ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.14

ભ્પ્_03.14.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
નિશમ્ય કૌષારવિણોપવર્ણિતાં હરેઃ કથાં કારણ-સૂકરાત્મનઃ ।
પુનઃ સ પપ્રચ્છ તમ્ ઉદ્યતાઞ્જલિર્ ન ચાતિતૃપ્તો વિદુરો ધૃત-વ્રતઃ

ભ્પ્_03.14.002।0 વિદુર ઉવાચ
તેનૈવ તુ મુનિ-શ્રેષ્ઠ હરિણા યજ્ઞ-મૂર્તિના ।
આદિ-દૈત્યો હિરણ્યાક્ષો હત ઇત્ય્ અનુશુશ્રુમ

તસ્ય ચોદ્ધરતઃ ક્ષૌણીં સ્વ-દંષ્ટ્રાગ્રેણ લીલયા ।
દૈત્ય-રાજસ્ય ચ બ્રહ્મન્ કસ્માદ્ ધેતોર્ અભૂન્ મૃધઃ

શ્રદ્દધાનાય ભક્તાય બ્રૂહિ તજ્-જન્મ-વિસ્તરમ્ ।
ઋષે ન તૃપ્યતિ મનઃ પરં કૌતૂહલં હિ મે

ભ્પ્_03.14.005।0 મૈત્રેય ઉવાચ
સાધુ વીર ત્વયા પૃષ્ટમ્ અવતાર-કથાં હરેઃ ।
યત્ ત્વં પૃચ્છસિ મર્ત્યાનાં મૃત્યુ-પાશ-વિશાતનીમ્

યયોત્તાનપદઃ પુત્રો મુનિના ગીતયાર્ભકઃ ।
મૃત્યોઃ કૃત્વૈવ મૂર્ધ્ન્ય્ અઙ્ઘ્રિમ્ આરુરોહ હરેઃ પદમ્

અથાત્રાપીતિહાસો ઽયં શ્રુતો મે વર્ણિતઃ પુરા ।
બ્રહ્મણા દેવ-દેવેન દેવાનામ્ અનુપૃચ્છતામ્

દિતિર્ દાક્ષાયણી ક્ષત્તર્ મારીચં કશ્યપં પતિમ્ ।
અપત્ય-કામા ચકમે સન્ધ્યાયાં હૃચ્-છયાર્દિતા

ઇષ્ટ્વાગ્નિ-જિહ્વં પયસા પુરુષં યજુષાં પતિમ્ ।
નિમ્લોચત્ય્ અર્ક આસીનમ્ અગ્ન્ય્-અગારે સમાહિતમ્

ભ્પ્_03.14.010।0 દિતિર્ ઉવાચ
એષ માં ત્વત્-કૃતે વિદ્વન્ કામ આત્ત-શરાસનઃ ।
દુનોતિ દીનાં વિક્રમ્ય રમ્ભામ્ ઇવ મતઙ્ગજઃ

તદ્ ભવાન્ દહ્યમાનાયાં સ-પત્નીનાં સમૃદ્ધિભિઃ ।
પ્રજાવતીનાં ભદ્રં તે મય્ય્ આયુઙ્ક્તામ્ અનુગ્રહમ્

ભર્તર્ય્ આપ્તોરુમાનાનાં લોકાન્ આવિશતે યશઃ ।
પતિર્ ભવદ્-વિધો યાસાં પ્રજયા નનુ જાયતે

પુરા પિતા નો ભગવાન્ દક્ષો દુહિતૃ-વત્સલઃ ।
કં વૃણીત વરં વત્સા ઇત્ય્ અપૃચ્છત નઃ પૃથક્

સ વિદિત્વાત્મજાનાં નો ભાવં સન્તાન-ભાવનઃ ।
ત્રયોદશાદદાત્ તાસાં યાસ્ તે શીલમ્ અનુવ્રતાઃ

અથ મે કુરુ કલ્યાણં કામં કમલ-લોચન ।
આર્તોપસર્પણં ભૂમન્ન્ અમોઘં હિ મહીયસિ

ઇતિ તાં વીર મારીચઃ કૃપણાં બહુ-ભાષિણીમ્ ।
પ્રત્યાહાનુનયન્ વાચા પ્રવૃદ્ધાનઙ્ગ-કશ્મલામ્

એષ તે ઽહં વિધાસ્યામિ પ્રિયં ભીરુ યદ્ ઇચ્છસિ ।
તસ્યાઃ કામં ન કઃ કુર્યાત્ સિદ્ધિસ્ ત્રૈવર્ગિકી યતઃ

સર્વાશ્રમાન્ ઉપાદાય સ્વાશ્રમેણ કલત્રવાન્ ।
વ્યસનાર્ણવમ્ અત્યેતિ જલ-યાનૈર્ યથાર્ણવમ્

