ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.16

ભ્પ્_04.16.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ બ્રુવાણં નૃપતિં ગાયકા મુનિ-ચોદિતાઃ ।
તુષ્ટુવુસ્ તુષ્ટ-મનસસ્ તદ્-વાગ્-અમૃત-સેવયા

નાલં વયં તે મહિમાનુવર્ણને યો દેવ-વર્યો ઽવતતાર માયયા ।
વેનાઙ્ગ-જાતસ્ય ચ પૌરુષાણિ તે વાચસ્-પતીનામ્ અપિ બભ્રમુર્ ધિયઃ

અથાપ્ય્ ઉદાર-શ્રવસઃ પૃથોર્ હરેઃ કલાવતારસ્ય કથામૃતાદૃતાઃ ।
યથોપદેશં મુનિભિઃ પ્રચોદિતાઃ શ્લાઘ્યાનિ કર્માણિ વયં વિતન્મહિ

એષ ધર્મ-ભૃતાં શ્રેષ્ઠો લોકં ધર્મે ઽનુવર્તયન્ ।
ગોપ્તા ચ ધર્મ-સેતૂનાં શાસ્તા તત્-પરિપન્થિનામ્

એષ વૈ લોક-પાલાનાં બિભર્ત્ય્ એકસ્ તનૌ તનૂઃ ।
કાલે કાલે યથા-ભાગં લોકયોર્ ઉભયોર્ હિતમ્

વસુ કાલ ઉપાદત્તે કાલે ચાયં વિમુઞ્ચતિ ।
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ પ્રતપન્ સૂર્યવદ્ વિભુઃ

તિતિક્ષત્ય્ અક્રમં વૈન્ય ઉપર્ય્ આક્રમતામ્ અપિ ।
ભૂતાનાં કરુણઃ શશ્વદ્ આર્તાનાં ક્ષિતિ-વૃત્તિમાન્

દેવે ઽવર્ષત્ય્ અસૌ દેવો નરદેવ-વપુર્ હરિઃ ।
કૃચ્છ્ર-પ્રાણાઃ પ્રજા હ્ય્ એષ રક્ષિષ્યત્ય્ અઞ્જસેન્દ્રવત્

આપ્યાયયત્ય્ અસૌ લોકં વદનામૃત-મૂર્તિના ।
સાનુરાગાવલોકેન વિશદ-સ્મિત-ચારુણા

અવ્યક્ત-વર્ત્મૈષ નિગૂઢ-કાર્યો ગમ્ભીર-વેધા ઉપગુપ્ત-વિત્તઃ ।
અનન્ત-માહાત્મ્ય-ગુણૈક-ધામા પૃથુઃ પ્રચેતા ઇવ સંવૃતાત્મા

દુરાસદો દુર્વિષહ આસન્નો ઽપિ વિદૂરવત્ ।
નૈવાભિભવિતું શક્યો વેનારણ્ય્-ઉત્થિતો ઽનલઃ

અન્તર્ બહિશ્ ચ ભૂતાનાં પશ્યન્ કર્માણિ ચારણૈઃ ।
ઉદાસીન ઇવાધ્યક્ષો વાયુર્ આત્મેવ દેહિનામ્

નાદણ્ડ્યં દણ્ડયત્ય્ એષ સુતમ્ આત્મ-દ્વિષામ્ અપિ ।
દણ્ડયત્ય્ આત્મજમ્ અપિ દણ્ડ્યં ધર્મ-પથે સ્થિતઃ

અસ્યાપ્રતિહતં ચક્રં પૃથોર્ આમાનસાચલાત્ ।
વર્તતે ભગવાન્ અર્કો યાવત્ તપતિ ગો-ગણૈઃ

રઞ્જયિષ્યતિ યલ્ લોકમ્ અયમ્ આત્મ-વિચેષ્ટિતૈઃ ।
અથામુમ્ આહૂ રાજાનં મનો-રઞ્જનકૈઃ પ્રજાઃ

