ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.17

ભ્પ્_01.17.001।0 સૂત ઉવાચ
તત્ર ગોમિથુનં રાજા હન્યમાનમ્ અનાથવત્ ।
દણ્ડહસ્તં ચ વૃષલં દદૃશે નૃપલાઞ્છનમ્

વૃષં મૃણાલધવલં મેહન્તમ્ ઇવ બિભ્યતમ્ ।
વેપમાનં પદૈકેન સીદન્તં શૂદ્રતાડિતમ્

ગાં ચ ધર્મદુઘાં દીનાં ભૃશં શૂદ્રપદાહતામ્ ।
વિવત્સામ્ આશ્રુવદનાં ક્ષામાં યવસમ્ ઇચ્છતીમ્

પપ્રચ્છ રથમ્ આરૂઢઃ કાર્તસ્વરપરિચ્છદમ્ ।
મેઘગમ્ભીરયા વાચા સમારોપિતકાર્મુકઃ

કસ્ત્વં મચ્છરણે લોકે બલાદ્ધંસ્યબલાન્ બલી ।
નરદેવો ઽસિ વેષેણ નટવત્ કર્મણાદ્વિજઃ

યસ્ત્વં કૃષ્ણે ગતે દૂરં સહગાણ્ડીવધન્વના ।
શોચ્યો ઽસ્યશોચ્યાન્ રહસિ પ્રહરન્ વધમ્ અર્હસિ

ત્વં વા મૃણાલધવલઃ પાદૈર્ન્યૂનઃ પદા ચરન્ ।
વૃષરૂપેણ કિં કશ્ચિદ્દેવો નઃ પરિખેદયન્

ન જાતુ કૌરવેન્દ્રાણાં દોર્દણ્ડપરિરમ્ભિતે ।
ભૂતલે ઽનુપતન્ત્યસ્મિન્ વિના તે પ્રાણિનાં શુચઃ

મા સૌરભેયાત્ર શુચો વ્યેતુ તે વૃષલાદ્ભયમ્ ।
મા રોદીરમ્બ ભદ્રં તે ખલાનાં મયિ શાસ્તરિ

યસ્ય રાષ્ટ્રે પ્રજાઃ સર્વાસ્ત્રસ્યન્તે સાધ્વ્યસાધુભિઃ ।
તસ્ય મત્તસ્ય નશ્યન્તિ કીર્તિરાયુર્ભગો ગતિઃ

એષ રાજ્ઞાં પરો ધર્મો હ્યાર્તાનામ્ આર્તિનિગ્રહઃ ।
અત એનં વધિષ્યામિ ભૂતદ્રુહમ્ અસત્તમમ્

કો ઽવૃશ્ચત્ તવ પાદાંસ્ત્રીન્ સૌરભેય ચતુષ્પદ ।
મા ભૂવંસ્ત્વાદૃશા રાષ્ટ્રે રાજ્ઞાં કૃષ્ણાનુવર્તિનામ્

આખ્યાહિ વૃષ ભદ્રં વઃ સાધૂનામ્ અકૃતાગસામ્ ।
આત્મવૈરૂપ્યકર્તારં પાર્થાનાં કીર્તિદૂષણમ્

જને ઽનાગસ્યઘં યુઞ્જન્ સર્વતો ઽસ્ય ચ મદ્ભયમ્ ।
સાધૂનાં ભદ્રમ્ એવ સ્યાદસાધુદમને કૃતે

અનાગઃસ્વિહ ભૂતેષુ ય આગસ્કૃન્ નિરઙ્કુશઃ ।
આહર્તાસ્મિ ભુજં સાક્ષાદમર્ત્યસ્યાપિ સાઙ્ગદમ્

રાજ્ઞો હિ પરમો ધર્મઃ સ્વધર્મસ્થાનુપાલનમ્ ।
શાસતો ઽન્યાન્ યથાશાસ્ત્રમ્ અનાપદ્યુત્પથાન્ ઇહ

ભ્પ્_01.17.017।0 ધર્મ ઉવાચ
એતદ્વઃ પાણ્ડવેયાનાં યુક્તમ્ આર્તાભયં વચઃ ।
યેષાં ગુણગણૈઃ કૃષ્ણો દૌત્યાદૌ ભગવાન્ કૃતઃ

ન વયં ક્લેશબીજાનિ યતઃ સ્યુઃ પુરુષર્ષભ ।
પુરુષં તં વિજાનીમો વાક્યભેદવિમોહિતાઃ

કેચિદ્વિકલ્પવસના આહુરાત્માનમ્ આત્મનઃ ।
દૈવમ્ અન્યે ઽપરે કર્મ સ્વભાવમ્ અપરે પ્રભુમ્

અપ્રતર્ક્યાદનિર્દેશ્યાદિતિ કેષ્વપિ નિશ્ચયઃ ।
અત્રાનુરૂપં રાજર્ષે વિમૃશ સ્વમનીષયા

ભ્પ્_01.17.021।0 સૂત ઉવાચ
એવં ધર્મે પ્રવદતિ સ સમ્રાડ્દ્વિજસત્તમાઃ ।
સમાહિતેન મનસા વિખેદઃ પર્યચષ્ટ તમ્

ભ્પ્_01.17.022।0 રાજોવાચ
ધર્મં બ્રવીષિ ધર્મજ્ઞ ધર્મો ઽસિ વૃષરૂપધૃક્ ।
યદધર્મકૃતઃ સ્થાનં સૂચકસ્યાપિ તદ્ભવેત્

અથવા દેવમાયાયા નૂનં ગતિરગોચરા ।
ચેતસો વચસશ્ચાપિ ભૂતાનામ્ ઇતિ નિશ્ચયઃ

તપઃ શૌચં દયા સત્યમ્ ઇતિ પાદાઃ કૃતે કૃતાઃ ।
અધર્માંશૈસ્ત્રયો ભગ્નાઃ સ્મયસઙ્ગમદૈસ્તવ

