ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.02

ભ્પ્_03.02.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ ભાગવતઃ પૃષ્ટઃ ક્ષત્ત્રા વાર્તાં પ્રિયાશ્રયામ્ ।
પ્રતિવક્તું ન ચોત્સેહ ઔત્કણ્ઠ્યાત્ સ્મારિતેશ્વરઃ

યઃ પઞ્ચ-હાયનો માત્રા પ્રાતર્-આશાય યાચિતઃ ।
તન્ નૈચ્છદ્ રચયન્ યસ્ય સપર્યાં બાલ-લીલયા

સ કથં સેવયા તસ્ય કાલેન જરસં ગતઃ ।
પૃષ્ટો વાર્તાં પ્રતિબ્રૂયાદ્ ભર્તુઃ પાદાવ્ અનુસ્મરન્

સ મુહૂર્તમ્ અભૂત્ તૂષ્ણીં કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિ-સુધયા ભૃશમ્ ।
તીવ્રેણ ભક્તિ-યોગેન નિમગ્નઃ સાધુ નિર્વૃતઃ

પુલકોદ્ભિન્ન-સર્વાઙ્ગો મુઞ્ચન્ મીલદ્-દૃશા શુચઃ ।
પૂર્ણાર્થો લક્ષિતસ્ તેન સ્નેહ-પ્રસર-સમ્પ્લુતઃ

શનકૈર્ ભગવલ્-લોકાન્ નૃલોકં પુનર્ આગતઃ ।
વિમૃજ્ય નેત્રે વિદુરં પ્રીત્યાહોદ્ધવ ઉત્સ્મયન્

ભ્પ્_03.02.007।0 ઉદ્ધવ ઉવાચ
કૃષ્ણ-દ્યુમણિ નિમ્લોચે ગીર્ણેષ્વ્ અજગરેણ હ ।
કિં નુ નઃ કુશલં બ્રૂયાં ગત-શ્રીષુ ગૃહેષ્વ્ અહમ્

દુર્ભગો બત લોકો ઽયં યદવો નિતરામ્ અપિ ।
યે સંવસન્તો ન વિદુર્ હરિં મીના ઇવોડુપમ્

ઇઙ્ગિત-જ્ઞાઃ પુરુ-પ્રૌઢા એકારામાશ્ ચ સાત્વતાઃ ।
સાત્વતામ્ ઋષભં સર્વે ભૂતાવાસમ્ અમંસત

દેવસ્ય માયયા સ્પૃષ્ટા યે ચાન્યદ્ અસદ્-આશ્રિતાઃ ।
ભ્રામ્યતે ધીર્ ન તદ્-વાક્યૈર્ આત્મન્ય્ ઉપ્તાત્મનો હરૌ

પ્રદર્શ્યાતપ્ત-તપસામ્ અવિતૃપ્ત-દૃશાં નૃણામ્ ।
આદાયાન્તર્ અધાદ્ યસ્ તુ સ્વ-બિમ્બં લોક-લોચનમ્

યન્ મર્ત્ય-લીલૌપયિકં સ્વ-યોગ- માયા-બલં દર્શયતા ગૃહીતમ્ ।
વિસ્માપનં સ્વસ્ય ચ સૌભગર્દ્ધેઃ પરં પદં ભૂષણ-ભૂષણાઙ્ગમ્

યદ્ ધર્મ-સૂનોર્ બત રાજસૂયે નિરીક્ષ્ય દૃક્-સ્વસ્ત્યયનં ત્રિ-લોકઃ ।
કાર્ત્સ્ન્યેન ચાદ્યેહ ગતં વિધાતુર્ અર્વાક્-સૃતૌ કૌશલમ્ ઇત્ય્ અમન્યત

યસ્યાનુરાગ-પ્લુત-હાસ-રાસ- લીલાવલોક-પ્રતિલબ્ધ-માનાઃ ।
વ્રજ-સ્ત્રિયો દૃગ્ભિર્ અનુપ્રવૃત્ત- ધિયો ઽવતસ્થુઃ કિલ કૃત્ય-શેષાઃ

સ્વ-શાન્ત-રૂપેષ્વ્ ઇતરૈઃ સ્વ-રૂપૈર્ અભ્યર્દ્યમાનેષ્વ્ અનુકમ્પિતાત્મા ।
પરાવરેશો મહદ્-અંશ-યુક્તો હ્ય્ અજો ઽપિ જાતો ભગવાન્ યથાગ્નિઃ

માં ખેદયત્ય્ એતદ્ અજસ્ય જન્મ- વિડમ્બનં યદ્ વસુદેવ-ગેહે ।
વ્રજે ચ વાસો ઽરિ-ભયાદ્ ઇવ સ્વયં પુરાદ્ વ્યવાત્સીદ્ યદ્-અનન્ત-વીર્યઃ

દુનોતિ ચેતઃ સ્મરતો મમૈતદ્ યદ્ આહ પાદાવ્ અભિવન્દ્ય પિત્રોઃ ।
તાતામ્બ કંસાદ્ ઉરુ-શઙ્કિતાનાં પ્રસીદતં નો ઽકૃત-નિષ્કૃતીનામ્

