ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.20

ભ્પ્_04.20.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ભગવાન્ અપિ વૈકુણ્ઠઃ સાકં મઘવતા વિભુઃ ।
યજ્ઞૈર્ યજ્ઞ-પતિસ્ તુષ્ટો યજ્ઞ-ભુક્ તમ્ અભાષત

ભ્પ્_04.20.002।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
એષ તે ઽકાર્ષીદ્ ભઙ્ગં હય-મેધ-શતસ્ય હ ।
ક્ષમાપયત આત્માનમ્ અમુષ્ય ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ

સુધિયઃ સાધવો લોકે નરદેવ નરોત્તમાઃ ।
નાભિદ્રુહ્યન્તિ ભૂતેભ્યો યર્હિ નાત્મા કલેવરમ્

પુરુષા યદિ મુહ્યન્તિ ત્વાદૃશા દેવ-માયયા ।
શ્રમ એવ પરં જાતો દીર્ઘયા વૃદ્ધ-સેવયા

અતઃ કાયમ્ ઇમં વિદ્વાન્ અવિદ્યા-કામ-કર્મભિઃ ।
આરબ્ધ ઇતિ નૈવાસ્મિન્ પ્રતિબુદ્ધો ઽનુષજ્જતે

અસંસક્તઃ શરીરે ઽસ્મિન્ન્ અમુનોત્પાદિતે ગૃહે ।
અપત્યે દ્રવિણે વાપિ કઃ કુર્યાન્ મમતાં બુધઃ

એકઃ શુદ્ધઃ સ્વયં-જ્યોતિર્ નિર્ગુણો ઽસૌ ગુણાશ્રયઃ ।
સર્વ-ગો ઽનાવૃતઃ સાક્ષી નિરાત્માત્માત્મનઃ પરઃ

ય એવં સન્તમ્ આત્માનમ્ આત્મ-સ્થં વેદ પૂરુષઃ ।
નાજ્યતે પ્રકૃતિ-સ્થો ઽપિ તદ્-ગુણૈઃ સ મયિ સ્થિતઃ

યઃ સ્વ-ધર્મેણ માં નિત્યં નિરાશીઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
ભજતે શનકૈસ્ તસ્ય મનો રાજન્ પ્રસીદતિ

પરિત્યક્ત-ગુણઃ સમ્યગ્ દર્શનો વિશદાશયઃ ।
શાન્તિં મે સમવસ્થાનં બ્રહ્મ કૈવલ્યમ્ અશ્નુતે

ઉદાસીનમ્ ઇવાધ્યક્ષં દ્રવ્ય-જ્ઞાન-ક્રિયાત્મનામ્ ।
કૂટ-સ્થમ્ ઇમમ્ આત્માનં યો વેદાપ્નોતિ શોભનમ્

ભિન્નસ્ય લિઙ્ગસ્ય ગુણ-પ્રવાહો દ્રવ્ય-ક્રિયા-કારક-ચેતનાત્મનઃ ।
દૃષ્ટાસુ સમ્પત્સુ વિપત્સુ સૂરયો ન વિક્રિયન્તે મયિ બદ્ધ-સૌહૃદાઃ

સમઃ સમાનોત્તમ-મધ્યમાધમઃ સુખે ચ દુઃખે ચ જિતેન્દ્રિયાશયઃ ।
મયોપકૢપ્તાખિલ-લોક-સંયુતો વિધત્સ્વ વીરાખિલ-લોક-રક્ષણમ્

શ્રેયઃ પ્રજા-પાલનમ્ એવ રાજ્ઞો યત્ સામ્પરાયે સુકૃતાત્ ષષ્ઠમ્ અંશમ્ ।
હર્તાન્યથા હૃત-પુણ્યઃ પ્રજાનામ્ અરક્ષિતા કર-હારો ઽઘમ્ અત્તિ

એવં દ્વિજાગ્ર્યાનુમતાનુવૃત્ત- ધર્મ-પ્રધાનો ઽન્યતમો ઽવિતાસ્યાઃ ।
હ્રસ્વેન કાલેન ગૃહોપયાતાન્ દ્રષ્ટાસિ સિદ્ધાન્ અનુરક્ત-લોકઃ

વરં ચ મત્ કઞ્ચન માનવેન્દ્ર વૃણીષ્વ તે ઽહં ગુણ-શીલ-યન્ત્રિતઃ ।
નાહં મખૈર્ વૈ સુલભસ્ તપોભિર્ યોગેન વા યત્ સમ-ચિત્ત-વર્તી

ભ્પ્_04.20.017।0 મૈત્રેય ઉવાચ
સ ઇત્થં લોક-ગુરુણા વિષ્વક્સેનેન વિશ્વ-જિત્ ।
અનુશાસિત આદેશં શિરસા જગૃહે હરેઃ

સ્પૃશન્તં પાદયોઃ પ્રેમ્ણા વ્રીડિતં સ્વેન કર્મણા ।
શત-ક્રતું પરિષ્વજ્ય વિદ્વેષં વિસસર્જ હ

ભગવાન્ અથ વિશ્વાત્મા પૃથુનોપહૃતાર્હણઃ ।
સમુજ્જિહાનયા ભક્ત્યા ગૃહીત-ચરણામ્બુજઃ

પ્રસ્થાનાભિમુખો ઽપ્ય્ એનમ્ અનુગ્રહ-વિલમ્બિતઃ ।
પશ્યન્ પદ્મ-પલાશાક્ષો ન પ્રતસ્થે સુહૃત્ સતામ્

સ આદિ-રાજો રચિતાઞ્જલિર્ હરિં વિલોકિતું નાશકદ્ અશ્રુ-લોચનઃ ।
ન કિઞ્ચનોવાચ સ બાષ્પ-વિક્લવો હૃદોપગુહ્યામુમ્ અધાદ્ અવસ્થિતઃ