ઇદાનીં ધર્મ પાદસ્તે સત્યં નિર્વર્તયેદ્યતઃ ।
તં જિઘૃક્ષત્યધર્મો ઽયમ્ અનૃતેનૈધિતઃ કલિઃ

ઇયં ચ ભૂમિર્ભગવતા ન્યાસિતોરુભરા સતી ।
શ્રીમદ્ભિસ્તત્પદન્યાસૈઃ સર્વતઃ કૃતકૌતુકા

શોચત્યશ્રુકલા સાધ્વી દુર્ભગેવોજ્ઝિતા સતી ।
અબ્રહ્મણ્યા નૃપવ્યાજાઃ શૂદ્રા ભોક્ષ્યન્તિ મામ્ ઇતિ

ઇતિ ધર્મં મહીં ચૈવ સાન્ત્વયિત્વા મહારથઃ ।
નિશાતમ્ આદદે ખડ્ગં કલયે ઽધર્મહેતવે

તં જિઘાંસુમ્ અભિપ્રેત્ય વિહાય નૃપલાઞ્છનમ્ ।
તત્પાદમૂલં શિરસા સમગાદ્ભયવિહ્વલઃ

પતિતં પાદયોર્વીરઃ કૃપયા દીનવત્સલઃ ।
શરણ્યો નાવધીચ્ છ્લોક્ય આહ ચેદં હસન્ન્ ઇવ

ભ્પ્_01.17.031।0 રાજોવાચ
ન તે ગુડાકેશયશોધરાણાં બદ્ધાઞ્જલેર્વૈ ભયમ્ અસ્તિ કિઞ્ચિત્ ।
ન વર્તિતવ્યં ભવતા કથઞ્ચન ક્ષેત્રે મદીયે ત્વમ્ અધર્મબન્ધુઃ

ત્વાં વર્તમાનં નરદેવદેહેષ્વનુપ્રવૃત્તો ઽયમ્ અધર્મપૂગઃ ।
લોભો ઽનૃતં ચૌર્યમ્ અનાર્યમ્ અંહો જ્યેષ્ઠા ચ માયા કલહશ્ચ દમ્ભઃ

ન વર્તિતવ્યં તદધર્મબન્ધો ધર્મેણ સત્યેન ચ વર્તિતવ્યે ।
બ્રહ્માવર્તે યત્ર યજન્તિ યજ્ઞૈર્યજ્ઞેશ્વરં યજ્ઞવિતાનવિજ્ઞાઃ

યસ્મિન્ હરિર્ભગવાન્ ઇજ્યમાન ઇજ્યાત્મમૂર્તિર્યજતાં શં તનોતિ ।
કામાન્ અમોઘાન્ સ્થિરજઙ્ગમાનામ્ અન્તર્બહિર્વાયુરિવૈષ આત્મા

ભ્પ્_01.17.035।0 સૂત ઉવાચ
પરીક્ષિતૈવમ્ આદિષ્ટઃ સ કલિર્જાતવેપથુઃ ।
તમ્ ઉદ્યતાસિમ્ આહેદં દણ્ડપાણિમ્ ઇવોદ્યતમ્

ભ્પ્_01.17.036।0 કલિરુવાચ
યત્ર ક્વ વાથ વત્સ્યામિ સાર્વભૌમ તવાજ્ઞયા ।
લક્ષયે તત્ર તત્રાપિ ત્વામ્ આત્તેષુશરાસનમ્

તન્ મે ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ સ્થાનં નિર્દેષ્ટુમ્ અર્હસિ ।
યત્રૈવ નિયતો વત્સ્ય આતિષ્ઠંસ્તે ઽનુશાસનમ્

ભ્પ્_01.17.038।0 સૂત ઉવાચ
અભ્યર્થિતસ્તદા તસ્મૈ સ્થાનાનિ કલયે દદૌ ।
દ્યૂતં પાનં સ્ત્રિયઃ સૂના યત્રાધર્મશ્ચતુર્વિધઃ

પુનશ્ચ યાચમાનાય જાતરૂપમ્ અદાત્ પ્રભુઃ ।
તતો ઽનૃતં મદં કામં રજો વૈરં ચ પઞ્ચમમ્

અમૂનિ પઞ્ચ સ્થાનાનિ હ્યધર્મપ્રભવઃ કલિઃ ।
ઔત્તરેયેણ દત્તાનિ ન્યવસત્ તન્નિદેશકૃત્

અથૈતાનિ ન સેવેત બુભૂષુઃ પુરુષઃ ક્વચિત્ ।
વિશેષતો ધર્મશીલો રાજા લોકપતિર્ગુરુઃ

વૃષસ્ય નષ્ટાંસ્ત્રીન્ પાદાન્ તપઃ શૌચં દયામ્ ઇતિ ।
પ્રતિસન્દધ આશ્વાસ્ય મહીં ચ સમવર્ધયત્

સ એષ એતર્હ્યધ્યાસ્ત આસનં પાર્થિવોચિતમ્ ।
પિતામહેનોપન્યસ્તં રાજ્ઞારણ્યં વિવિક્ષતા

આસ્તે ઽધુના સ રાજર્ષિઃ કૌરવેન્દ્રશ્રિયોલ્લસન્ ।
ગજાહ્વયે મહાભાગશ્ચક્રવર્તી બૃહચ્છ્રવાઃ

ઇત્થમ્ભૂતાનુભાવો ઽયમ્ અભિમન્યુસુતો નૃપઃ ।
યસ્ય પાલયતઃ ક્ષૌણીં યૂયં સત્રાય દીક્ષિતાઃ