ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.17

ભ્પ્_04.17.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
એવં સ ભગવાન્ વૈન્યઃ ખ્યાપિતો ગુણ-કર્મભિઃ ।
છન્દયામ્ આસ તાન્ કામૈઃ પ્રતિપૂજ્યાભિનન્દ્ય ચ

બ્રાહ્મણ-પ્રમુખાન્ વર્ણાન્ ભૃત્યામાત્ય-પુરોધસઃ ।
પૌરાન્ જાન-પદાન્ શ્રેણીઃ પ્રકૃતીઃ સમપૂજયત્

ભ્પ્_04.17.003।0 વિદુર ઉવાચ
કસ્માદ્ દધાર ગો-રૂપં ધરિત્રી બહુ-રૂપિણી ।
યાં દુદોહ પૃથુસ્ તત્ર કો વત્સો દોહનં ચ કિમ્

પ્રકૃત્યા વિષમા દેવી કૃતા તેન સમા કથમ્ ।
તસ્ય મેધ્યં હયં દેવઃ કસ્ય હેતોર્ અપાહરત્

સનત્-કુમારાદ્ ભગવતો બ્રહ્મન્ બ્રહ્મ-વિદ્-ઉત્તમાત્ ।
લબ્ધ્વા જ્ઞાનં સ-વિજ્ઞાનં રાજર્ષિઃ કાં ગતિં ગતઃ

યચ્ ચાન્યદ્ અપિ કૃષ્ણસ્ય ભવાન્ ભગવતઃ પ્રભોઃ ।
શ્રવઃ સુશ્રવસઃ પુણ્યં પૂર્વ-દેહ-કથાશ્રયમ્

ભક્તાય મે ઽનુરક્તાય તવ ચાધોક્ષજસ્ય ચ ।
વક્તુમ્ અર્હસિ યો ઽદુહ્યદ્ વૈન્ય-રૂપેણ ગામ્ ઇમામ્

ભ્પ્_04.17.008।0 સૂત ઉવાચ
ચોદિતો વિદુરેણૈવં વાસુદેવ-કથાં પ્રતિ ।
પ્રશસ્ય તં પ્રીત-મના મૈત્રેયઃ પ્રત્યભાષત

ભ્પ્_04.17.009।0 મૈત્રેય ઉવાચ
યદાભિષિક્તઃ પૃથુર્ અઙ્ગ વિપ્રૈર્ આમન્ત્રિતો જનતાયાશ્ ચ પાલઃ ।
પ્રજા નિરન્ને ક્ષિતિ-પૃષ્ઠ એત્ય ક્ષુત્-ક્ષામ-દેહાઃ પતિમ્ અભ્યવોચન્

વયં રાજઞ્ જાઠરેણાભિતપ્તા યથાગ્નિના કોટર-સ્થેન વૃક્ષાઃ ।
ત્વામ્ અદ્ય યાતાઃ શરણં શરણ્યં યઃ સાધિતો વૃત્તિ-કરઃ પતિર્ નઃ

તન્ નો ભવાન્ ઈહતુ રાતવે ઽન્નં ક્ષુધાર્દિતાનાં નરદેવ-દેવ ।
યાવન્ ન નઙ્ક્ષ્યામહ ઉજ્ઝિતોર્જા વાર્તા-પતિસ્ ત્વં કિલ લોક-પાલઃ

ભ્પ્_04.17.012।0 મૈત્રેય ઉવાચ
પૃથુઃ પ્રજાનાં કરુણં નિશમ્ય પરિદેવિતમ્ ।
દીર્ઘં દધ્યૌ કુરુશ્રેષ્ઠ નિમિત્તં સો ઽન્વપદ્યત

ઇતિ વ્યવસિતો બુદ્ધ્યા પ્રગૃહીત-શરાસનઃ ।
સન્દધે વિશિખં ભૂમેઃ ક્રુદ્ધસ્ ત્રિપુર-હા યથા

પ્રવેપમાના ધરણી નિશામ્યોદાયુધં ચ તમ્ ।
ગૌઃ સત્ય્ અપાદ્રવદ્ ભીતા મૃગીવ મૃગયુ-દ્રુતા

તામ્ અન્વધાવત્ તદ્ વૈન્યઃ કુપિતો ઽત્યરુણેક્ષણઃ ।
શરં ધનુષિ સન્ધાય યત્ર યત્ર પલાયતે

સા દિશો વિદિશો દેવી રોદસી ચાન્તરં તયોઃ ।
ધાવન્તી તત્ર તત્રૈનં દદર્શાનૂદ્યતાયુધમ્

લોકે નાવિન્દત ત્રાણં વૈન્યાન્ મૃત્યોર્ ઇવ પ્રજાઃ ।
ત્રસ્તા તદા નિવવૃતે હૃદયેન વિદૂયતા

ઉવાચ ચ મહા-ભાગં ધર્મ-જ્ઞાપન્ન-વત્સલ ।
ત્રાહિ મામ્ અપિ ભૂતાનાં પાલને ઽવસ્થિતો ભવાન્

સ ત્વં જિઘાંસસે કસ્માદ્ દીનામ્ અકૃત-કિલ્બિષામ્ ।
અહનિષ્યત્ કથં યોષાં ધર્મ-જ્ઞ ઇતિ યો મતઃ

