ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.30

ભ્પ્_04.30.001।0 વિદુર ઉવાચ
યે ત્વયાભિહિતા બ્રહ્મન્ સુતાઃ પ્રાચીનબર્હિષઃ ।
તે રુદ્ર-ગીતેન હરિં સિદ્ધિમ્ આપુઃ પ્રતોષ્ય કામ્

કિં બાર્હસ્પત્યેહ પરત્ર વાથ કૈવલ્ય-નાથ-પ્રિય-પાર્શ્વ-વર્તિનઃ ।
આસાદ્ય દેવં ગિરિશં યદૃચ્છયા પ્રાપુઃ પરં નૂનમ્ અથ પ્રચેતસઃ

ભ્પ્_04.30.003।0 મૈત્રેય ઉવાચ
પ્રચેતસો ઽન્તર્ ઉદધૌ પિતુર્ આદેશ-કારિણઃ ।
અપ-યજ્ઞેન તપસા પુરઞ્જનમ્ અતોષયન્

દશ-વર્ષ-સહસ્રાન્તે પુરુષસ્ તુ સનાતનઃ ।
તેષામ્ આવિરભૂત્ કૃચ્છ્રં શાન્તેન શમયન્ રુચા

સુપર્ણ-સ્કન્ધમ્ આરૂઢો મેરુ-શૃઙ્ગમ્ ઇવામ્બુદઃ ।
પીત-વાસા મણિ-ગ્રીવઃ કુર્વન્ વિતિમિરા દિશઃ

કાશિષ્ણુના કનક-વર્ણ-વિભૂષણેન $ ભ્રાજત્-કપોલ-વદનો વિલસત્-કિરીટઃ &અમ્પ્;
અષ્ટાયુધૈર્ અનુચરૈર્ મુનિભિઃ સુરેન્દ્રૈર્ % આસેવિતો ગરુડ-કિન્નર-ગીત-કીર્તિઃ ॥ ભ્પ્_04.30.006* ॥
પીનાયતાષ્ટ-ભુજ-મણ્ડલ-મધ્ય-લક્ષ્મ્યા $ સ્પર્ધચ્-છ્રિયા પરિવૃતો વન-માલયાદ્યઃ &
પીનાયતાષ્ટ-ભુજ-મણ્ડલ-મધ્ય-લક્ષ્મ્યા $ સ્પર્ધચ્-છ્રિયા પરિવૃતો વન-માલયાદ્યઃ &
બર્હિષ્મતઃ પુરુષ આહ સુતાન્ પ્રપન્નાન્ % પર્જન્ય-નાદ-રુતયા સઘૃણાવલોકઃ ॥ ભ્પ્_04.30.007*
0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
વરં વૃણીધ્વં ભદ્રં વો યૂયં મે નૃપ-નન્દનાઃ ।
સૌહાર્દેનાપૃથગ્-ધર્માસ્ તુષ્ટો ઽહં સૌહૃદેન વઃ

યો ઽનુસ્મરતિ સન્ધ્યાયાં યુષ્માન્ અનુદિનં નરઃ ।
તસ્ય ભ્રાતૃષ્વ્ આત્મ-સામ્યં તથા ભૂતેષુ સૌહૃદમ્

યે તુ માં રુદ્ર-ગીતેન સાયં પ્રાતઃ સમાહિતાઃ ।
સ્તુવન્ત્ય્ અહં કામ-વરાન્ દાસ્યે પ્રજ્ઞાં ચ શોભનામ્

યદ્ યૂયં પિતુર્ આદેશમ્ અગ્રહીષ્ટ મુદાન્વિતાઃ ।
અથો વ ઉશતી કીર્તિર્ લોકાન્ અનુ ભવિષ્યતિ

ભવિતા વિશ્રુતઃ પુત્રો ઽનવમો બ્રહ્મણો ગુણૈઃ ।
ય એતામ્ આત્મ-વીર્યેણ ત્રિ-લોકીં પૂરયિષ્યતિ

કણ્ડોઃ પ્રમ્લોચયા લબ્ધા કન્યા કમલ-લોચના ।
તાં ચાપવિદ્ધાં જગૃહુર્ ભૂરુહા નૃપ-નન્દનાઃ

ક્ષુત્-ક્ષામાયા મુખે રાજા સોમઃ પીયૂષ-વર્ષિણીમ્ ।
દેશિનીં રોદમાનાયા નિદધે સ દયાન્વિતઃ

પ્રજા-વિસર્ગ આદિષ્ટાઃ પિત્રા મામ્ અનુવર્તતા ।
તત્ર કન્યાં વરારોહાં તામ્ ઉદ્વહત મા ચિરમ્

અપૃથગ્-ધર્મ-શીલાનાં સર્વેષાં વઃ સુમધ્યમા ।
અપૃથગ્-ધર્મ-શીલેયં ભૂયાત્ પત્ન્ય્ અર્પિતાશયા

