ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.15

ભ્પ્_03.15.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
પ્રાજાપત્યં તુ તત્ તેજઃ પર-તેજો-હનં દિતિઃ ।
દધાર વર્ષાણિ શતં શઙ્કમાના સુરાર્દનાત્

લોકે તેનાહતાલોકે લોક-પાલા હતૌજસઃ ।
ન્યવેદયન્ વિશ્વ-સૃજે ધ્વાન્ત-વ્યતિકરં દિશામ્

ભ્પ્_03.15.003।0 દેવા ઊચુઃ
તમ એતદ્ વિભો વેત્થ સંવિગ્ના યદ્ વયં ભૃશમ્ ।
ન હ્ય્ અવ્યક્તં ભગવતઃ કાલેનાસ્પૃષ્ટ-વર્ત્મનઃ

દેવ-દેવ જગદ્-ધાતર્ લોકનાથ-શિખામણે ।
પરેષામ્ અપરેષાં ત્વં ભૂતાનામ્ અસિ ભાવ-વિત્

નમો વિજ્ઞાન-વીર્યાય માયયેદમ્ ઉપેયુષે ।
ગૃહીત-ગુણ-ભેદાય નમસ્ તે ઽવ્યક્ત-યોનયે

યે ત્વાનન્યેન ભાવેન ભાવયન્ત્ય્ આત્મ-ભાવનમ્ ।
આત્મનિ પ્રોત-ભુવનં પરં સદ્-અસદ્-આત્મકમ્

તેષાં સુપક્વ-યોગાનાં જિત-શ્વાસેન્દ્રિયાત્મનામ્ ।
લબ્ધ-યુષ્મત્-પ્રસાદાનાં ન કુતશ્ચિત્ પરાભવઃ

યસ્ય વાચા પ્રજાઃ સર્વા ગાવસ્ તન્ત્યેવ યન્ત્રિતાઃ ।
હરન્તિ બલિમ્ આયત્તાસ્ તસ્મૈ મુખ્યાય તે નમઃ

સ ત્વં વિધત્સ્વ શં ભૂમંસ્ તમસા લુપ્ત-કર્મણામ્ ।
અદભ્ર-દયયા દૃષ્ટ્યા આપન્નાન્ અર્હસીક્ષિતુમ્

એષ દેવ દિતેર્ ગર્ભ ઓજઃ કાશ્યપમ્ અર્પિતમ્ ।
દિશસ્ તિમિરયન્ સર્વા વર્ધતે ઽગ્નિર્ ઇવૈધસિ

ભ્પ્_03.15.011।0 મૈત્રેય ઉવાચ
સ પ્રહસ્ય મહા-બાહો ભગવાન્ શબ્દ-ગોચરઃ ।
પ્રત્યાચષ્ટાત્મ-ભૂર્ દેવાન્ પ્રીણન્ રુચિરયા ગિરા

ભ્પ્_03.15.012।0 બ્રહ્મોવાચ
માનસા મે સુતા યુષ્મત્- પૂર્વજાઃ સનકાદયઃ ।
ચેરુર્ વિહાયસા લોકાલ્ લોકેષુ વિગત-સ્પૃહાઃ

ત એકદા ભગવતો વૈકુણ્ઠસ્યામલાત્મનઃ ।
યયુર્ વૈકુણ્ઠ-નિલયં સર્વ-લોક-નમસ્કૃતમ્

વસન્તિ યત્ર પુરુષાઃ સર્વે વૈકુણ્ઠ-મૂર્તયઃ ।
યે ઽનિમિત્ત-નિમિત્તેન ધર્મેણારાધયન્ હરિમ્

યત્ર ચાદ્યઃ પુમાન્ આસ્તે ભગવાન્ શબ્દ-ગોચરઃ ।
સત્ત્વં વિષ્ટભ્ય વિરજં સ્વાનાં નો મૃડયન્ વૃષઃ

યત્ર નૈઃશ્રેયસં નામ વનં કામ-દુઘૈર્ દ્રુમૈઃ ।
સર્વર્તુ-શ્રીભિર્ વિભ્રાજત્ કૈવલ્યમ્ ઇવ મૂર્તિમત્

