Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhagavata Purana · Chapter 04.29

04.29.001

BhP_04.29.001/0 prācīnabarhir uvāca
bhagavaṃs te vaco 'smābhir na samyag avagamyate /
kavayas tad vijānanti na vayaṃ karma-mohitāḥ

04.29.002

BhP_04.29.002/0 nārada uvāca
puruṣaṃ purañjanaṃ vidyād yad vyanakty ātmanaḥ puram /
eka-dvi-tri-catuṣ-pādaṃ bahu-pādam apādakam

04.29.003

yo 'vijñātāhṛtas tasya puruṣasya sakheśvaraḥ /
yan na vijñāyate pumbhir nāmabhir vā kriyā-guṇaiḥ

04.29.004

yadā jighṛkṣan puruṣaḥ kārtsnyena prakṛter guṇān /
nava-dvāraṃ dvi-hastāṅghri tatrāmanuta sādhv iti

04.29.005

buddhiṃ tu pramadāṃ vidyān mamāham iti yat-kṛtam /
yām adhiṣṭhāya dehe 'smin pumān bhuṅkte 'kṣabhir guṇān

04.29.006

sakhāya indriya-gaṇā jñānaṃ karma ca yat-kṛtam /
sakhyas tad-vṛttayaḥ prāṇaḥ pañca-vṛttir yathoragaḥ

04.29.007

bṛhad-balaṃ mano vidyād ubhayendriya-nāyakam /
pañcālāḥ pañca viṣayā yan-madhye nava-khaṃ puram

04.29.008

akṣiṇī nāsike karṇau mukhaṃ śiśna-gudāv iti /
dve dve dvārau bahir yāti yas tad-indriya-saṃyutaḥ

04.29.009

akṣiṇī nāsike āsyam iti pañca puraḥ kṛtāḥ /
dakṣiṇā dakṣiṇaḥ karṇa uttarā cottaraḥ smṛtaḥ

04.29.010

paścime ity adho dvārau gudaṃ śiśnam ihocyate /
khadyotāvirmukhī cātra netre ekatra nirmite /
rūpaṃ vibhrājitaṃ tābhyāṃ vicaṣṭe cakṣuṣeśvaraḥ

04.29.011

nalinī nālinī nāse gandhaḥ saurabha ucyate /
ghrāṇo 'vadhūto mukhyāsyaṃ vipaṇo vāg rasavid rasaḥ

04.29.012

āpaṇo vyavahāro 'tra citram andho bahūdanam /
pitṛhūr dakṣiṇaḥ karṇa uttaro devahūḥ smṛtaḥ

04.29.013

pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca śāstraṃ pañcāla-saṃjñitam /
pitṛ-yānaṃ deva-yānaṃ śrotrāc chruta-dharād vrajet

04.29.014

āsurī meḍhram arvāg-dvār vyavāyo grāmiṇāṃ ratiḥ /
upastho durmadaḥ prokto nirṛtir guda ucyate

04.29.015

vaiśasaṃ narakaṃ pāyur lubdhako 'ndhau tu me śṛṇu /
hasta-pādau pumāṃs tābhyāṃ yukto yāti karoti ca

04.29.016

antaḥ-puraṃ ca hṛdayaṃ viṣūcir mana ucyate /
tatra mohaṃ prasādaṃ vā harṣaṃ prāpnoti tad-guṇaiḥ

04.29.017

yathā yathā vikriyate guṇākto vikaroti vā /
tathā tathopadraṣṭātmā tad-vṛttīr anukāryate

04.29.018

deho rathas tv indriyāśvaḥ saṃvatsara-rayo 'gatiḥ /
dvi-karma-cakras tri-guṇa- dhvajaḥ pañcāsu-bandhuraḥ

04.29.019

mano-raśmir buddhi-sūto hṛn-nīḍo dvandva-kūbaraḥ /
pañcendriyārtha-prakṣepaḥ sapta-dhātu-varūthakaḥ

04.29.020

ākūtir vikramo bāhyo mṛga-tṛṣṇāṃ pradhāvati /
ekādaśendriya-camūḥ pañca-sūnā-vinoda-kṛt

04.29.021

saṃvatsaraś caṇḍavegaḥ kālo yenopalakṣitaḥ /
tasyāhānīha gandharvā gandharvyo rātrayaḥ smṛtāḥ /
haranty āyuḥ parikrāntyā ṣaṣṭy-uttara-śata-trayam

04.29.022

kāla-kanyā jarā sākṣāl lokas tāṃ nābhinandati /
svasāraṃ jagṛhe mṛtyuḥ kṣayāya yavaneśvaraḥ

