ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.19

ભ્પ્_04.19.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
અથાદીક્ષત રાજા તુ હયમેધ-શતેન સઃ ।
બ્રહ્માવર્તે મનોઃ ક્ષેત્રે યત્ર પ્રાચી સરસ્વતી

તદ્ અભિપ્રેત્ય ભગવાન્ કર્માતિશયમ્ આત્મનઃ ।
શત-ક્રતુર્ ન મમૃષે પૃથોર્ યજ્ઞ-મહોત્સવમ્

યત્ર યજ્ઞ-પતિઃ સાક્ષાદ્ ભગવાન્ હરિર્ ઈશ્વરઃ ।
અન્વભૂયત સર્વાત્મા સર્વ-લોક-ગુરુઃ પ્રભુઃ

અન્વિતો બ્રહ્મ-શર્વાભ્યાં લોક-પાલૈઃ સહાનુગૈઃ ।
ઉપગીયમાનો ગન્ધર્વૈર્ મુનિભિશ્ ચાપ્સરો-ગણૈઃ

સિદ્ધા વિદ્યાધરા દૈત્યા દાનવા ગુહ્યકાદયઃ ।
સુનન્દ-નન્દ-પ્રમુખાઃ પાર્ષદ-પ્રવરા હરેઃ

કપિલો નારદો દત્તો યોગેશાઃ સનકાદયઃ ।
તમ્ અન્વીયુર્ ભાગવતા યે ચ તત્-સેવનોત્સુકાઃ

યત્ર ધર્મ-દુઘા ભૂમિઃ સર્વ-કામ-દુઘા સતી ।
દોગ્ધિ સ્માભીપ્સિતાન્ અર્થાન્ યજમાનસ્ય ભારત

ઊહુઃ સર્વ-રસાન્ નદ્યઃ ક્ષીર-દધ્ય્-અન્ન-ગો-રસાન્ ।
તરવો ભૂરિ-વર્ષ્માણઃ પ્રાસૂયન્ત મધુ-ચ્યુતઃ

સિન્ધવો રત્ન-નિકરાન્ ગિરયો ઽન્નં ચતુર્-વિધમ્ ।
ઉપાયનમ્ ઉપાજહ્રુઃ સર્વે લોકાઃ સ-પાલકાઃ

ઇતિ ચાધોક્ષજેશસ્ય પૃથોસ્ તુ પરમોદયમ્ ।
અસૂયન્ ભગવાન્ ઇન્દ્રઃ પ્રતિઘાતમ્ અચીકરત્

ચરમેણાશ્વમેધેન યજમાને યજુષ્-પતિમ્ ।
વૈન્યે યજ્ઞ-પશું સ્પર્ધન્ન્ અપોવાહ તિરોહિતઃ

તમ્ અત્રિર્ ભગવાન્ ઐક્ષત્ ત્વરમાણં વિહાયસા ।
આમુક્તમ્ ઇવ પાખણ્ડં યો ઽધર્મે ધર્મ-વિભ્રમઃ

અત્રિણા ચોદિતો હન્તું પૃથુ-પુત્રો મહા-રથઃ ।
અન્વધાવત સઙ્ક્રુદ્ધસ્ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્

તં તાદૃશાકૃતિં વીક્ષ્ય મેને ધર્મં શરીરિણમ્ ।
જટિલં ભસ્મનાચ્છન્નં તસ્મૈ બાણં ન મુઞ્ચતિ

વધાન્ નિવૃત્તં તં ભૂયો હન્તવે ઽત્રિર્ અચોદયત્ ।
જહિ યજ્ઞ-હનં તાત મહેન્દ્રં વિબુધાધમમ્

એવં વૈન્ય-સુતઃ પ્રોક્તસ્ ત્વરમાણં વિહાયસા ।
અન્વદ્રવદ્ અભિક્રુદ્ધો રાવણં ગૃધ્ર-રાડ્ ઇવ

સો ઽશ્વં રૂપં ચ તદ્ ધિત્વા તસ્મા અન્તર્હિતઃ સ્વરાટ્ ।
વીરઃ સ્વ-પશુમ્ આદાય પિતુર્ યજ્ઞમ્ ઉપેયિવાન્

તત્ તસ્ય ચાદ્ભુતં કર્મ વિચક્ષ્ય પરમર્ષયઃ ।
નામધેયં દદુસ્ તસ્મૈ વિજિતાશ્વ ઇતિ પ્રભો

ઉપસૃજ્ય તમસ્ તીવ્રં જહારાશ્વં પુનર્ હરિઃ ।
ચષાલ-યૂપતશ્ છન્નો હિરણ્ય-રશનં વિભુઃ

અત્રિઃ સન્દર્શયામ્ આસ ત્વરમાણં વિહાયસા ।
કપાલ-ખટ્વાઙ્ગ-ધરં વીરો નૈનમ્ અબાધત

અત્રિણા ચોદિતસ્ તસ્મૈ સન્દધે વિશિખં રુષા ।
સો ઽશ્વં રૂપં ચ તદ્ ધિત્વા તસ્થાવ્ અન્તર્હિતઃ સ્વરાટ્

વીરશ્ ચાશ્વમ્ ઉપાદાય પિતૃ-યજ્ઞમ્ અથાવ્રજત્ ।
તદ્ અવદ્યં હરે રૂપં જગૃહુર્ જ્ઞાન-દુર્બલાઃ

યાનિ રૂપાણિ જગૃહે ઇન્દ્રો હય-જિહીર્ષયા ।
તાનિ પાપસ્ય ખણ્ડાનિ લિઙ્ગં ખણ્ડમ્ ઇહોચ્યતે