વૈમાનિકાઃ સ-લલનાશ્ ચરિતાનિ શશ્વદ્ $ ગાયન્તિ યત્ર શમલ-ક્ષપણાનિ ભર્તુઃ &અમ્પ્;
અન્તર્-જલે ઽનુવિકસન્-મધુ-માધવીનાં % ગન્ધેન ખણ્ડિત-ધિયો ઽપ્ય્ અનિલં ક્ષિપન્તઃ ॥ ભ્પ્_03.15.017* ॥
પારાવતાન્યભૃત-સારસ-ચક્રવાક- $ દાત્યૂહ-હંસ-શુક-તિત્તિરિ-બર્હિણાં યઃ &
પારાવતાન્યભૃત-સારસ-ચક્રવાક- $ દાત્યૂહ-હંસ-શુક-તિત્તિરિ-બર્હિણાં યઃ &
કોલાહલો વિરમતે ઽચિર-માત્રમ્ ઉચ્ચૈર્ % ભૃઙ્ગાધિપે હરિ-કથામ્ ઇવ ગાયમાને ॥ ભ્પ્_03.15.018* ॥
મન્દાર-કુન્દ-કુરબોત્પલ-ચમ્પકાર્ણ- $ પુન્નાગ-નાગ-બકુલામ્બુજ-પારિજાતાઃ &
મન્દાર-કુન્દ-કુરબોત્પલ-ચમ્પકાર્ણ- $ પુન્નાગ-નાગ-બકુલામ્બુજ-પારિજાતાઃ &
ગન્ધે ઽર્ચિતે તુલસિકાભરણેન તસ્યા % યસ્મિંસ્ તપઃ સુમનસો બહુ માનયન્તિ ॥ ભ્પ્_03.15.019* ॥
યત્ સઙ્કુલં હરિ-પદાનતિ-માત્ર-દૃષ્ટૈર્ $ વૈદૂર્ય-મારકત-હેમ-મયૈર્ વિમાનૈઃ &
યત્ સઙ્કુલં હરિ-પદાનતિ-માત્ર-દૃષ્ટૈર્ $ વૈદૂર્ય-મારકત-હેમ-મયૈર્ વિમાનૈઃ &
યેષાં બૃહત્-કટિ-તટાઃ સ્મિત-શોભિ-મુખ્યઃ % કૃષ્ણાત્મનાં ન રજ આદધુર્ ઉત્સ્મયાદ્યૈઃ ॥ ભ્પ્_03.15.020* ॥
શ્રી રૂપિણી ક્વણયતી ચરણારવિન્દં $ લીલામ્બુજેન હરિ-સદ્મનિ મુક્ત-દોષા &
શ્રી રૂપિણી ક્વણયતી ચરણારવિન્દં $ લીલામ્બુજેન હરિ-સદ્મનિ મુક્ત-દોષા &
સંલક્ષ્યતે સ્ફટિક-કુડ્ય ઉપેત-હેમ્નિ % સમ્માર્જતીવ યદ્-અનુગ્રહણે ઽન્ય-યત્નઃ ॥ ભ્પ્_03.15.021* ॥
વાપીષુ વિદ્રુમ-તટાસ્વ્ અમલામૃતાપ્સુ $ પ્રેષ્યાન્વિતા નિજ-વને તુલસીભિર્ ઈશમ્ &
