ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.29

ભ્પ્_04.29.001।0 પ્રાચીનબર્હિર્ ઉવાચ
ભગવંસ્ તે વચો ઽસ્માભિર્ ન સમ્યગ્ અવગમ્યતે ।
કવયસ્ તદ્ વિજાનન્તિ ન વયં કર્મ-મોહિતાઃ

ભ્પ્_04.29.002।0 નારદ ઉવાચ
પુરુષં પુરઞ્જનં વિદ્યાદ્ યદ્ વ્યનક્ત્ય્ આત્મનઃ પુરમ્ ।
એક-દ્વિ-ત્રિ-ચતુષ્-પાદં બહુ-પાદમ્ અપાદકમ્

યો ઽવિજ્ઞાતાહૃતસ્ તસ્ય પુરુષસ્ય સખેશ્વરઃ ।
યન્ ન વિજ્ઞાયતે પુમ્ભિર્ નામભિર્ વા ક્રિયા-ગુણૈઃ

યદા જિઘૃક્ષન્ પુરુષઃ કાર્ત્સ્ન્યેન પ્રકૃતેર્ ગુણાન્ ।
નવ-દ્વારં દ્વિ-હસ્તાઙ્ઘ્રિ તત્રામનુત સાધ્વ્ ઇતિ

બુદ્ધિં તુ પ્રમદાં વિદ્યાન્ મમાહમ્ ઇતિ યત્-કૃતમ્ ।
યામ્ અધિષ્ઠાય દેહે ઽસ્મિન્ પુમાન્ ભુઙ્ક્તે ઽક્ષભિર્ ગુણાન્

સખાય ઇન્દ્રિય-ગણા જ્ઞાનં કર્મ ચ યત્-કૃતમ્ ।
સખ્યસ્ તદ્-વૃત્તયઃ પ્રાણઃ પઞ્ચ-વૃત્તિર્ યથોરગઃ

બૃહદ્-બલં મનો વિદ્યાદ્ ઉભયેન્દ્રિય-નાયકમ્ ।
પઞ્ચાલાઃ પઞ્ચ વિષયા યન્-મધ્યે નવ-ખં પુરમ્

અક્ષિણી નાસિકે કર્ણૌ મુખં શિશ્ન-ગુદાવ્ ઇતિ ।
દ્વે દ્વે દ્વારૌ બહિર્ યાતિ યસ્ તદ્-ઇન્દ્રિય-સંયુતઃ

અક્ષિણી નાસિકે આસ્યમ્ ઇતિ પઞ્ચ પુરઃ કૃતાઃ ।
દક્ષિણા દક્ષિણઃ કર્ણ ઉત્તરા ચોત્તરઃ સ્મૃતઃ

પશ્ચિમે ઇત્ય્ અધો દ્વારૌ ગુદં શિશ્નમ્ ઇહોચ્યતે ।
ખદ્યોતાવિર્મુખી ચાત્ર નેત્રે એકત્ર નિર્મિતે ।
રૂપં વિભ્રાજિતં તાભ્યાં વિચષ્ટે ચક્ષુષેશ્વરઃ

નલિની નાલિની નાસે ગન્ધઃ સૌરભ ઉચ્યતે ।
ઘ્રાણો ઽવધૂતો મુખ્યાસ્યં વિપણો વાગ્ રસવિદ્ રસઃ

આપણો વ્યવહારો ઽત્ર ચિત્રમ્ અન્ધો બહૂદનમ્ ।
પિતૃહૂર્ દક્ષિણઃ કર્ણ ઉત્તરો દેવહૂઃ સ્મૃતઃ

પ્રવૃત્તં ચ નિવૃત્તં ચ શાસ્ત્રં પઞ્ચાલ-સંજ્ઞિતમ્ ।
પિતૃ-યાનં દેવ-યાનં શ્રોત્રાચ્ છ્રુત-ધરાદ્ વ્રજેત્

આસુરી મેઢ્રમ્ અર્વાગ્-દ્વાર્ વ્યવાયો ગ્રામિણાં રતિઃ ।
ઉપસ્થો દુર્મદઃ પ્રોક્તો નિરૃતિર્ ગુદ ઉચ્યતે

વૈશસં નરકં પાયુર્ લુબ્ધકો ઽન્ધૌ તુ મે શૃણુ ।
હસ્ત-પાદૌ પુમાંસ્ તાભ્યાં યુક્તો યાતિ કરોતિ ચ