કો વા અમુષ્યાઙ્ઘ્રિ-સરોજ-રેણું વિસ્મર્તુમ્ ઈશીત પુમાન્ વિજિઘ્રન્ ।
યો વિસ્ફુરદ્-ભ્રૂ-વિટપેન ભૂમેર્ ભારં કૃતાન્તેન તિરશ્ચકાર

દૃષ્ટા ભવદ્ભિર્ નનુ રાજસૂયે ચૈદ્યસ્ય કૃષ્ણં દ્વિષતો ઽપિ સિદ્ધિઃ ।
યાં યોગિનઃ સંસ્પૃહયન્તિ સમ્યગ્ યોગેન કસ્ તદ્-વિરહં સહેત

તથૈવ ચાન્યે નર-લોક-વીરા ય આહવે કૃષ્ણ-મુખારવિન્દમ્ ।
નેત્રૈઃ પિબન્તો નયનાભિરામં પાર્થાસ્ત્ર-પૂતઃ પદમ્ આપુર્ અસ્ય

સ્વયં ત્વ્ અસામ્યાતિશયસ્ ત્ર્યધીશઃ સ્વારાજ્ય-લક્ષ્મ્ય્-આપ્ત-સમસ્ત-કામઃ ।
બલિં હરદ્ભિશ્ ચિર-લોક-પાલૈઃ કિરીટ-કોટ્ય્-એડિત-પાદ-પીઠઃ

તત્ તસ્ય કૈઙ્કર્યમ્ અલં ભૃતાન્ નો વિગ્લાપયત્ય્ અઙ્ગ યદ્ ઉગ્રસેનમ્ ।
તિષ્ઠન્ નિષણ્ણં પરમેષ્ઠિ-ધિષ્ણ્યે ન્યબોધયદ્ દેવ નિધારયેતિ

અહો બકી યં સ્તન-કાલ-કૂટં જિઘાંસયાપાયયદ્ અપ્ય્ અસાધ્વી ।
લેભે ગતિં ધાત્ર્ય્-ઉચિતાં તતો ઽન્યં કં વા દયાલું શરણં વ્રજેમ

મન્યે ઽસુરાન્ ભાગવતાંસ્ ત્ર્યધીશે સંરમ્ભ-માર્ગાભિનિવિષ્ટ-ચિત્તાન્ ।
યે સંયુગે ઽચક્ષત તાર્ક્ષ્ય-પુત્રમ્ અંસે સુનાભાયુધમ્ આપતન્તમ્

વસુદેવસ્ય દેવક્યાં જાતો ભોજેન્દ્ર-બન્ધને ।
ચિકીર્ષુર્ ભગવાન્ અસ્યાઃ શમ્ અજેનાભિયાચિતઃ

તતો નન્દ-વ્રજમ્ ઇતઃ પિત્રા કંસાદ્ વિબિભ્યતા ।
એકાદશ સમાસ્ તત્ર ગૂઢાર્ચિઃ સ-બલો ઽવસત્

પરીતો વત્સપૈર્ વત્સાંશ્ ચારયન્ વ્યહરદ્ વિભુઃ ।
યમુનોપવને કૂજદ્- દ્વિજ-સઙ્કુલિતાઙ્ઘ્રિપે

કૌમારીં દર્શયંશ્ ચેષ્ટાં પ્રેક્ષણીયાં વ્રજૌકસામ્ ।
રુદન્ન્ ઇવ હસન્ મુગ્ધ- બાલ-સિંહાવલોકનઃ

સ એવ ગો-ધનં લક્ષ્મ્યા નિકેતં સિત-ગો-વૃષમ્ ।
ચારયન્ન્ અનુગાન્ ગોપાન્ રણદ્-વેણુર્ અરીરમત્

પ્રયુક્તાન્ ભોજ-રાજેન માયિનઃ કામ-રૂપિણઃ ।
લીલયા વ્યનુદત્ તાંસ્ તાન્ બાલઃ ક્રીડનકાન્ ઇવ

વિપન્નાન્ વિષ-પાનેન નિગૃહ્ય ભુજગાધિપમ્ ।
ઉત્થાપ્યાપાયયદ્ ગાવસ્ તત્ તોયં પ્રકૃતિ-સ્થિતમ્

અયાજયદ્ ગો-સવેન ગોપ-રાજં દ્વિજોત્તમૈઃ ।
વિત્તસ્ય ચોરુ-ભારસ્ય ચિકીર્ષન્ સદ્-વ્યયં વિભુઃ

વર્ષતીન્દ્રે વ્રજઃ કોપાદ્ ભગ્નમાને ઽતિવિહ્વલઃ ।
ગોત્ર-લીલાતપત્રેણ ત્રાતો ભદ્રાનુગૃહ્ણતા

શરચ્-છશિ-કરૈર્ મૃષ્ટં માનયન્ રજની-મુખમ્ ।
ગાયન્ કલ-પદં રેમે સ્ત્રીણાં મણ્ડલ-મણ્ડનઃ