દિવ્ય-વર્ષ-સહસ્રાણાં સહસ્રમ્ અહતૌજસઃ ।
ભૌમાન્ ભોક્ષ્યથ ભોગાન્ વૈ દિવ્યાંશ્ ચાનુગ્રહાન્ મમ

અથ મય્ય્ અનપાયિન્યા ભક્ત્યા પક્વ-ગુણાશયાઃ ।
ઉપયાસ્યથ મદ્-ધામ નિર્વિદ્ય નિરયાદ્ અતઃ

ગૃહેષ્વ્ આવિશતાં ચાપિ પુંસાં કુશલ-કર્મણામ્ ।
મદ્-વાર્તા-યાત-યામાનાં ન બન્ધાય ગૃહા મતાઃ

નવ્યવદ્ ધૃદયે યજ્ જ્ઞો બ્રહ્મૈતદ્ બ્રહ્મ-વાદિભિઃ ।
ન મુહ્યન્તિ ન શોચન્તિ ન હૃષ્યન્તિ યતો ગતાઃ

ભ્પ્_04.30.021।0 મૈત્રેય ઉવાચ
એવં બ્રુવાણં પુરુષાર્થ-ભાજનં જનાર્દનં પ્રાઞ્જલયઃ પ્રચેતસઃ ।
તદ્-દર્શન-ધ્વસ્ત-તમો-રજો-મલા ગિરાગૃણન્ ગદ્ગદયા સુહૃત્તમમ્

ભ્પ્_04.30.022।0 પ્રચેતસ ઊચુઃ
નમો નમઃ ક્લેશ-વિનાશનાય નિરૂપિતોદાર-ગુણાહ્વયાય ।
મનો-વચો-વેગ-પુરો-જવાય સર્વાક્ષ-માર્ગૈર્ અગતાધ્વને નમઃ

શુદ્ધાય શાન્તાય નમઃ સ્વ-નિષ્ઠયા મનસ્ય્ અપાર્થં વિલસદ્-દ્વયાય ।
નમો જગત્-સ્થાન-લયોદયેષુ ગૃહીત-માયા-ગુણ-વિગ્રહાય

નમો વિશુદ્ધ-સત્ત્વાય હરયે હરિ-મેધસે ।
વાસુદેવાય કૃષ્ણાય પ્રભવે સર્વ-સાત્વતામ્

નમઃ કમલ-નાભાય નમઃ કમલ-માલિને ।
નમઃ કમલ-પાદાય નમસ્ તે કમલેક્ષણ

નમઃ કમલ-કિઞ્જલ્ક- પિશઙ્ગામલ-વાસસે ।
સર્વ-ભૂત-નિવાસાય નમો ઽયુઙ્ક્ષ્મહિ સાક્ષિણે

રૂપં ભગવતા ત્વ્ એતદ્ અશેષ-ક્લેશ-સઙ્ક્ષયમ્ ।
આવિષ્કૃતં નઃ ક્લિષ્ટાનાં કિમ્ અન્યદ્ અનુકમ્પિતમ્

એતાવત્ ત્વં હિ વિભુભિર્ ભાવ્યં દીનેષુ વત્સલૈઃ ।
યદ્ અનુસ્મર્યતે કાલે સ્વ-બુદ્ધ્યાભદ્ર-રન્ધન

યેનોપશાન્તિર્ ભૂતાનાં ક્ષુલ્લકાનામ્ અપીહતામ્ ।
અન્તર્હિતો ઽન્તર્-હૃદયે કસ્માન્ નો વેદ નાશિષઃ

અસાવ્ એવ વરો ઽસ્માકમ્ ઈપ્સિતો જગતઃ પતે ।
પ્રસન્નો ભગવાન્ યેષામ્ અપવર્ગઃ ગુરુર્ ગતિઃ

વરં વૃણીમહે ઽથાપિ નાથ ત્વત્ પરતઃ પરાત્ ।
ન હ્ય્ અન્તસ્ ત્વદ્-વિભૂતીનાં સો ઽનન્ત ઇતિ ગીયસે

પારિજાતે ઽઞ્જસા લબ્ધે સારઙ્ગો ઽન્યન્ ન સેવતે ।
ત્વદ્-અઙ્ઘ્રિ-મૂલમ્ આસાદ્ય સાક્ષાત્ કિં કિં વૃણીમહિ

યાવત્ તે માયયા સ્પૃષ્ટા ભ્રમામ ઇહ કર્મભિઃ ।
તાવદ્ ભવત્-પ્રસઙ્ગાનાં સઙ્ગઃ સ્યાન્ નો ભવે ભવે

તુલયામ લવેનાપિ ન સ્વર્ગં નાપુનર્-ભવમ્ ।
ભગવત્-સઙ્ગિ-સઙ્ગસ્ય મર્ત્યાનાં કિમ્ ઉતાશિષઃ