અન્તઃ-પુરં ચ હૃદયં વિષૂચિર્ મન ઉચ્યતે ।
તત્ર મોહં પ્રસાદં વા હર્ષં પ્રાપ્નોતિ તદ્-ગુણૈઃ

યથા યથા વિક્રિયતે ગુણાક્તો વિકરોતિ વા ।
તથા તથોપદ્રષ્ટાત્મા તદ્-વૃત્તીર્ અનુકાર્યતે

દેહો રથસ્ ત્વ્ ઇન્દ્રિયાશ્વઃ સંવત્સર-રયો ઽગતિઃ ।
દ્વિ-કર્મ-ચક્રસ્ ત્રિ-ગુણ- ધ્વજઃ પઞ્ચાસુ-બન્ધુરઃ

મનો-રશ્મિર્ બુદ્ધિ-સૂતો હૃન્-નીડો દ્વન્દ્વ-કૂબરઃ ।
પઞ્ચેન્દ્રિયાર્થ-પ્રક્ષેપઃ સપ્ત-ધાતુ-વરૂથકઃ

આકૂતિર્ વિક્રમો બાહ્યો મૃગ-તૃષ્ણાં પ્રધાવતિ ।
એકાદશેન્દ્રિય-ચમૂઃ પઞ્ચ-સૂના-વિનોદ-કૃત્

સંવત્સરશ્ ચણ્ડવેગઃ કાલો યેનોપલક્ષિતઃ ।
તસ્યાહાનીહ ગન્ધર્વા ગન્ધર્વ્યો રાત્રયઃ સ્મૃતાઃ ।
હરન્ત્ય્ આયુઃ પરિક્રાન્ત્યા ષષ્ટ્ય્-ઉત્તર-શત-ત્રયમ્

કાલ-કન્યા જરા સાક્ષાલ્ લોકસ્ તાં નાભિનન્દતિ ।
સ્વસારં જગૃહે મૃત્યુઃ ક્ષયાય યવનેશ્વરઃ

આધયો વ્યાધયસ્ તસ્ય સૈનિકા યવનાશ્ ચરાઃ ।
ભૂતોપસર્ગાશુ-રયઃ પ્રજ્વારો દ્વિ-વિધો જ્વરઃ

એવં બહુ-વિધૈર્ દુઃખૈર્ દૈવ-ભૂતાત્મ-સમ્ભવૈઃ ।
ક્લિશ્યમાનઃ શતં વર્ષં દેહે દેહી તમો-વૃતઃ

પ્રાણેન્દ્રિય-મનો-ધર્માન્ આત્મન્ય્ અધ્યસ્ય નિર્ગુણઃ ।
શેતે કામ-લવાન્ ધ્યાયન્ મમાહમ્ ઇતિ કર્મ-કૃત્

યદાત્માનમ્ અવિજ્ઞાય ભગવન્તં પરં ગુરુમ્ ।
પુરુષસ્ તુ વિષજ્જેત ગુણેષુ પ્રકૃતેઃ સ્વ-દૃક્

ગુણાભિમાની સ તદા કર્માણિ કુરુતે ઽવશઃ ।
શુક્લં કૃષ્ણં લોહિતં વા યથા-કર્માભિજાયતે

શુક્લાત્ પ્રકાશ-ભૂયિષ્ઠા લોકાન્ આપ્નોતિ કર્હિચિત્ ।
દુઃખોદર્કાન્ ક્રિયાયાસાંસ્ તમઃ-શોકોત્કટાન્ ક્વચિત્

ક્વચિત્ પુમાન્ ક્વચિચ્ ચ સ્ત્રી ક્વચિન્ નોભયમ્ અન્ધ-ધીઃ ।
દેવો મનુષ્યસ્ તિર્યગ્ વા યથા-કર્મ-ગુણં ભવઃ

ક્ષુત્-પરીતો યથા દીનઃ સારમેયો ગૃહં ગૃહમ્ ।
ચરન્ વિન્દતિ યદ્-દિષ્ટં દણ્ડમ્ ઓદનમ્ એવ વા

તથા કામાશયો જીવ ઉચ્ચાવચ-પથા ભ્રમન્ ।
ઉપર્ય્ અધો વા મધ્યે વા યાતિ દિષ્ટં પ્રિયાપ્રિયમ્