એવમ્ ઇન્દ્રે હરત્ય્ અશ્વં વૈન્ય-યજ્ઞ-જિઘાંસયા ।
તદ્-ગૃહીત-વિસૃષ્ટેષુ પાખણ્ડેષુ મતિર્ નૃણામ્

ધર્મ ઇત્ય્ ઉપધર્મેષુ નગ્ન-રક્ત-પટાદિષુ ।
પ્રાયેણ સજ્જતે ભ્રાન્ત્યા પેશલેષુ ચ વાગ્મિષુ

તદ્ અભિજ્ઞાય ભગવાન્ પૃથુઃ પૃથુ-પરાક્રમઃ ।
ઇન્દ્રાય કુપિતો બાણમ્ આદત્તોદ્યત-કાર્મુકઃ

તમ્ ઋત્વિજઃ શક્ર-વધાભિસન્ધિતં વિચક્ષ્ય દુષ્પ્રેક્ષ્યમ્ અસહ્ય-રંહસમ્ ।
નિવારયામ્ આસુર્ અહો મહા-મતે ન યુજ્યતે ઽત્રાન્ય-વધઃ પ્રચોદિતાત્

વયં મરુત્વન્તમ્ ઇહાર્થ-નાશનં હ્વયામહે ત્વચ્-છ્રવસા હત-ત્વિષમ્ ।
અયાતયામોપહવૈર્ અનન્તરં પ્રસહ્ય રાજન્ જુહવામ તે ઽહિતમ્

ઇત્ય્ આમન્ત્ર્ય ક્રતુ-પતિં વિદુરાસ્યર્ત્વિજો રુષા ।
સ્રુગ્-ઘસ્તાન્ જુહ્વતો ઽભ્યેત્ય સ્વયમ્ભૂઃ પ્રત્યષેધત

ન વધ્યો ભવતામ્ ઇન્દ્રો યદ્ યજ્ઞો ભગવત્-તનુઃ ।
યં જિઘાંસથ યજ્ઞેન યસ્યેષ્ટાસ્ તનવઃ સુરાઃ

તદ્ ઇદં પશ્યત મહદ્- ધર્મ-વ્યતિકરં દ્વિજાઃ ।
ઇન્દ્રેણાનુષ્ઠિતં રાજ્ઞઃ કર્મૈતદ્ વિજિઘાંસતા

પૃથુ-કીર્તેઃ પૃથોર્ ભૂયાત્ તર્હ્ય્ એકોન-શત-ક્રતુઃ ।
અલં તે ક્રતુભિઃ સ્વિષ્ટૈર્ યદ્ ભવાન્ મોક્ષ-ધર્મ-વિત્

નૈવાત્મને મહેન્દ્રાય રોષમ્ આહર્તુમ્ અર્હસિ ।
ઉભાવ્ અપિ હિ ભદ્રં તે ઉત્તમશ્લોક-વિગ્રહૌ

માસ્મિન્ મહારાજ કૃથાઃ સ્મ ચિન્તાં નિશામયાસ્મદ્-વચ આદૃતાત્મા ।
યદ્ ધ્યાયતો દૈવ-હતં નુ કર્તું મનો ઽતિરુષ્ટં વિશતે તમો ઽન્ધમ્

ક્રતુર્ વિરમતામ્ એષ દેવેષુ દુરવગ્રહઃ ।
ધર્મ-વ્યતિકરો યત્ર પાખણ્ડૈર્ ઇન્દ્ર-નિર્મિતૈઃ

એભિર્ ઇન્દ્રોપસંસૃષ્ટૈઃ પાખણ્ડૈર્ હારિભિર્ જનમ્ ।
હ્રિયમાણં વિચક્ષ્વૈનં યસ્ તે યજ્ઞ-ધ્રુગ્ અશ્વ-મુટ્

ભવાન્ પરિત્રાતુમ્ ઇહાવતીર્ણો ધર્મં જનાનાં સમયાનુરૂપમ્ ।
વેનાપચારાદ્ અવલુપ્તમ્ અદ્ય તદ્-દેહતો વિષ્ણુ-કલાસિ વૈન્ય

સ ત્વં વિમૃશ્યાસ્ય ભવં પ્રજાપતે સઙ્કલ્પનં વિશ્વ-સૃજાં પિપીપૃહિ ।
ઐન્દ્રીં ચ માયામ્ ઉપધર્મ-માતરં પ્રચણ્ડ-પાખણ્ડ-પથં પ્રભો જહિ

ભ્પ્_04.19.039।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇત્થં સ લોક-ગુરુણા સમાદિષ્ટો વિશામ્પતિઃ ।
તથા ચ કૃત્વા વાત્સલ્યં મઘોનાપિ ચ સન્દધે

કૃતાવભૃથ-સ્નાનાય પૃથવે ભૂરિ-કર્મણે ।
વરાન્ દદુસ્ તે વરદા યે તદ્-બર્હિષિ તર્પિતાઃ

વિપ્રાઃ સત્યાશિષસ્ તુષ્ટાઃ શ્રદ્ધયા લબ્ધ-દક્ષિણાઃ ।
આશિષો યુયુજુઃ ક્ષત્તર્ આદિ-રાજાય સત્-કૃતાઃ

ત્વયાહૂતા મહા-બાહો સર્વ એવ સમાગતાઃ ।
પૂજિતા દાન-માનાભ્યાં પિતૃ-દેવર્ષિ-માનવાઃ