વાપીષુ વિદ્રુમ-તટાસ્વ્ અમલામૃતાપ્સુ $ પ્રેષ્યાન્વિતા નિજ-વને તુલસીભિર્ ઈશમ્ &
અભ્યર્ચતી સ્વલકમ્ ઉન્નસમ્ ઈક્ષ્ય વક્ત્રમ્ % ઉચ્છેષિતં ભગવતેત્ય્ અમતાઙ્ગ યચ્-છ્રીઃ ॥ ભ્પ્_03.15.022* ॥
યન્ ન વ્રજન્ત્ય્ અઘ-ભિદો રચનાનુવાદાચ્ $ છૃણ્વન્તિ યે ઽન્ય-વિષયાઃ કુકથા મતિ-ઘ્નીઃ &
યન્ ન વ્રજન્ત્ય્ અઘ-ભિદો રચનાનુવાદાચ્ $ છૃણ્વન્તિ યે ઽન્ય-વિષયાઃ કુકથા મતિ-ઘ્નીઃ &
યાસ્ તુ શ્રુતા હત-ભગૈર્ નૃભિર્ આત્ત-સારાસ્ % તાંસ્ તાન્ ક્ષિપન્ત્ય્ અશરણેષુ તમઃસુ હન્ત ॥ ભ્પ્_03.15.023* ॥
યે ઽભ્યર્થિતામ્ અપિ ચ નો નૃ-ગતિં પ્રપન્ના $ જ્ઞાનં ચ તત્ત્વ-વિષયં સહ-ધર્મં યત્ર &
યે ઽભ્યર્થિતામ્ અપિ ચ નો નૃ-ગતિં પ્રપન્ના $ જ્ઞાનં ચ તત્ત્વ-વિષયં સહ-ધર્મં યત્ર &
નારાધનં ભગવતો વિતરન્ત્ય્ અમુષ્ય % સમ્મોહિતા વિતતયા બત માયયા તે ॥ ભ્પ્_03.15.024* ॥
યચ્ ચ વ્રજન્ત્ય્ અનિમિષામ્ ઋષભાનુવૃત્ત્યા $ દૂરે યમા હ્ય્ ઉપરિ નઃ સ્પૃહણીય-શીલાઃ &
યચ્ ચ વ્રજન્ત્ય્ અનિમિષામ્ ઋષભાનુવૃત્ત્યા $ દૂરે યમા હ્ય્ ઉપરિ નઃ સ્પૃહણીય-શીલાઃ &
ભર્તુર્ મિથઃ સુયશસઃ કથનાનુરાગ- % વૈક્લવ્ય-બાષ્પ-કલયા પુલકી-કૃતાઙ્ગાઃ ॥ ભ્પ્_03.15.025* ॥
તદ્ વિશ્વ-ગુર્વ્-અધિકૃતં ભુવનૈક-વન્દ્યં $ દિવ્યં વિચિત્ર-વિબુધાગ્ર્ય-વિમાન-શોચિઃ &
તદ્ વિશ્વ-ગુર્વ્-અધિકૃતં ભુવનૈક-વન્દ્યં $ દિવ્યં વિચિત્ર-વિબુધાગ્ર્ય-વિમાન-શોચિઃ &
આપુઃ પરાં મુદમ્ અપૂર્વમ્ ઉપેત્ય યોગ- % માયા-બલેન મુનયસ્ તદ્ અથો વિકુણ્ઠમ્ ॥ ભ્પ્_03.15.026* ॥