દુઃખેષ્વ્ એકતરેણાપિ દૈવ-ભૂતાત્મ-હેતુષુ ।
જીવસ્ય ન વ્યવચ્છેદઃ સ્યાચ્ ચેત્ તત્-તત્-પ્રતિક્રિયા

યથા હિ પુરુષો ભારં શિરસા ગુરુમ્ ઉદ્વહન્ ।
તં સ્કન્ધેન સ આધત્તે તથા સર્વાઃ પ્રતિક્રિયાઃ

નૈકાન્તતઃ પ્રતીકારઃ કર્મણાં કર્મ કેવલમ્ ।
દ્વયં હ્ય્ અવિદ્યોપસૃતં સ્વપ્ને સ્વપ્ન ઇવાનઘ

અર્થે હ્ય્ અવિદ્યમાને ઽપિ સંસૃતિર્ ન નિવર્તતે ।
મનસા લિઙ્ગ-રૂપેણ સ્વપ્ને વિચરતો યથા

અથાત્મનો ઽર્થ-ભૂતસ્ય યતો ઽનર્થ-પરમ્પરા ।
સંસૃતિસ્ તદ્-વ્યવચ્છેદો ભક્ત્યા પરમયા ગુરૌ

વાસુદેવે ભગવતિ ભક્તિ-યોગઃ સમાહિતઃ ।
સધ્રીચીનેન વૈરાગ્યં જ્ઞાનં ચ જનયિષ્યતિ

સો ઽચિરાદ્ એવ રાજર્ષે સ્યાદ્ અચ્યુત-કથાશ્રયઃ ।
શૃણ્વતઃ શ્રદ્દધાનસ્ય નિત્યદા સ્યાદ્ અધીયતઃ

યત્ર ભાગવતા રાજન્ સાધવો વિશદાશયાઃ ।
ભગવદ્-ગુણાનુકથન- શ્રવણ-વ્યગ્ર-ચેતસઃ

તસ્મિન્ મહન્-મુખરિતા મધુભિચ્- ચરિત્ર-પીયૂષ-શેષ-સરિતઃ પરિતઃ સ્રવન્તિ ।
તા યે પિબન્ત્ય્ અવિતૃષો નૃપ ગાઢ-કર્ણૈસ્ તાન્ ન સ્પૃશન્ત્ય્ અશન-તૃડ્-ભય-શોક-મોહાઃ

એતૈર્ ઉપદ્રુતો નિત્યં જીવ-લોકઃ સ્વભાવજૈઃ ।
ન કરોતિ હરેર્ નૂનં કથામૃત-નિધૌ રતિમ્

પ્રજાપતિ-પતિઃ સાક્ષાદ્ ભગવાન્ ગિરિશો મનુઃ ।
દક્ષાદયઃ પ્રજાધ્યક્ષા નૈષ્ઠિકાઃ સનકાદયઃ

મરીચિર્ અત્ર્ય્-અઙ્ગિરસૌ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
ભૃગુર્ વસિષ્ઠ ઇત્ય્ એતે મદ્-અન્તા બ્રહ્મ-વાદિનઃ

અદ્યાપિ વાચસ્-પતયસ્ તપો-વિદ્યા-સમાધિભિઃ ।
પશ્યન્તો ઽપિ ન પશ્યન્તિ પશ્યન્તં પરમેશ્વરમ્

શબ્દ-બ્રહ્મણિ દુષ્પારે ચરન્ત ઉરુ-વિસ્તરે ।
મન્ત્ર-લિઙ્ગૈર્ વ્યવચ્છિન્નં ભજન્તો ન વિદુઃ પરમ્

સર્વેષામ્ એવ જન્તૂનાં સતતં દેહ-પોષણે ।
અસ્તિ પ્રજ્ઞા સમાયત્તા કો વિશેષસ્ તદા નૃણામ્

લબ્ધ્વેહાન્તે મનુષ્યત્વં હિત્વા દેહાદ્ય્-અસદ્-ગ્રહમ્ ।
આત્મ-સૃત્યા વિહાયેદં જીવાત્મા સ વિશિષ્યતે

