિત્તવાન્

અયને વિષુવે કુર્યાદ્વ્યતીપાતે દિનક્ષયે ।
ચન્દ્રાદિત્યોપરાગે ચ દ્વાદશ્યાં શ્રવણેષુ ચ

તૃતીયાયાં શુક્લપક્ષે નવમ્યામથ કાર્તિકે ।
ચતસૃષ્વપ્યષ્ટકાસુ હેમન્તે શિશિરે તથા

માઘે ચ સિતસપ્તમ્યાં મઘારાકાસમાગમે ।
રાકયા ચાનુમત્યા ચ માસર્ક્ષાણિ યુતાન્યપિ

દ્વાદશ્યામનુરાધા સ્યાચ્ છ્રવણસ્તિસ્ર ઉત્તરાઃ ।
તિસૃષ્વેકાદશી વાસુ જન્મર્ક્ષશ્રોણયોગયુક્

ત એતે શ્રેયસઃ કાલા નૄણાં શ્રેયોવિવર્ધનાઃ ।
કુર્યાત્ સર્વાત્મનૈતેષુ શ્રેયો ઽમોઘં તદાયુષઃ

એષુ સ્નાનં જપો હોમો વ્રતં દેવદ્વિજાર્ચનમ્ ।
પિતૃદેવનૃભૂતેભ્યો યદ્દત્તં તદ્ધ્યનશ્વરમ્

સંસ્કારકાલો જાયાયા અપત્યસ્યાત્મનસ્તથા ।
પ્રેતસંસ્થા મૃતાહશ્ચ કર્મણ્યભ્યુદયે નૃપ

અથ દેશાન્ પ્રવક્ષ્યામિ ધર્માદિશ્રેયાઅવહાન્ ।
સ વૈ પુણ્યતમો દેશઃ સત્પાત્રં યત્ર લભ્યતે

બિમ્બં ભગવતો યત્ર સર્વમેતચ્ ચરાચરમ્ ।
યત્ર હ બ્રાહ્મણકુલં તપોવિદ્યાદયાન્વિતમ્

યત્ર યત્ર હરેરર્ચા સ દેશઃ શ્રેયસાં પદમ્ ।
યત્ર ગઙ્ગાદયો નદ્યઃ પુરાણેષુ ચ વિશ્રુતાઃ

સરાંસિ પુષ્કરાદીનિ ક્ષેત્રાણ્યર્હાશ્રિતાન્યુત ।
કુરુક્ષેત્રં ગયશિરઃ પ્રયાગઃ પુલહાશ્રમઃ

નૈમિષં ફાલ્ગુનં સેતુઃ પ્રભાસો ઽથ કુશસ્થલી ।
વારાણસી મધુપુરી પમ્પા બિન્દુસરસ્તથા

નારાયણાશ્રમો નન્દા સીતારામાશ્રમાદયઃ ।
સર્વે કુલાચલા રાજન્ મહેન્દ્રમલયાદયઃ

એતે પુણ્યતમા દેશા હરેરર્ચાશ્રિતાશ્ચ યે ।
એતાન્ દેશાન્ નિષેવેત શ્રેયસ્કામો હ્યભીક્ષ્ણશઃ ।
ધર્મો હ્યત્રેહિતઃ પુંસાં સહસ્રાધિફલોદયઃ

પાત્રં ત્વત્ર નિરુક્તં વૈ કવિભિઃ પાત્રવિત્તમૈઃ ।
હરિરેવૈક ઉર્વીશ યન્મયં વૈ ચરાચરમ્

દેવર્ષ્યર્હત્સુ વૈ સત્સુ તત્ર બ્રહ્માત્મજાદિષુ ।
રાજન્ યદગ્રપૂજાયાં મતઃ પાત્રતયાચ્યુતઃ

જીવરાશિભિરાકીર્ણ અણ્ડકોશાઙ્ઘ્રિપો મહાન્ ।
તન્મૂલત્વાદચ્યુતેજ્યા સર્વજીવાત્મતર્પણમ્

પુરાણ્યનેન સૃષ્ટાનિ નૃતિર્યગૃષિદેવતાઃ ।
શેતે જીવેન રૂપેણ પુરેષુ પુરુષો હ્યસૌ

તેષ્વેવ ભગવાન્ રાજંસ્તારતમ્યેન વર્તતે ।
તસ્માત્ પાત્રં હિ પુરુષો યાવાન્ આત્મા યથેયતે

દૃષ્ટ્વા તેષાં મિથો નૃણામવજ્ઞાનાત્મતાં નૃપ ।
ત્રેતાદિષુ હરેરર્ચા ક્રિયાયૈ કવિભિઃ કૃતા

તતો ઽર્ચાયાં હરિં કેચિત્ સંશ્રદ્ધાય સપર્યયા ।
ઉપાસત ઉપાસ્તાપિ નાર્થદા પુરુષદ્વિષામ્

પુરુષેષ્વપિ રાજેન્દ્ર સુપાત્રં બ્રાહ્મણં વિદુઃ ।
તપસા વિદ્યયા તુષ્ટ્યા ધત્તે વેદં હરેસ્તનુમ્

નન્વસ્ય બ્રાહ્મણા રાજન્ કૃષ્ણસ્ય જગદાત્મનઃ ।
પુનન્તઃ પાદરજસા ત્રિલોકીં દૈવતં મહત્