04.29.023

ādhayo vyādhayas tasya sainikā yavanāś carāḥ /
bhūtopasargāśu-rayaḥ prajvāro dvi-vidho jvaraḥ

04.29.024

evaṃ bahu-vidhair duḥkhair daiva-bhūtātma-sambhavaiḥ /
kliśyamānaḥ śataṃ varṣaṃ dehe dehī tamo-vṛtaḥ

04.29.025

prāṇendriya-mano-dharmān ātmany adhyasya nirguṇaḥ /
śete kāma-lavān dhyāyan mamāham iti karma-kṛt

04.29.026

yadātmānam avijñāya bhagavantaṃ paraṃ gurum /
puruṣas tu viṣajjeta guṇeṣu prakṛteḥ sva-dṛk

04.29.027

guṇābhimānī sa tadā karmāṇi kurute 'vaśaḥ /
śuklaṃ kṛṣṇaṃ lohitaṃ vā yathā-karmābhijāyate

04.29.028

śuklāt prakāśa-bhūyiṣṭhā lokān āpnoti karhicit /
duḥkhodarkān kriyāyāsāṃs tamaḥ-śokotkaṭān kvacit

04.29.029

kvacit pumān kvacic ca strī kvacin nobhayam andha-dhīḥ /
devo manuṣyas tiryag vā yathā-karma-guṇaṃ bhavaḥ

04.29.030

kṣut-parīto yathā dīnaḥ sārameyo gṛhaṃ gṛham /
caran vindati yad-diṣṭaṃ daṇḍam odanam eva vā

04.29.031

tathā kāmāśayo jīva uccāvaca-pathā bhraman /
upary adho vā madhye vā yāti diṣṭaṃ priyāpriyam

04.29.032

duḥkheṣv ekatareṇāpi daiva-bhūtātma-hetuṣu /
jīvasya na vyavacchedaḥ syāc cet tat-tat-pratikriyā

04.29.033

yathā hi puruṣo bhāraṃ śirasā gurum udvahan /
taṃ skandhena sa ādhatte tathā sarvāḥ pratikriyāḥ

04.29.034

naikāntataḥ pratīkāraḥ karmaṇāṃ karma kevalam /
dvayaṃ hy avidyopasṛtaṃ svapne svapna ivānagha

04.29.035

arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtir na nivartate /
manasā liṅga-rūpeṇa svapne vicarato yathā

04.29.036

athātmano 'rtha-bhūtasya yato 'nartha-paramparā /
saṃsṛtis tad-vyavacchedo bhaktyā paramayā gurau

04.29.037

vāsudeve bhagavati bhakti-yogaḥ samāhitaḥ /
sadhrīcīnena vairāgyaṃ jñānaṃ ca janayiṣyati

04.29.038

so 'cirād eva rājarṣe syād acyuta-kathāśrayaḥ /
śṛṇvataḥ śraddadhānasya nityadā syād adhīyataḥ

04.29.039

yatra bhāgavatā rājan sādhavo viśadāśayāḥ /
bhagavad-guṇānukathana- śravaṇa-vyagra-cetasaḥ

04.29.040

tasmin mahan-mukharitā madhubhic- caritra-pīyūṣa-śeṣa-saritaḥ paritaḥ sravanti /
tā ye pibanty avitṛṣo nṛpa gāḍha-karṇais tān na spṛśanty aśana-tṛḍ-bhaya-śoka-mohāḥ

04.29.041

etair upadruto nityaṃ jīva-lokaḥ svabhāvajaiḥ /
na karoti harer nūnaṃ kathāmṛta-nidhau ratim

04.29.042

prajāpati-patiḥ sākṣād bhagavān giriśo manuḥ /
dakṣādayaḥ prajādhyakṣā naiṣṭhikāḥ sanakādayaḥ

04.29.043

marīcir atry-aṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
bhṛgur vasiṣṭha ity ete mad-antā brahma-vādinaḥ

04.29.044

adyāpi vācas-patayas tapo-vidyā-samādhibhiḥ /
paśyanto 'pi na paśyanti paśyantaṃ parameśvaram

04.29.045

śabda-brahmaṇi duṣpāre caranta uru-vistare /
mantra-liṅgair vyavacchinnaṃ bhajanto na viduḥ param

04.29.046

sarveṣām eva jantūnāṃ satataṃ deha-poṣaṇe /
asti prajñā samāyattā ko viśeṣas tadā nṛṇām

04.29.047

labdhvehānte manuṣyatvaṃ hitvā dehādy-asad-graham /
ātma-sṛtyā vihāyedaṃ jīvātmā sa viśiṣyate