યદા યસ્યાનુગૃહ્ણાતિ ભગવાન્ આત્મ-ભાવિતઃ ।
સ જહાતિ મતિં લોકે વેદે ચ પરિનિષ્ઠિતામ્

તસ્માત્ કર્મસુ બર્હિષ્મન્ન્ અજ્ઞાનાદ્ અર્થ-કાશિષુ ।
માર્થ-દૃષ્ટિં કૃથાઃ શ્રોત્ર- સ્પર્શિષ્વ્ અસ્પૃષ્ટ-વસ્તુષુ

સ્વં લોકં ન વિદુસ્ તે વૈ યત્ર દેવો જનાર્દનઃ ।
આહુર્ ધૂમ્ર-ધિયો વેદં સકર્મકમ્ અતદ્-વિદઃ

આસ્તીર્ય દર્ભૈઃ પ્રાગ્-અગ્રૈઃ કાર્ત્સ્ન્યેન ક્ષિતિ-મણ્ડલમ્ ।
સ્તબ્ધો બૃહદ્-વધાન્ માની કર્મ નાવૈષિ યત્ પરમ્ ।
તત્ કર્મ હરિ-તોષં યત્ સા વિદ્યા તન્-મતિર્ યયા

હરિર્ દેહ-ભૃતામ્ આત્મા સ્વયં પ્રકૃતિર્ ઈશ્વરઃ ।
તત્-પાદ-મૂલં શરણં યતઃ ક્ષેમો નૃણામ્ ઇહ

સ વૈ પ્રિયતમશ્ ચાત્મા યતો ન ભયમ્ અણ્વ્ અપિ ।
ઇતિ વેદ સ વૈ વિદ્વાન્ યો વિદ્વાન્ સ ગુરુર્ હરિઃ

ભ્પ્_04.29.052।0 નારદ ઉવાચ
પ્રશ્ન એવં હિ સઞ્છિન્નો ભવતઃ પુરુષર્ષભ ।
અત્ર મે વદતો ગુહ્યં નિશામય સુનિશ્ચિતમ્

ક્ષુદ્રં ચરં સુમનસાં શરણે મિથિત્વા $ રક્તં ષડઙ્ઘ્રિ-ગણ-સામસુ લુબ્ધ-કર્ણમ્ &અમ્પ્;
અગ્રે વૃકાન્ અસુ-તૃપો ઽવિગણય્ય યાન્તં % પૃષ્ઠે મૃગં મૃગય લુબ્ધક-બાણ-ભિન્નમ્ ॥ ભ્પ્_04.29.053* ॥
અસ્યાર્થઃ સુમનઃ-સમ-ધર્મણાં સ્ત્રીણાં શરણ આશ્રમે પુષ્પ-મધુ-ગન્ધવત્ ક્ષુદ્રતમં કામ્ય-કર્મ-વિપાકજં કામ-સુખ-લવં જૈહ્વ્યૌપસ્થ્યાદિ વિચિન્વન્તં મિથુની-ભૂય તદ્-અભિનિવેશિત-મનસં ષડઙ્ઘ્રિ-ગણ-સામ-ગીતવદ્ અતિમનોહર-વનિતાદિ-જનાલાપેષ્વ્ અતિતરામ્ અતિપ્રલોભિત-કર્ણમ્ અગ્રે વૃક-યૂથવદ્ આત્મન આયુર્ હરતો ઽહો-રાત્રાન્ તાન્ કાલ-લવ-વિશેષાન્ અવિગણય્ય ગૃહેષુ વિહરન્તં પૃષ્ઠત એવ પરોક્ષમ્ અનુપ્રવૃત્તો લુબ્ધકઃ કૃતાન્તો ઽન્તઃ શરેણ યમ્ ઇહ પરાવિધ્યતિ તમ્ ઇમમ્ આત્માનમ્ અહો રાજન્ ભિન્ન-હૃદયં દ્રષ્ટુમ્ અર્હસીતિ

_*
સ ત્વં વિચક્ષ્ય મૃગ-ચેષ્ટિતમ્ આત્મનો ઽન્તશ્ $ ચિત્તં નિયચ્છ હૃદિ કર્ણ-ધુનીં ચ ચિત્તે &
સ ત્વં વિચક્ષ્ય મૃગ-ચેષ્ટિતમ્ આત્મનો ઽન્તશ્ $ ચિત્તં નિયચ્છ હૃદિ કર્ણ-ધુનીં ચ ચિત્તે &
જહ્ય્ અઙ્ગનાશ્રમમ્ અસત્તમ-યૂથ-ગાથં % પ્રીણીહિ હંસ-શરણં વિરમ ક્રમેણ ॥ ભ્પ્_04.29.055*
0 રાજોવાચ
શ્રુતમ્ અન્વીક્ષિતં બ્રહ્મન્ ભગવાન્ યદ્ અભાષત ।
નૈતજ્ જાનન્ત્ય્ ઉપાધ્યાયાઃ કિં ન બ્રૂયુર્ વિદુર્ યદિ