તસ્મિન્ન્ અતીત્ય મુનયઃ ષડ્ અસજ્જમાનાઃ $ કક્ષાઃ સમાન-વયસાવ્ અથ સપ્તમાયામ્ &
તસ્મિન્ન્ અતીત્ય મુનયઃ ષડ્ અસજ્જમાનાઃ $ કક્ષાઃ સમાન-વયસાવ્ અથ સપ્તમાયામ્ &
દેવાવ્ અચક્ષત ગૃહીત-ગદૌ પરાર્ધ્ય- % કેયૂર-કુણ્ડલ-કિરીટ-વિટઙ્ક-વેષૌ ॥ ભ્પ્_03.15.027* ॥
મત્ત-દ્વિરેફ-વનમાલિકયા નિવીતૌ $ વિન્યસ્તયાસિત-ચતુષ્ટય-બાહુ-મધ્યે &
મત્ત-દ્વિરેફ-વનમાલિકયા નિવીતૌ $ વિન્યસ્તયાસિત-ચતુષ્ટય-બાહુ-મધ્યે &
વક્ત્રં ભ્રુવા કુટિલયા સ્ફુટ-નિર્ગમાભ્યાં % રક્તેક્ષણેન ચ મનાગ્ રભસં દધાનૌ ॥ ભ્પ્_03.15.028* ॥
દ્વાર્ય્ એતયોર્ નિવિવિશુર્ મિષતોર્ અપૃષ્ટ્વા $ પૂર્વા યથા પુરટ-વજ્ર-કપાટિકા યાઃ &
દ્વાર્ય્ એતયોર્ નિવિવિશુર્ મિષતોર્ અપૃષ્ટ્વા $ પૂર્વા યથા પુરટ-વજ્ર-કપાટિકા યાઃ &
સર્વત્ર તે ઽવિષમયા મુનયઃ સ્વ-દૃષ્ટ્યા % યે સઞ્ચરન્ત્ય્ અવિહતા વિગતાભિશઙ્કાઃ ॥ ભ્પ્_03.15.029* ॥
તાન્ વીક્ષ્ય વાત-રશનાંશ્ ચતુરઃ કુમારાન્ $ વૃદ્ધાન્ દશાર્ધ-વયસો વિદિતાત્મ-તત્ત્વાન્ &
તાન્ વીક્ષ્ય વાત-રશનાંશ્ ચતુરઃ કુમારાન્ $ વૃદ્ધાન્ દશાર્ધ-વયસો વિદિતાત્મ-તત્ત્વાન્ &
વેત્રેણ ચાસ્ખલયતામ્ અતદ્-અર્હણાંસ્ તૌ % તેજો વિહસ્ય ભગવત્-પ્રતિકૂલ-શીલૌ ॥ ભ્પ્_03.15.030* ॥
તાભ્યાં મિષત્સ્વ્ અનિમિષેષુ નિષિધ્યમાનાઃ $ સ્વર્હત્તમા હ્ય્ અપિ હરેઃ પ્રતિહાર-પાભ્યામ્ &
તાભ્યાં મિષત્સ્વ્ અનિમિષેષુ નિષિધ્યમાનાઃ $ સ્વર્હત્તમા હ્ય્ અપિ હરેઃ પ્રતિહાર-પાભ્યામ્ &
ઊચુઃ સુહૃત્તમ-દિદૃક્ષિત-ભઙ્ગ ઈષત્ % કામાનુજેન સહસા ત ઉપપ્લુતાક્ષાઃ ॥ ભ્પ્_03.15.031*