યામ્ આહુર્ આત્મનો હ્ય્ અર્ધં શ્રેયસ્-કામસ્ય માનિનિ ।
યસ્યાં સ્વ-ધુરમ્ અધ્યસ્ય પુમાંશ્ ચરતિ વિજ્વરઃ

યામ્ આશ્રિત્યેન્દ્રિયારાતીન્ દુર્જયાન્ ઇતરાશ્રમૈઃ ।
વયં જયેમ હેલાભિર્ દસ્યૂન્ દુર્ગ-પતિર્ યથા

ન વયં પ્રભવસ્ તાં ત્વામ્ અનુકર્તું ગૃહેશ્વરિ ।
અપ્ય્ આયુષા વા કાર્ત્સ્ન્યેન યે ચાન્યે ગુણ-ગૃધ્નવઃ

અથાપિ કામમ્ એતં તે પ્રજાત્યૈ કરવાણ્ય્ અલમ્ ।
યથા માં નાતિરોચન્તિ મુહૂર્તં પ્રતિપાલય

એષા ઘોરતમા વેલા ઘોરાણાં ઘોર-દર્શના ।
ચરન્તિ યસ્યાં ભૂતાનિ ભૂતેશાનુચરાણિ હ

એતસ્યાં સાધ્વિ સન્ધ્યાયાં ભગવાન્ ભૂત-ભાવનઃ ।
પરીતો ભૂત-પર્ષદ્ભિર્ વૃષેણાટતિ ભૂતરાટ્

શ્મશાન-ચક્રાનિલ-ધૂલિ-ધૂમ્ર- વિકીર્ણ-વિદ્યોત-જટા-કલાપઃ ।
ભસ્માવગુણ્ઠામલ-રુક્મ-દેહો દેવસ્ ત્રિભિઃ પશ્યતિ દેવરસ્ તે

ન યસ્ય લોકે સ્વ-જનઃ પરો વા નાત્યાદૃતો નોત કશ્ચિદ્ વિગર્હ્યઃ ।
વયં વ્રતૈર્ યચ્-ચરણાપવિદ્ધામ્ આશાસ્મહે ઽજાં બત ભુક્ત-ભોગામ્

યસ્યાનવદ્યાચરિતં મનીષિણો ગૃણન્ત્ય્ અવિદ્યા-પટલં બિભિત્સવઃ ।
નિરસ્ત-સામ્યાતિશયો ઽપિ યત્ સ્વયં પિશાચ-ચર્યામ્ અચરદ્ ગતિઃ સતામ્

હસન્તિ યસ્યાચરિતં હિ દુર્ભગાઃ સ્વાત્મન્-રતસ્યાવિદુષઃ સમીહિતમ્ ।
યૈર્ વસ્ત્ર-માલ્યાભરણાનુલેપનૈઃ શ્વ-ભોજનં સ્વાત્મતયોપલાલિતમ્

બ્રહ્માદયો યત્-કૃત-સેતુ-પાલા યત્-કારણં વિશ્વમ્ ઇદં ચ માયા ।
આજ્ઞા-કરી યસ્ય પિશાચ-ચર્યા અહો વિભૂમ્નશ્ ચરિતં વિડમ્બનમ્

ભ્પ્_03.14.030।0 મૈત્રેય ઉવાચ
સૈવં સંવિદિતે ભર્ત્રા મન્મથોન્મથિતેન્દ્રિયા ।
જગ્રાહ વાસો બ્રહ્મર્ષેર્ વૃષલીવ ગત-ત્રપા

સ વિદિત્વાથ ભાર્યાયાસ્ તં નિર્બન્ધં વિકર્મણિ ।
નત્વા દિષ્ટાય રહસિ તયાથોપવિવેશ હિ

અથોપસ્પૃશ્ય સલિલં પ્રાણાન્ આયમ્ય વાગ્-યતઃ ।
ધ્યાયઞ્ જજાપ વિરજં બ્રહ્મ જ્યોતિઃ સનાતનમ્

દિતિસ્ તુ વ્રીડિતા તેન કર્માવદ્યેન ભારત ।
ઉપસઙ્ગમ્ય વિપ્રર્ષિમ્ અધો-મુખ્ય્ અભ્યભાષત

ભ્પ્_03.14.034।0 દિતિર્ ઉવાચ
ન મે ગર્ભમ્ ઇમં બ્રહ્મન્ ભૂતાનામ્ ઋષભો ઽવધીત્ ।
રુદ્રઃ પતિર્ હિ ભૂતાનાં યસ્યાકરવમ્ અંહસમ્