સંશયો ઽત્ર તુ મે વિપ્ર સઞ્છિન્નસ્ તત્-કૃતો મહાન્ ।
ઋષયો ઽપિ હિ મુહ્યન્તિ યત્ર નેન્દ્રિય-વૃત્તયઃ

કર્માણ્ય્ આરભતે યેન પુમાન્ ઇહ વિહાય તમ્ ।
અમુત્રાન્યેન દેહેન જુષ્ટાનિ સ યદ્ અશ્નુતે

ઇતિ વેદ-વિદાં વાદઃ શ્રૂયતે તત્ર તત્ર હ ।
કર્મ યત્ ક્રિયતે પ્રોક્તં પરોક્ષં ન પ્રકાશતે

ભ્પ્_04.29.060।0 નારદ ઉવાચ
યેનૈવારભતે કર્મ તેનૈવામુત્ર તત્ પુમાન્ ।
ભુઙ્ક્તે હ્ય્ અવ્યવધાનેન લિઙ્ગેન મનસા સ્વયમ્

શયાનમ્ ઇમમ્ ઉત્સૃજ્ય શ્વસન્તં પુરુષો યથા ।
કર્માત્મન્ય્ આહિતં ભુઙ્ક્તે તાદૃશેનેતરેણ વા

મમૈતે મનસા યદ્ યદ્ અસાવ્ અહમ્ ઇતિ બ્રુવન્ ।
ગૃહ્ણીયાત્ તત્ પુમાન્ રાદ્ધં કર્મ યેન પુનર્ ભવઃ

યથાનુમીયતે ચિત્તમ્ ઉભયૈર્ ઇન્દ્રિયેહિતૈઃ ।
એવં પ્રાગ્-દેહજં કર્મ લક્ષ્યતે ચિત્ત-વૃત્તિભિઃ

નાનુભૂતં ક્વ ચાનેન દેહેનાદૃષ્ટમ્ અશ્રુતમ્ ।
કદાચિદ્ ઉપલભ્યેત યદ્ રૂપં યાદૃગ્ આત્મનિ

તેનાસ્ય તાદૃશં રાજ લિઙ્ગિનો દેહ-સમ્ભવમ્ ।
શ્રદ્ધત્સ્વાનનુભૂતો ઽર્થો ન મનઃ સ્પ્રષ્ટુમ્ અર્હતિ

મન એવ મનુષ્યસ્ય પૂર્વ-રૂપાણિ શંસતિ ।
ભવિષ્યતશ્ ચ ભદ્રં તે તથૈવ ન ભવિષ્યતઃ

અદૃષ્ટમ્ અશ્રુતં ચાત્ર ક્વચિન્ મનસિ દૃશ્યતે ।
યથા તથાનુમન્તવ્યં દેશ-કાલ-ક્રિયાશ્રયમ્

સર્વે ક્રમાનુરોધેન મનસીન્દ્રિય-ગોચરાઃ ।
આયાન્તિ બહુશો યાન્તિ સર્વે સમનસો જનાઃ

સત્ત્વૈક-નિષ્ઠે મનસિ ભગવત્-પાર્શ્વ-વર્તિનિ ।
તમશ્ ચન્દ્રમસીવેદમ્ ઉપરજ્યાવભાસતે

નાહં મમેતિ ભાવો ઽયં પુરુષે વ્યવધીયતે ।
યાવદ્ બુદ્ધિ-મનો-ઽક્ષાર્થ- ગુણ-વ્યૂહો હ્ય્ અનાદિમાન્

સુપ્તિ-મૂર્ચ્છોપતાપેષુ પ્રાણાયન-વિઘાતતઃ ।
નેહતે ઽહમ્ ઇતિ જ્ઞાનં મૃત્યુ-પ્રજ્વારયોર્ અપિ