યત્રેડ્યન્તે કથા મૃષ્ટાસ્ તૃષ્ણાયાઃ પ્રશમો યતઃ ।
નિર્વૈરં યત્ર ભૂતેષુ નોદ્વેગો યત્ર કશ્ચન

યત્ર નારાયણઃ સાક્ષાદ્ ભગવાન્ ન્યાસિનાં ગતિઃ ।
સંસ્તૂયતે સત્-કથાસુ મુક્ત-સઙ્ગૈઃ પુનઃ પુનઃ

તેષાં વિચરતાં પદ્ભ્યાં તીર્થાનાં પાવનેચ્છયા ।
ભીતસ્ય કિં ન રોચેત તાવકાનાં સમાગમઃ

વયં તુ સાક્ષાદ્ ભગવન્ ભવસ્ય પ્રિયસ્ય સખ્યુઃ ક્ષણ-સઙ્ગમેન ।
સુદુશ્ચિકિત્સ્યસ્ય ભવસ્ય મૃત્યોર્ ભિષક્તમં ત્વાદ્ય ગતિં ગતાઃ સ્મ

યન્ નઃ સ્વધીતં ગુરવઃ પ્રસાદિતા વિપ્રાશ્ ચ વૃદ્ધાશ્ ચ સદ્-આનુવૃત્ત્યા ।
આર્યા નતાઃ સુહૃદો ભ્રાતરશ્ ચ સર્વાણિ ભૂતાન્ય્ અનસૂયયૈવ

યન્ નઃ સુતપ્તં તપ એતદ્ ઈશ નિરન્ધસાં કાલમ્ અદભ્રમ્ અપ્સુ ।
સર્વં તદ્ એતત્ પુરુષસ્ય ભૂમ્નો વૃણીમહે તે પરિતોષણાય

મનુઃ સ્વયમ્ભૂર્ ભગવાન્ ભવશ્ ચ યે ઽન્યે તપો-જ્ઞાન-વિશુદ્ધ-સત્ત્વાઃ ।
અદૃષ્ટ-પારા અપિ યન્-મહિમ્નઃ સ્તુવન્ત્ય્ અથો ત્વાત્મ-સમં ગૃણીમઃ

નમઃ સમાય શુદ્ધાય પુરુષાય પરાય ચ ।
વાસુદેવાય સત્ત્વાય તુભ્યં ભગવતે નમઃ

ભ્પ્_04.30.043।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ પ્રચેતોભિર્ અભિષ્ટુતો હરિઃ પ્રીતસ્ તથેત્ય્ આહ શરણ્ય-વત્સલઃ ।
અનિચ્છતાં યાનમ્ અતૃપ્ત-ચક્ષુષાં યયૌ સ્વ-ધામાનપવર્ગ-વીર્યઃ

અથ નિર્યાય સલિલાત્ પ્રચેતસ ઉદન્વતઃ ।
વીક્ષ્યાકુપ્યન્ દ્રુમૈશ્ છન્નાં ગાં ગાં રોદ્ધુમ્ ઇવોચ્છ્રિતૈઃ

તતો ઽગ્નિ-મારુતૌ રાજન્ન્ અમુઞ્ચન્ મુખતો રુષા ।
મહીં નિર્વીરુધં કર્તું સંવર્તક ઇવાત્યયે

ભસ્મસાત્ ક્રિયમાણાંસ્ તાન્ દ્રુમાન્ વીક્ષ્ય પિતામહઃ ।
આગતઃ શમયામ્ આસ પુત્રાન્ બર્હિષ્મતો નયૈઃ

તત્રાવશિષ્ટા યે વૃક્ષા ભીતા દુહિતરં તદા ।
ઉજ્જહ્રુસ્ તે પ્રચેતોભ્ય ઉપદિષ્ટાઃ સ્વયમ્ભુવા

તે ચ બ્રહ્મણ આદેશાન્ મારિષામ્ ઉપયેમિરે ।
યસ્યાં મહદ્-અવજ્ઞાનાદ્ અજન્ય્ અજન-યોનિજઃ

ચાક્ષુષે ત્વ્ અન્તરે પ્રાપ્તે પ્રાક્-સર્ગે કાલ-વિદ્રુતે ।
યઃ સસર્જ પ્રજા ઇષ્ટાઃ સ દક્ષો દૈવ-ચોદિતઃ

યો જાયમાનઃ સર્વેષાં તેજસ્ તેજસ્વિનાં રુચા ।
સ્વયોપાદત્ત દાક્ષ્યાચ્ ચ કર્મણાં દક્ષમ્ અબ્રુવન્

તં પ્રજા-સર્ગ-રક્ષાયામ્ અનાદિર્ અભિષિચ્ય ચ ।
યુયોજ યુયુજે ઽન્યાંશ્ ચ સ વૈ સર્વ-પ્રજાપતીન્