નમો રુદ્રાય મહતે દેવાયોગ્રાય મીઢુષે ।
શિવાય ન્યસ્ત-દણ્ડાય ધૃત-દણ્ડાય મન્યવે

સ નઃ પ્રસીદતાં ભામો ભગવાન્ ઉર્વ્-અનુગ્રહઃ ।
વ્યાધસ્યાપ્ય્ અનુકમ્પ્યાનાં સ્ત્રીણાં દેવઃ સતી-પતિઃ

ભ્પ્_03.14.037।0 મૈત્રેય ઉવાચ
સ્વ-સર્ગસ્યાશિષં લોક્યામ્ આશાસાનાં પ્રવેપતીમ્ ।
નિવૃત્ત-સન્ધ્યા-નિયમો ભાર્યામ્ આહ પ્રજાપતિઃ

ભ્પ્_03.14.038।0 કશ્યપ ઉવાચ
અપ્રાયત્યાદ્ આત્મનસ્ તે દોષાન્ મૌહૂર્તિકાદ્ ઉત ।
મન્-નિદેશાતિચારેણ દેવાનાં ચાતિહેલનાત્

ભવિષ્યતસ્ તવાભદ્રાવ્ અભદ્રે જાઠરાધમૌ ।
લોકાન્ સ-પાલાંસ્ ત્રીંશ્ ચણ્ડિ મુહુર્ આક્રન્દયિષ્યતઃ

પ્રાણિનાં હન્યમાનાનાં દીનાનામ્ અકૃતાગસામ્ ।
સ્ત્રીણાં નિગૃહ્યમાણાનાં કોપિતેષુ મહાત્મસુ

તદા વિશ્વેશ્વરઃ ક્રુદ્ધો ભગવાલ્ લોક-ભાવનઃ ।
હનિષ્યત્ય્ અવતીર્યાસૌ યથાદ્રીન્ શતપર્વ-ધૃક્

ભ્પ્_03.14.042।0 દિતિર્ ઉવાચ
વધં ભગવતા સાક્ષાત્ સુનાભોદાર-બાહુના ।
આશાસે પુત્રયોર્ મહ્યં મા ક્રુદ્ધાદ્ બ્રાહ્મણાદ્ પ્રભો

ન બ્રહ્મ-દણ્ડ-દગ્ધસ્ય ન ભૂત-ભયદસ્ય ચ ।
નારકાશ્ ચાનુગૃહ્ણન્તિ યાં યાં યોનિમ્ અસૌ ગતઃ

ભ્પ્_03.14.044।0 કશ્યપ ઉવાચ
કૃત-શોકાનુતાપેન સદ્યઃ પ્રત્યવમર્શનાત્ ।
ભગવત્ય્ ઉરુ-માનાચ્ ચ ભવે મય્ય્ અપિ ચાદરાત્

પુત્રસ્યૈવ ચ પુત્રાણાં ભવિતૈકઃ સતાં મતઃ ।
ગાસ્યન્તિ યદ્-યશઃ શુદ્ધં ભગવદ્-યશસા સમમ્

યોગૈર્ હેમેવ દુર્વર્ણં ભાવયિષ્યન્તિ સાધવઃ ।
નિર્વૈરાદિભિર્ આત્માનં યચ્-છીલમ્ અનુવર્તિતુમ્

યત્-પ્રસાદાદ્ ઇદં વિશ્વં પ્રસીદતિ યદ્-આત્મકમ્ ।
સ સ્વ-દૃગ્ ભગવાન્ યસ્ય તોષ્યતે ઽનન્યયા દૃશા

સ વૈ મહા-ભાગવતો મહાત્મા મહાનુભાવો મહતાં મહિષ્ઠઃ ।
પ્રવૃદ્ધ-ભક્ત્યા હ્ય્ અનુભાવિતાશયે નિવેશ્ય વૈકુણ્ઠમ્ ઇમં વિહાસ્યતિ

અલમ્પટઃ શીલ-ધરો ગુણાકરો હૃષ્ટઃ પરર્દ્ધ્યા વ્યથિતો દુઃખિતેષુ ।
અભૂત-શત્રુર્ જગતઃ શોક-હર્તા નૈદાઘિકં તાપમ્ ઇવોડુરાજઃ

અન્તર્ બહિશ્ ચામલમ્ અબ્જ-નેત્રં સ્વ-પૂરુષેચ્છાનુગૃહીત-રૂપમ્ ।
પૌત્રસ્ તવ શ્રી-લલના-લલામં દ્રષ્ટા સ્ફુરત્-કુણ્ડલ-મણ્ડિતાનનમ્

ભ્પ્_03.14.051।0 મૈત્રેય ઉવાચ
શ્રુત્વા ભાગવતં પૌત્રમ્ અમોદત દિતિર્ ભૃશમ્ ।
પુત્રયોશ્ ચ વધં કૃષ્ણાદ્ વિદિત્વાસીન્ મહા-મનાઃ