04.29.046

yadā yasyānugṛhṇāti bhagavān ātma-bhāvitaḥ /
sa jahāti matiṃ loke vede ca pariniṣṭhitām

04.29.047

tasmāt karmasu barhiṣmann ajñānād artha-kāśiṣu /
mārtha-dṛṣṭiṃ kṛthāḥ śrotra- sparśiṣv aspṛṣṭa-vastuṣu

04.29.048

svaṃ lokaṃ na vidus te vai yatra devo janārdanaḥ /
āhur dhūmra-dhiyo vedaṃ sakarmakam atad-vidaḥ

04.29.049

āstīrya darbhaiḥ prāg-agraiḥ kārtsnyena kṣiti-maṇḍalam /
stabdho bṛhad-vadhān mānī karma nāvaiṣi yat param /
tat karma hari-toṣaṃ yat sā vidyā tan-matir yayā

04.29.050

harir deha-bhṛtām ātmā svayaṃ prakṛtir īśvaraḥ /
tat-pāda-mūlaṃ śaraṇaṃ yataḥ kṣemo nṛṇām iha

04.29.051

sa vai priyatamaś cātmā yato na bhayam aṇv api /
iti veda sa vai vidvān yo vidvān sa gurur hariḥ

04.29.052

BhP_04.29.052/0 nārada uvāca
praśna evaṃ hi sañchinno bhavataḥ puruṣarṣabha /
atra me vadato guhyaṃ niśāmaya suniścitam

04.29.054

kṣudraṃ caraṃ sumanasāṃ śaraṇe mithitvā $ raktaṃ ṣaḍaṅghri-gaṇa-sāmasu lubdha-karṇam &
agre vṛkān asu-tṛpo 'vigaṇayya yāntaṃ % pṛṣṭhe mṛgaṃ mṛgaya lubdhaka-bāṇa-bhinnam // BhP_04.29.053* //
asyārthaḥ sumanaḥ-sama-dharmaṇāṃ strīṇāṃ śaraṇa āśrame puṣpa-madhu-gandhavat kṣudratamaṃ kāmya-karma-vipākajaṃ kāma-sukha-lavaṃ jaihvyaupasthyādi vicinvantaṃ mithunī-bhūya tad-abhiniveśita-manasaṃ ṣaḍaṅghri-gaṇa-sāma-gītavad atimanohara-vanitādi-janālāpeṣv atitarām atipralobhita-karṇam agre vṛka-yūthavad ātmana āyur harato 'ho-rātrān tān kāla-lava-viśeṣān avigaṇayya gṛheṣu viharantaṃ pṛṣṭhata eva parokṣam anupravṛtto lubdhakaḥ kṛtānto 'ntaḥ śareṇa yam iha parāvidhyati tam imam ātmānam aho rājan bhinna-hṛdayaṃ draṣṭum arhasīti

04.29.056

_*
sa tvaṃ vicakṣya mṛga-ceṣṭitam ātmano 'ntaś $ cittaṃ niyaccha hṛdi karṇa-dhunīṃ ca citte &
sa tvaṃ vicakṣya mṛga-ceṣṭitam ātmano 'ntaś $ cittaṃ niyaccha hṛdi karṇa-dhunīṃ ca citte &
jahy aṅganāśramam asattama-yūtha-gāthaṃ % prīṇīhi haṃsa-śaraṇaṃ virama krameṇa // BhP_04.29.055*
0 rājovāca
śrutam anvīkṣitaṃ brahman bhagavān yad abhāṣata /
naitaj jānanty upādhyāyāḥ kiṃ na brūyur vidur yadi

04.29.057

saṃśayo 'tra tu me vipra sañchinnas tat-kṛto mahān /
ṛṣayo 'pi hi muhyanti yatra nendriya-vṛttayaḥ

04.29.058

karmāṇy ārabhate yena pumān iha vihāya tam /
amutrānyena dehena juṣṭāni sa yad aśnute

04.29.059

iti veda-vidāṃ vādaḥ śrūyate tatra tatra ha /
karma yat kriyate proktaṃ parokṣaṃ na prakāśate

04.29.060

BhP_04.29.060/0 nārada uvāca
yenaivārabhate karma tenaivāmutra tat pumān /
bhuṅkte hy avyavadhānena liṅgena manasā svayam

04.29.061

śayānam imam utsṛjya śvasantaṃ puruṣo yathā /
karmātmany āhitaṃ bhuṅkte tādṛśenetareṇa vā

04.29.062

mamaite manasā yad yad asāv aham iti bruvan /
gṛhṇīyāt tat pumān rāddhaṃ karma yena punar bhavaḥ