દૃઢ-વ્રતઃ સત્ય-સન્ધો બ્રહ્મણ્યો વૃદ્ધ-સેવકઃ ।
શરણ્યઃ સર્વ-ભૂતાનાં માનદો દીન-વત્સલઃ

માતૃ-ભક્તિઃ પર-સ્ત્રીષુ પત્ન્યામ્ અર્ધ ઇવાત્મનઃ ।
પ્રજાસુ પિતૃવત્ સ્નિગ્ધઃ કિઙ્કરો બ્રહ્મ-વાદિનામ્

દેહિનામ્ આત્મવત્-પ્રેષ્ઠઃ સુહૃદાં નન્દિ-વર્ધનઃ ।
મુક્ત-સઙ્ગ-પ્રસઙ્ગો ઽયં દણ્ડ-પાણિર્ અસાધુષુ

અયં તુ સાક્ષાદ્ ભગવાંસ્ ત્ર્ય્-અધીશઃ કૂટ-સ્થ આત્મા કલયાવતીર્ણઃ ।
યસ્મિન્ન્ અવિદ્યા-રચિતં નિરર્થકં પશ્યન્તિ નાનાત્વમ્ અપિ પ્રતીતમ્

અયં ભુવો મણ્ડલમ્ ઓદયાદ્રેર્ ગોપ્તૈક-વીરો નરદેવ-નાથઃ ।
આસ્થાય જૈત્રં રથમ્ આત્ત-ચાપઃ પર્યસ્યતે દક્ષિણતો યથાર્કઃ

અસ્મૈ નૃ-પાલાઃ કિલ તત્ર તત્ર બલિં હરિષ્યન્તિ સલોક-પાલાઃ ।
મંસ્યન્ત એષાં સ્ત્રિય આદિ-રાજં ચક્રાયુધં તદ્-યશ ઉદ્ધરન્ત્યઃ

અયં મહીં ગાં દુદુહે ઽધિરાજઃ પ્રજાપતિર્ વૃત્તિ-કરઃ પ્રજાનામ્ ।
યો લીલયાદ્રીન્ સ્વ-શરાસ-કોટ્યા ભિન્દન્ સમાં ગામ્ અકરોદ્ યથેન્દ્રઃ

વિસ્ફૂર્જયન્ન્ આજ-ગવં ધનુઃ સ્વયં યદાચરત્ ક્ષ્મામ્ અવિષહ્યમ્ આજૌ ।
તદા નિલિલ્યુર્ દિશિ દિશ્ય્ અસન્તો લાઙ્ગૂલમ્ ઉદ્યમ્ય યથા મૃગેન્દ્રઃ

એષો ઽશ્વમેધાઞ્ શતમ્ આજહાર સરસ્વતી પ્રાદુરભાવિ યત્ર ।
અહાર્ષીદ્ યસ્ય હયં પુરન્દરઃ શત-ક્રતુશ્ ચરમે વર્તમાને

એષ સ્વ-સદ્મોપવને સમેત્ય સનત્-કુમારં ભગવન્તમ્ એકમ્ ।
આરાધ્ય ભક્ત્યાલભતામલં તજ્ જ્ઞાનં યતો બ્રહ્મ પરં વિદન્તિ

તત્ર તત્ર ગિરસ્ તાસ્ તા ઇતિ વિશ્રુત-વિક્રમઃ ।
શ્રોષ્યત્ય્ આત્માશ્રિતા ગાથાઃ પૃથુઃ પૃથુ-પરાક્રમઃ

દિશો વિજિત્યાપ્રતિરુદ્ધ-ચક્રઃ સ્વ-તેજસોત્પાટિત-લોક-શલ્યઃ ।
સુરાસુરેન્દ્રૈર્ ઉપગીયમાન- મહાનુભાવો ભવિતા પતિર્ ભુવઃ