ગર્ભે બાલ્યે ઽપ્ય્ અપૌષ્કલ્યાદ્ એકાદશ-વિધં તદા ।
લિઙ્ગં ન દૃશ્યતે યૂનઃ કુહ્વાં ચન્દ્રમસો યથા

અર્થે હ્ય્ અવિદ્યમાને ઽપિ સંસૃતિર્ ન નિવર્તતે ।
ધ્યાયતો વિષયાન્ અસ્ય સ્વપ્ને ઽનર્થાગમો યથા

એવં પઞ્ચ-વિધં લિઙ્ગં ત્રિ-વૃત્ ષોડશ વિસ્તૃતમ્ ।
એષ ચેતનયા યુક્તો જીવ ઇત્ય્ અભિધીયતે

અનેન પુરુષો દેહાન્ ઉપાદત્તે વિમુઞ્ચતિ ।
હર્ષં શોકં ભયં દુઃખં સુખં ચાનેન વિન્દતિ

ભક્તિઃ કૃષ્ણે દયા જીવેષ્વ્ અકુણ્ઠ-જ્ઞાનમ્ આત્મનિ ।
યદિ સ્યાદ્ આત્મનો ભૂયાદ્ અપવર્ગસ્ તુ સંસૃતેઃ
યથા તૃણ-જલૂકેયં નાપયાત્ય્ અપયાતિ ચ ।
ન ત્યજેન્ મ્રિયમાણો ઽપિ પ્રાગ્-દેહાભિમતિં જનઃ

અદૃષ્ટં દૃષ્ટવન્ નઙ્ક્ષેદ્ ભૂતં સ્વપ્નવદ્ અન્યથા ।
ભૂતં ભવદ્ ભવિષ્યચ્ ચ સુપ્તં સર્વ-રહો-રહઃ
યાવદ્ અન્યં ન વિન્દેત વ્યવધાનેન કર્મણામ્ ।
મન એવ મનુષ્યેન્દ્ર ભૂતાનાં ભવ-ભાવનમ્

યદાક્ષૈશ્ ચરિતાન્ ધ્યાયન્ કર્માણ્ય્ આચિનુતે ઽસકૃત્ ।
સતિ કર્મણ્ય્ અવિદ્યાયાં બન્ધઃ કર્મણ્ય્ અનાત્મનઃ

અતસ્ તદ્ અપવાદાર્થં ભજ સર્વાત્મના હરિમ્ ।
પશ્યંસ્ તદ્-આત્મકં વિશ્વં સ્થિત્ય્-ઉત્પત્ત્ય્-અપ્યયા યતઃ

ભ્પ્_04.29.080।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ભાગવત-મુખ્યો ભગવાન્ નારદો હંસયોર્ ગતિમ્ ।
પ્રદર્શ્ય હ્ય્ અમુમ્ આમન્ત્ર્ય સિદ્ધ-લોકં તતો ઽગમત્

પ્રાચીનબર્હી રાજર્ષિઃ પ્રજા-સર્ગાભિરક્ષણે ।
આદિશ્ય પુત્રાન્ અગમત્ તપસે કપિલાશ્રમમ્

તત્રૈકાગ્ર-મના ધીરો ગોવિન્દ-ચરણામ્બુજમ્ ।
વિમુક્ત-સઙ્ગો ઽનુભજન્ ભક્ત્યા તત્-સામ્યતામ્ અગાત્

એતદ્ અધ્યાત્મ-પારોક્ષ્યં ગીતં દેવર્ષિણાનઘ ।
યઃ શ્રાવયેદ્ યઃ શૃણુયાત્ સ લિઙ્ગેન વિમુચ્યતે

એતન્ મુકુન્દ-યશસા ભુવનં પુનાનં $ દેવર્ષિ-વર્ય-મુખ-નિઃસૃતમ્ આત્મ-શૌચમ્ &અમ્પ્;
યઃ કીર્ત્યમાનમ્ અધિગચ્છતિ પારમેષ્ઠ્યં % નાસ્મિન્ ભવે ભ્રમતિ મુક્ત-સમસ્ત-બન્ધઃ ॥ ભ્પ્_04.29.084* ॥
અધ્યાત્મ-પારોક્ષ્યમ્ ઇદં મયાધિગતમ્ અદ્ભુતમ્ ।
એવં સ્ત્રિયાશ્રમઃ પુંસશ્ છિન્નો ઽમુત્ર ચ સંશયઃ