અથાવમૃજ્યાશ્રુ-કલા વિલોકયન્ન્ અતૃપ્ત-દૃગ્-ગોચરમ્ આહ પૂરુષમ્ ।
પદા સ્પૃશન્તં ક્ષિતિમ્ અંસ ઉન્નતે વિન્યસ્ત-હસ્તાગ્રમ્ ઉરઙ્ગ-વિદ્વિષઃ

ભ્પ્_04.20.023।0 પૃથુર્ ઉવાચ
વરાન્ વિભો ત્વદ્ વરદેશ્વરાદ્ બુધઃ કથં વૃણીતે ગુણ-વિક્રિયાત્મનામ્ ।
યે નારકાણામ્ અપિ સન્તિ દેહિનાં તાન્ ઈશ કૈવલ્ય-પતે વૃણે ન ચ

ન કામયે નાથ તદ્ અપ્ય્ અહં ક્વચિન્ ન યત્ર યુષ્મચ્-ચરણામ્બુજાસવઃ ।
મહત્તમાન્તર્-હૃદયાન્ મુખ-ચ્યુતો વિધત્સ્વ કર્ણાયુતમ્ એષ મે વરઃ

સ ઉત્તમશ્લોક મહન્-મુખ-ચ્યુતો ભવત્-પદામ્ભોજ-સુધા કણાનિલઃ ।
સ્મૃતિં પુનર્ વિસ્મૃત-તત્ત્વ-વર્ત્મનાં કુયોગિનાં નો વિતરત્ય્ અલં વરૈઃ

યશઃ શિવં સુશ્રવ આર્ય-સઙ્ગમે યદૃચ્છયા ચોપશૃણોતિ તે સકૃત્ ।
કથં ગુણ-જ્ઞો વિરમેદ્ વિના પશું શ્રીર્ યત્ પ્રવવ્રે ગુણ-સઙ્ગ્રહેચ્છયા

અથાભજે ત્વાખિલ-પૂરુષોત્તમં ગુણાલયં પદ્મ-કરેવ લાલસઃ ।
અપ્ય્ આવયોર્ એક-પતિ-સ્પૃધોઃ કલિર્ ન સ્યાત્ કૃત-ત્વચ્-ચરણૈક-તાનયોઃ

જગજ્-જનન્યાં જગદ્-ઈશ વૈશસં સ્યાદ્ એવ યત્-કર્મણિ નઃ સમીહિતમ્ ।
કરોષિ ફલ્ગ્વ્ અપ્ય્ ઉરુ દીન-વત્સલઃ સ્વ એવ ધિષ્ણ્યે ઽભિરતસ્ય કિં તયા

ભજન્ત્ય્ અથ ત્વામ્ અત એવ સાધવો વ્યુદસ્ત-માયા-ગુણ-વિભ્રમોદયમ્ ।
ભવત્-પદાનુસ્મરણાદ્ ઋતે સતાં નિમિત્તમ્ અન્યદ્ ભગવન્ ન વિદ્મહે

મન્યે ગિરં તે જગતાં વિમોહિનીં વરં વૃણીષ્વેતિ ભજન્તમ્ આત્થ યત્ ।
વાચા નુ તન્ત્યા યદિ તે જનો ઽસિતઃ કથં પુનઃ કર્મ કરોતિ મોહિતઃ

ત્વન્-માયયાદ્ધા જન ઈશ ખણ્ડિતો યદ્ અન્યદ્ આશાસ્ત ઋતાત્મનો ઽબુધઃ ।
યથા ચરેદ્ બાલ-હિતં પિતા સ્વયં તથા ત્વમ્ એવાર્હસિ નઃ સમીહિતુમ્

ભ્પ્_04.20.032।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇત્ય્ આદિ-રાજેન નુતઃ સ વિશ્વ-દૃક્ તમ્ આહ રાજન્ મયિ ભક્તિર્ અસ્તુ તે ।
દિષ્ટ્યેદૃશી ધીર્ મયિ તે કૃતા યયા માયાં મદીયાં તરતિ સ્મ દુસ્ત્યજામ્

તત્ ત્વં કુરુ મયાદિષ્ટમ્ અપ્રમત્તઃ પ્રજાપતે ।
મદ્-આદેશ-કરો લોકઃ સર્વત્રાપ્નોતિ શોભનમ્

ભ્પ્_04.20.034।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ વૈન્યસ્ય રાજર્ષેઃ પ્રતિનન્દ્યાર્થવદ્ વચઃ ।
પૂજિતો ઽનુગૃહીત્વૈનં ગન્તું ચક્રે ઽચ્યુતો મતિમ્

દેવર્ષિ-પિતૃ-ગન્ધર્વ- સિદ્ધ-ચારણ-પન્નગાઃ ।
કિન્નરાપ્સરસો મર્ત્યાઃ ખગા ભૂતાન્ય્ અનેકશઃ

યજ્ઞેશ્વર-ધિયા રાજ્ઞા વાગ્-વિત્તાઞ્જલિ-ભક્તિતઃ ।
સભાજિતા યયુઃ સર્વે વૈકુણ્ઠાનુગતાસ્ તતઃ

ભગવાન્ અપિ રાજર્ષેઃ સોપાધ્યાયસ્ય ચાચ્યુતઃ ।
હરન્ન્ ઇવ મનો ઽમુષ્ય સ્વ-ધામ પ્રત્યપદ્યત

અદૃષ્ટાય નમસ્કૃત્ય નૃપઃ સન્દર્શિતાત્મને ।
અવ્યક્તાય ચ દેવાનાં દેવાય સ્વ-પુરં યયૌ