ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.18

ભ્પ્_04.18.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇત્થં પૃથુમ્ અભિષ્ટૂય રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરમ્ ।
પુનર્ આહાવનિર્ ભીતા સંસ્તભ્યાત્માનમ્ આત્મના

સન્નિયચ્છાભિભો મન્યું નિબોધ શ્રાવિતં ચ મે ।
સર્વતઃ સારમ્ આદત્તે યથા મધુ-કરો બુધઃ

અસ્મિન્ લોકે ઽથવામુષ્મિન્ મુનિભિસ્ તત્ત્વ-દર્શિભિઃ ।
દૃષ્ટા યોગાઃ પ્રયુક્તાશ્ ચ પુંસાં શ્રેયઃ-પ્રસિદ્ધયે

તાન્ આતિષ્ઠતિ યઃ સમ્યગ્ ઉપાયાન્ પૂર્વ-દર્શિતાન્ ।
અવરઃ શ્રદ્ધયોપેત ઉપેયાન્ વિન્દતે ઽઞ્જસા

તાન્ અનાદૃત્ય યો ઽવિદ્વાન્ અર્થાન્ આરભતે સ્વયમ્ ।
તસ્ય વ્યભિચરન્ત્ય્ અર્થા આરબ્ધાશ્ ચ પુનઃ પુનઃ

પુરા સૃષ્ટા હ્ય્ ઓષધયો બ્રહ્મણા યા વિશામ્પતે ।
ભુજ્યમાના મયા દૃષ્ટા અસદ્ભિર્ અધૃત-વ્રતૈઃ

અપાલિતાનાદૃતા ચ ભવદ્ભિર્ લોક-પાલકૈઃ ।
ચોરી-ભૂતે ઽથ લોકે ઽહં યજ્ઞાર્થે ઽગ્રસમ્ ઓષધીઃ

નૂનં તા વીરુધઃ ક્ષીણા મયિ કાલેન ભૂયસા ।
તત્ર યોગેન દૃષ્ટેન ભવાન્ આદાતુમ્ અર્હતિ

વત્સં કલ્પય મે વીર યેનાહં વત્સલા તવ ।
ધોક્ષ્યે ક્ષીરમયાન્ કામાન્ અનુરૂપં ચ દોહનમ્

દોગ્ધારં ચ મહા-બાહો ભૂતાનાં ભૂત-ભાવન ।
અન્નમ્ ઈપ્સિતમ્ ઊર્જસ્વદ્ ભગવાન્ વાઞ્છતે યદિ

સમાં ચ કુરુ માં રાજન્ દેવ-વૃષ્ટં યથા પયઃ ।
અપર્તાવ્ અપિ ભદ્રં તે ઉપાવર્તેત મે વિભો

ઇતિ પ્રિયં હિતં વાક્યં ભુવ આદાય ભૂપતિઃ ।
વત્સં કૃત્વા મનું પાણાવ્ અદુહત્ સકલૌષધીઃ

તથાપરે ચ સર્વત્ર સારમ્ આદદતે બુધાઃ ।
તતો ઽન્યે ચ યથા-કામં દુદુહુઃ પૃથુ-ભાવિતામ્

ઋષયો દુદુહુર્ દેવીમ્ ઇન્દ્રિયેષ્વ્ અથ સત્તમ ।
વત્સં બૃહસ્પતિં કૃત્વા પયશ્ છન્દોમયં શુચિ

કૃત્વા વત્સં સુર-ગણા ઇન્દ્રં સોમમ્ અદૂદુહન્ ।
હિરણ્મયેન પાત્રેણ વીર્યમ્ ઓજો બલં પયઃ

દૈતેયા દાનવા વત્સં પ્રહ્લાદમ્ અસુરર્ષભમ્ ।
વિધાયાદૂદુહન્ ક્ષીરમ્ અયઃ-પાત્રે સુરાસવમ્