0 મુનય ઊચુઃ
કો વામ્ ઇહૈત્ય ભગવત્-પરિચર્યયોચ્ચૈસ્ $ તદ્-ધર્મિણાં નિવસતાં વિષમઃ સ્વભાવઃ &
કો વામ્ ઇહૈત્ય ભગવત્-પરિચર્યયોચ્ચૈસ્ $ તદ્-ધર્મિણાં નિવસતાં વિષમઃ સ્વભાવઃ &
તસ્મિન્ પ્રશાન્ત-પુરુષે ગત-વિગ્રહે વાં % કો વાત્મવત્ કુહકયોઃ પરિશઙ્કનીયઃ ॥ ભ્પ્_03.15.032* ॥
ન હ્ય્ અન્તરં ભગવતીહ સમસ્ત-કુક્ષાવ્ $ આત્માનમ્ આત્મનિ નભો નભસીવ ધીરાઃ &
ન હ્ય્ અન્તરં ભગવતીહ સમસ્ત-કુક્ષાવ્ $ આત્માનમ્ આત્મનિ નભો નભસીવ ધીરાઃ &
પશ્યન્તિ યત્ર યુવયોઃ સુર-લિઙ્ગિનોઃ કિં % વ્યુત્પાદિતં હ્ય્ ઉદર-ભેદિ ભયં યતો ઽસ્ય ॥ ભ્પ્_03.15.033* ॥
તદ્ વામ્ અમુષ્ય પરમસ્ય વિકુણ્ઠ-ભર્તુઃ $ કર્તું પ્રકૃષ્ટમ્ ઇહ ધીમહિ મન્દ-ધીભ્યામ્ &
તદ્ વામ્ અમુષ્ય પરમસ્ય વિકુણ્ઠ-ભર્તુઃ $ કર્તું પ્રકૃષ્ટમ્ ઇહ ધીમહિ મન્દ-ધીભ્યામ્ &
લોકાન્ ઇતો વ્રજતમ્ અન્તર-ભાવ-દૃષ્ટ્યા % પાપીયસસ્ ત્રય ઇમે રિપવો ઽસ્ય યત્ર ॥ ભ્પ્_03.15.034* ॥
તેષામ્ ઇતીરિતમ્ ઉભાવ્ અવધાર્ય ઘોરં $ તં બ્રહ્મ-દણ્ડમ્ અનિવારણમ્ અસ્ત્ર-પૂગૈઃ &
તેષામ્ ઇતીરિતમ્ ઉભાવ્ અવધાર્ય ઘોરં $ તં બ્રહ્મ-દણ્ડમ્ અનિવારણમ્ અસ્ત્ર-પૂગૈઃ &
સદ્યો હરેર્ અનુચરાવ્ ઉરુ બિભ્યતસ્ તત્- % પાદ-ગ્રહાવ્ અપતતામ્ અતિકાતરેણ ॥ ભ્પ્_03.15.035* ॥
ભૂયાદ્ અઘોનિ ભગવદ્ભિર્ અકારિ દણ્ડો $ યો નૌ હરેત સુર-હેલનમ્ અપ્ય્ અશેષમ્ &
ભૂયાદ્ અઘોનિ ભગવદ્ભિર્ અકારિ દણ્ડો $ યો નૌ હરેત સુર-હેલનમ્ અપ્ય્ અશેષમ્ &
મા વો ઽનુતાપ-કલયા ભગવત્-સ્મૃતિ-ઘ્નો % મોહો ભવેદ્ ઇહ તુ નૌ વ્રજતોર્ અધો ઽધઃ ॥ ભ્પ્_03.15.036* ॥
એવં તદૈવ ભગવાન્ અરવિન્દ-નાભઃ $ સ્વાનાં વિબુધ્ય સદ્-અતિક્રમમ્ આર્ય-હૃદ્યઃ &
એવં તદૈવ ભગવાન્ અરવિન્દ-નાભઃ $ સ્વાનાં વિબુધ્ય સદ્-અતિક્રમમ્ આર્ય-હૃદ્યઃ &
તસ્મિન્ યયૌ પરમહંસ-મહા-મુનીનામ્ % અન્વેષણીય-ચરણૌ ચલયન્ સહ-શ્રીઃ ॥ ભ્પ્_03.15.037* ॥
તં ત્વ્ આગતં પ્રતિહૃતૌપયિકં સ્વ-પુમ્ભિસ્ $ તે ઽચક્ષતાક્ષ-વિષયં સ્વ-સમાધિ-ભાગ્યમ્ &
તં ત્વ્ આગતં પ્રતિહૃતૌપયિકં સ્વ-પુમ્ભિસ્ $ તે ઽચક્ષતાક્ષ-વિષયં સ્વ-સમાધિ-ભાગ્યમ્ &
હંસ-શ્રિયોર્ વ્યજનયોઃ શિવ-વાયુ-લોલચ્- % છુભ્રાતપત્ર-શશિ-કેસર-શીકરામ્બુમ્ ॥ ભ્પ્_03.15.038* ॥