પ્રહરન્તિ ન વૈ સ્ત્રીષુ કૃતાગઃસ્વ્ અપિ જન્તવઃ ।
કિમ્ ઉત ત્વદ્-વિધા રાજન્ કરુણા દીન-વત્સલાઃ

માં વિપાટ્યાજરાં નાવં યત્ર વિશ્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
આત્માનં ચ પ્રજાશ્ ચેમાઃ કથમ્ અમ્ભસિ ધાસ્યસિ

ભ્પ્_04.17.022।0 પૃથુર્ ઉવાચ
વસુધે ત્વાં વધિષ્યામિ મચ્-છાસન-પરાઙ્-મુખીમ્ ।
ભાગં બર્હિષિ યા વૃઙ્ક્તે ન તનોતિ ચ નો વસુ

યવસં જગ્ધ્ય્ અનુદિનં નૈવ દોગ્ધ્ય્ ઔધસં પયઃ ।
તસ્યામ્ એવં હિ દુષ્ટાયાં દણ્ડો નાત્ર ન શસ્યતે

ત્વં ખલ્વ્ ઓષધિ-બીજાનિ પ્રાક્ સૃષ્ટાનિ સ્વયમ્ભુવા ।
ન મુઞ્ચસ્ય્ આત્મ-રુદ્ધાનિ મામ્ અવજ્ઞાય મન્દ-ધીઃ

અમૂષાં ક્ષુત્-પરીતાનામ્ આર્તાનાં પરિદેવિતમ્ ।
શમયિષ્યામિ મદ્-બાણૈર્ ભિન્નાયાસ્ તવ મેદસા

પુમાન્ યોષિદ્ ઉત ક્લીબ આત્મ-સમ્ભાવનો ઽધમઃ ।
ભૂતેષુ નિરનુક્રોશો નૃપાણાં તદ્-વધો ઽવધઃ

ત્વાં સ્તબ્ધાં દુર્મદાં નીત્વા માયા-ગાં તિલશઃ શરૈઃ ।
આત્મ-યોગ-બલેનેમા ધારયિષ્યામ્ય્ અહં પ્રજાઃ

એવં મન્યુમયીં મૂર્તિં કૃતાન્તમ્ ઇવ બિભ્રતમ્ ।
પ્રણતા પ્રાઞ્જલિઃ પ્રાહ મહી સઞ્જાત-વેપથુઃ

ભ્પ્_04.17.029।0 ધરોવાચ
નમઃ પરસ્મૈ પુરુષાય માયયા વિન્યસ્ત-નાના-તનવે ગુણાત્મને ।
નમઃ સ્વરૂપાનુભવેન નિર્ધુત- દ્રવ્ય-ક્રિયા-કારક-વિભ્રમોર્મયે

યેનાહમ્ આત્માયતનં વિનિર્મિતા ધાત્રા યતો ઽયં ગુણ-સર્ગ-સઙ્ગ્રહઃ ।
સ એવ માં હન્તુમ્ ઉદાયુધઃ સ્વરાડ્ ઉપસ્થિતો ઽન્યં શરણં કમ્ આશ્રયે

ય એતદ્ આદાવ્ અસૃજચ્ ચરાચરં સ્વ-માયયાત્માશ્રયયાવિતર્ક્યયા ।
તયૈવ સો ઽયં કિલ ગોપ્તુમ્ ઉદ્યતઃ કથં નુ માં ધર્મ-પરો જિઘાંસતિ

નૂનં બતેશસ્ય સમીહિતં જનૈસ્ તન્-માયયા દુર્જયયાકૃતાત્મભિઃ ।
ન લક્ષ્યતે યસ્ ત્વ્ અકરોદ્ અકારયદ્ યો ઽનેક એકઃ પરતશ્ ચ ઈશ્વરઃ

સર્ગાદિ યો ઽસ્યાનુરુણદ્ધિ શક્તિભિર્ દ્રવ્ય-ક્રિયા-કારક-ચેતનાત્મભિઃ ।
તસ્મૈ સમુન્નદ્ધ-નિરુદ્ધ-શક્તયે નમઃ પરસ્મૈ પુરુષાય વેધસે

સ વૈ ભવાન્ આત્મ-વિનિર્મિતં જગદ્ ભૂતેન્દ્રિયાન્તઃ-કરણાત્મકં વિભો ।
સંસ્થાપયિષ્યન્ન્ અજ માં રસાતલાદ્ અભ્યુજ્જહારામ્ભસ આદિ-સૂકરઃ

અપામ્ ઉપસ્થે મયિ નાવ્ય્ અવસ્થિતાઃ પ્રજા ભવાન્ અદ્ય રિરક્ષિષુઃ કિલ ।
સ વીર-મૂર્તિઃ સમભૂદ્ ધરા-ધરો યો માં પયસ્ય્ ઉગ્ર-શરો જિઘાંસસિ

નૂનં જનૈર્ ઈહિતમ્ ઈશ્વરાણામ્ અસ્મદ્-વિધૈસ્ તદ્-ગુણ-સર્ગ-માયયા ।
ન જ્ઞાયતે મોહિત-ચિત્ત-વર્ત્મભિસ્ તેભ્યો નમો વીર-યશસ્-કરેભ્યઃ