ગન્ધર્વાપ્સરસો ઽધુક્ષન્ પાત્રે પદ્મમયે પયઃ ।
વત્સં વિશ્વાવસું કૃત્વા ગાન્ધર્વં મધુ સૌભગમ્

વત્સેન પિતરો ઽર્યમ્ણા કવ્યં ક્ષીરમ્ અધુક્ષત ।
આમ-પાત્રે મહા-ભાગાઃ શ્રદ્ધયા શ્રાદ્ધ-દેવતાઃ

પ્રકલ્પ્ય વત્સં કપિલં સિદ્ધાઃ સઙ્કલ્પનામયીમ્ ।
સિદ્ધિં નભસિ વિદ્યાં ચ યે ચ વિદ્યાધરાદયઃ

અન્યે ચ માયિનો માયામ્ અન્તર્ધાનાદ્ભુતાત્મનામ્ ।
મયં પ્રકલ્પ્ય વત્સં તે દુદુહુર્ ધારણામયીમ્

યક્ષ-રક્ષાંસિ ભૂતાનિ પિશાચાઃ પિશિતાશનાઃ ।
ભૂતેશ-વત્સા દુદુહુઃ કપાલે ક્ષતજાસવમ્

તથાહયો દન્દશૂકાઃ સર્પા નાગાશ્ ચ તક્ષકમ્ ।
વિધાય વત્સં દુદુહુર્ બિલ-પાત્રે વિષં પયઃ

પશવો યવસં ક્ષીરં વત્સં કૃત્વા ચ ગો-વૃષમ્ ।
અરણ્ય-પાત્રે ચાધુક્ષન્ મૃગેન્દ્રેણ ચ દંષ્ટ્રિણઃ

ક્રવ્યાદાઃ પ્રાણિનઃ ક્રવ્યં દુદુહુઃ સ્વે કલેવરે ।
સુપર્ણ-વત્સા વિહગાશ્ ચરં ચાચરમ્ એવ ચ

વટ-વત્સા વનસ્પતયઃ પૃથગ્ રસમયં પયઃ ।
ગિરયો હિમવદ્-વત્સા નાના-ધાતૂન્ સ્વ-સાનુષુ

સર્વે સ્વ-મુખ્ય-વત્સેન સ્વે સ્વે પાત્રે પૃથક્ પયઃ ।
સર્વ-કામ-દુઘાં પૃથ્વીં દુદુહુઃ પૃથુ-ભાવિતામ્

એવં પૃથ્વ્-આદયઃ પૃથ્વીમ્ અન્નાદાઃ સ્વન્નમ્ આત્મનઃ ।
દોહ-વત્સાદિ-ભેદેન ક્ષીર-ભેદં કુરૂદ્વહ

તતો મહીપતિઃ પ્રીતઃ સર્વ-કામ-દુઘાં પૃથુઃ ।
દુહિતૃત્વે ચકારેમાં પ્રેમ્ણા દુહિતૃ-વત્સલઃ

ચૂર્ણયન્ સ્વ-ધનુષ્-કોટ્યા ગિરિ-કૂટાનિ રાજ-રાટ્ ।
ભૂ-મણ્ડલમ્ ઇદં વૈન્યઃ પ્રાયશ્ ચક્રે સમં વિભુઃ

અથાસ્મિન્ ભગવાન્ વૈન્યઃ પ્રજાનાં વૃત્તિદઃ પિતા ।
નિવાસાન્ કલ્પયાં ચક્રે તત્ર તત્ર યથાર્હતઃ

ગ્રામાન્ પુરઃ પત્તનાનિ દુર્ગાણિ વિવિધાનિ ચ ।
ઘોષાન્ વ્રજાન્ સ-શિબિરાન્ આકરાન્ ખેટ-ખર્વટાન્

પ્રાક્ પૃથોર્ ઇહ નૈવૈષા પુર-ગ્રામાદિ-કલ્પના ।
યથા-સુખં વસન્તિ સ્મ તત્ર તત્રાકુતોભયાઃ