કૃત્સ્ન-પ્રસાદ-સુમુખં સ્પૃહણીય-ધામ $ સ્નેહાવલોક-કલયા હૃદિ સંસ્પૃશન્તમ્ &
કૃત્સ્ન-પ્રસાદ-સુમુખં સ્પૃહણીય-ધામ $ સ્નેહાવલોક-કલયા હૃદિ સંસ્પૃશન્તમ્ &
શ્યામે પૃથાવ્ ઉરસિ શોભિતયા શ્રિયા સ્વશ્- % ચૂડામણિં સુભગયન્તમ્ ઇવાત્મ-ધિષ્ણ્યમ્ ॥ ભ્પ્_03.15.039* ॥
પીતાંશુકે પૃથુ-નિતમ્બિનિ વિસ્ફુરન્ત્યા $ કાઞ્ચ્યાલિભિર્ વિરુતયા વન-માલયા ચ &
પીતાંશુકે પૃથુ-નિતમ્બિનિ વિસ્ફુરન્ત્યા $ કાઞ્ચ્યાલિભિર્ વિરુતયા વન-માલયા ચ &
વલ્ગુ-પ્રકોષ્ઠ-વલયં વિનતા-સુતાંસે % વિન્યસ્ત-હસ્તમ્ ઇતરેણ ધુનાનમ્ અબ્જમ્ ॥ ભ્પ્_03.15.040* ॥
વિદ્યુત્-ક્ષિપન્-મકર-કુણ્ડલ-મણ્ડનાર્હ- $ ગણ્ડ-સ્થલોન્નસ-મુખં મણિમત્-કિરીટમ્ &
વિદ્યુત્-ક્ષિપન્-મકર-કુણ્ડલ-મણ્ડનાર્હ- $ ગણ્ડ-સ્થલોન્નસ-મુખં મણિમત્-કિરીટમ્ &
દોર્-દણ્ડ-ષણ્ડ-વિવરે હરતા પરાર્ધ્ય- % હારેણ કન્ધર-ગતેન ચ કૌસ્તુભેન ॥ ભ્પ્_03.15.041* ॥
અત્રોપસૃષ્ટમ્ ઇતિ ચોત્સ્મિતમ્ ઇન્દિરાયાઃ $ સ્વાનાં ધિયા વિરચિતં બહુ-સૌષ્ઠવાઢ્યમ્ &
અત્રોપસૃષ્ટમ્ ઇતિ ચોત્સ્મિતમ્ ઇન્દિરાયાઃ $ સ્વાનાં ધિયા વિરચિતં બહુ-સૌષ્ઠવાઢ્યમ્ &
મહ્યં ભવસ્ય ભવતાં ચ ભજન્તમ્ અઙ્ગં % નેમુર્ નિરીક્ષ્ય ન વિતૃપ્ત-દૃશો મુદા કૈઃ ॥ ભ્પ્_03.15.042* ॥
તસ્યારવિન્દ-નયનસ્ય પદારવિન્દ- $ કિઞ્જલ્ક-મિશ્ર-તુલસી-મકરન્દ-વાયુઃ &
તસ્યારવિન્દ-નયનસ્ય પદારવિન્દ- $ કિઞ્જલ્ક-મિશ્ર-તુલસી-મકરન્દ-વાયુઃ &
અન્તર્-ગતઃ સ્વ-વિવરેણ ચકાર તેષાં % સઙ્ક્ષોભમ્ અક્ષર-જુષામ્ અપિ ચિત્ત-તન્વોઃ ॥ ભ્પ્_03.15.043* ॥
તે વા અમુષ્ય વદનાસિત-પદ્મ-કોશમ્ $ ઉદ્વીક્ષ્ય સુન્દરતરાધર-કુન્દ-હાસમ્ &
તે વા અમુષ્ય વદનાસિત-પદ્મ-કોશમ્ $ ઉદ્વીક્ષ્ય સુન્દરતરાધર-કુન્દ-હાસમ્ &
લબ્ધાશિષઃ પુનર્ અવેક્ષ્ય તદીયમ્ અઙ્ઘ્રિ- % દ્વન્દ્વં નખારુણ-મણિ-શ્રયણં નિદધ્યુઃ ॥ ભ્પ્_03.15.044* ॥
પુંસાં ગતિં મૃગયતામ્ ઇહ યોગ-માર્ગૈર્ $ ધ્યાનાસ્પદં બહુ-મતં નયનાભિરામમ્ &
પુંસાં ગતિં મૃગયતામ્ ઇહ યોગ-માર્ગૈર્ $ ધ્યાનાસ્પદં બહુ-મતં નયનાભિરામમ્ &
પૌંસ્નં વપુર્ દર્શયાનમ્ અનન્ય-સિદ્ધૈર્ % ઔત્પત્તિકૈઃ સમગૃણન્ યુતમ્ અષ્ટ-ભોગૈઃ ॥ ભ્પ્_03.15.045*