ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.11

ભ્પ્_05.11.001।0 બ્રાહ્મણ ઉવાચ
અકોવિદઃ કોવિદ-વાદ-વાદાન્ વદસ્ય્ અથો નાતિ-વિદાં વરિષ્ઠઃ ।
ન સૂરયો હિ વ્યવહારમ્ એનં તત્ત્વાવમર્શેન સહામનન્તિ

તથૈવ રાજન્ન્ ઉરુ-ગાર્હમેધ- વિતાન-વિદ્યોરુ-વિજૃમ્ભિતેષુ ।
ન વેદ-વાદેષુ હિ તત્ત્વ-વાદઃ પ્રાયેણ શુદ્ધો નુ ચકાસ્તિ સાધુઃ

ન તસ્ય તત્ત્વ-ગ્રહણાય સાક્ષાદ્ વરીયસીર્ અપિ વાચઃ સમાસન્ ।
સ્વપ્ને નિરુક્ત્યા ગૃહમેધિ-સૌખ્યં ન યસ્ય હેયાનુમિતં સ્વયં સ્યાત્

યાવન્ મનો રજસા પૂરુષસ્ય સત્ત્વેન વા તમસા વાનુરુદ્ધમ્ ।
ચેતોભિર્ આકૂતિભિર્ આતનોતિ નિરઙ્કુશં કુશલં ચેતરં વા

સ વાસનાત્મા વિષયોપરક્તો ગુણ-પ્રવાહો વિકૃતઃ ષોડશાત્મા ।
બિભ્રત્ પૃથઙ્-નામભિ રૂપ-ભેદમ્ અન્તર્-બહિષ્ટ્વં ચ પુરૈસ્ તનોતિ

દુઃખં સુખં વ્યતિરિક્તં ચ તીવ્રં કાલોપપન્નં ફલમ્ આવ્યનક્તિ ।
આલિઙ્ગ્ય માયા-રચિતાન્તરાત્મા સ્વ-દેહિનં સંસૃતિ-ચક્ર-કૂટઃ

તાવાન્ અયં વ્યવહારઃ સદાવિઃ ક્ષેત્રજ્ઞ-સાક્ષ્યો ભવતિ સ્થૂલ-સૂક્ષ્મઃ ।
તસ્માન્ મનો લિઙ્ગમ્ અદો વદન્તિ ગુણાગુણત્વસ્ય પરાવરસ્ય

ગુણાનુરક્તં વ્યસનાય જન્તોઃ ક્ષેમાય નૈર્ગુણ્યમ્ અથો મનઃ સ્યાત્ ।
યથા પ્રદીપો ઘૃત-વર્તિમ્ અશ્નન્ શિખાઃ સધૂમા ભજતિ હ્ય્ અન્યદા સ્વમ્ ।
પદં તથા ગુણ-કર્માનુબદ્ધં વૃત્તીર્ મનઃ શ્રયતે ઽન્યત્ર તત્ત્વમ્

એકાદશાસન્ મનસો હિ વૃત્તય આકૂતયઃ પઞ્ચ ધિયો ઽભિમાનઃ ।
માત્રાણિ કર્માણિ પુરં ચ તાસાં વદન્તિ હૈકાદશ વીર ભૂમીઃ

ગન્ધાકૃતિ-સ્પર્શ-રસ-શ્રવાંસિ વિસર્ગ-રત્ય્-અર્ત્ય્-અભિજલ્પ-શિલ્પાઃ ।
એકાદશં સ્વીકરણં મમેતિ શય્યામ્ અહં દ્વાદશમ્ એક આહુઃ

દ્રવ્ય-સ્વભાવાશય-કર્મ-કાલૈર્ એકાદશામી મનસો વિકારાઃ ।
સહસ્રશઃ શતશઃ કોટિશશ્ ચ ક્ષેત્રજ્ઞતો ન મિથો ન સ્વતઃ સ્યુઃ

ક્ષેત્રજ્ઞ એતા મનસો વિભૂતીર્ જીવસ્ય માયા-રચિતસ્ય નિત્યાઃ ।
આવિર્હિતાઃ ક્વાપિ તિરોહિતાશ્ ચ શુદ્ધો વિચષ્ટે હ્ય્ અવિશુદ્ધ-કર્તુઃ

ક્ષેત્રજ્ઞ આત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ સાક્ષાત્ સ્વયં જ્યોતિર્ અજઃ પરેશઃ ।
નારાયણો ભગવાન્ વાસુદેવઃ સ્વ-માયયાત્મન્ય્ અવધીયમાનઃ

યથાનિલઃ સ્થાવર-જઙ્ગમાનામ્ આત્મ-સ્વરૂપેણ નિવિષ્ટ ઈશેત્ ।
એવં પરો ભગવાન્ વાસુદેવઃ ક્ષેત્રજ્ઞ આત્મેદમ્ અનુપ્રવિષ્ટઃ

ન યાવદ્ એતાં તનુ-ભૃન્ નરેન્દ્ર વિધૂય માયાં વયુનોદયેન ।
વિમુક્ત-સઙ્ગો જિત-ષટ્-સપત્નો વેદાત્મ-તત્ત્વં ભ્રમતીહ તાવત્

ન યાવદ્ એતન્ મન આત્મ-લિઙ્ગં સંસાર-તાપાવપનં જનસ્ય ।
યચ્ છોક-મોહામય-રાગ-લોભ- વૈરાનુબન્ધં મમતાં વિધત્તે

ભ્રાતૃવ્યમ્ એનં તદ્ અદભ્ર-વીર્યમ્ ઉપેક્ષયાધ્યેધિતમ્ અપ્રમત્તઃ ।
ગુરોર્ હરેશ્ ચરણોપાસનાસ્ત્રો જહિ વ્યલીકં સ્વયમ્ આત્મ-મોષમ્