04.29.063

yathānumīyate cittam ubhayair indriyehitaiḥ /
evaṃ prāg-dehajaṃ karma lakṣyate citta-vṛttibhiḥ

04.29.064

nānubhūtaṃ kva cānena dehenādṛṣṭam aśrutam /
kadācid upalabhyeta yad rūpaṃ yādṛg ātmani

04.29.065

tenāsya tādṛśaṃ rāja liṅgino deha-sambhavam /
śraddhatsvānanubhūto 'rtho na manaḥ spraṣṭum arhati

04.29.066

mana eva manuṣyasya pūrva-rūpāṇi śaṃsati /
bhaviṣyataś ca bhadraṃ te tathaiva na bhaviṣyataḥ

04.29.067

adṛṣṭam aśrutaṃ cātra kvacin manasi dṛśyate /
yathā tathānumantavyaṃ deśa-kāla-kriyāśrayam

04.29.068

sarve kramānurodhena manasīndriya-gocarāḥ /
āyānti bahuśo yānti sarve samanaso janāḥ

04.29.069

sattvaika-niṣṭhe manasi bhagavat-pārśva-vartini /
tamaś candramasīvedam uparajyāvabhāsate

04.29.070

nāhaṃ mameti bhāvo 'yaṃ puruṣe vyavadhīyate /
yāvad buddhi-mano-'kṣārtha- guṇa-vyūho hy anādimān

04.29.071

supti-mūrcchopatāpeṣu prāṇāyana-vighātataḥ /
nehate 'ham iti jñānaṃ mṛtyu-prajvārayor api

04.29.072

garbhe bālye 'py apauṣkalyād ekādaśa-vidhaṃ tadā /
liṅgaṃ na dṛśyate yūnaḥ kuhvāṃ candramaso yathā

04.29.073

arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtir na nivartate /
dhyāyato viṣayān asya svapne 'narthāgamo yathā

04.29.074

evaṃ pañca-vidhaṃ liṅgaṃ tri-vṛt ṣoḍaśa vistṛtam /
eṣa cetanayā yukto jīva ity abhidhīyate

04.29.075

anena puruṣo dehān upādatte vimuñcati /
harṣaṃ śokaṃ bhayaṃ duḥkhaṃ sukhaṃ cānena vindati

04.29.076

bhaktiḥ kṛṣṇe dayā jīveṣv akuṇṭha-jñānam ātmani /
yadi syād ātmano bhūyād apavargas tu saṃsṛteḥ
yathā tṛṇa-jalūkeyaṃ nāpayāty apayāti ca /
na tyajen mriyamāṇo 'pi prāg-dehābhimatiṃ janaḥ

04.29.077

adṛṣṭaṃ dṛṣṭavan naṅkṣed bhūtaṃ svapnavad anyathā /
bhūtaṃ bhavad bhaviṣyac ca suptaṃ sarva-raho-rahaḥ
yāvad anyaṃ na vindeta vyavadhānena karmaṇām /
mana eva manuṣyendra bhūtānāṃ bhava-bhāvanam

04.29.078

yadākṣaiś caritān dhyāyan karmāṇy ācinute 'sakṛt /
sati karmaṇy avidyāyāṃ bandhaḥ karmaṇy anātmanaḥ

04.29.079

atas tad apavādārthaṃ bhaja sarvātmanā harim /
paśyaṃs tad-ātmakaṃ viśvaṃ sthity-utpatty-apyayā yataḥ

04.29.080

BhP_04.29.080/0 maitreya uvāca
bhāgavata-mukhyo bhagavān nārado haṃsayor gatim /
pradarśya hy amum āmantrya siddha-lokaṃ tato 'gamat

04.29.081

prācīnabarhī rājarṣiḥ prajā-sargābhirakṣaṇe /
ādiśya putrān agamat tapase kapilāśramam

04.29.082

tatraikāgra-manā dhīro govinda-caraṇāmbujam /
vimukta-saṅgo 'nubhajan bhaktyā tat-sāmyatām agāt

04.29.083

etad adhyātma-pārokṣyaṃ gītaṃ devarṣiṇānagha /
yaḥ śrāvayed yaḥ śṛṇuyāt sa liṅgena vimucyate

04.29.085

etan mukunda-yaśasā bhuvanaṃ punānaṃ $ devarṣi-varya-mukha-niḥsṛtam ātma-śaucam &
yaḥ kīrtyamānam adhigacchati pārameṣṭhyaṃ % nāsmin bhave bhramati mukta-samasta-bandhaḥ // BhP_04.29.084* //
adhyātma-pārokṣyam idaṃ mayādhigatam adbhutam /
evaṃ striyāśramaḥ puṃsaś chinno 'mutra ca saṃśayaḥ

Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc