ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.18

ભ્પ્_01.18.001।0 સૂત ઉવાચ
યો વૈ દ્રૌણ્યસ્ત્રવિપ્લુષ્ટો ન માતુરુદરે મૃતઃ ।
અનુગ્રહાદ્ભગવતઃ કૃષ્ણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ

બ્રહ્મકોપોત્થિતાદ્યસ્તુ તક્ષકાત્ પ્રાણવિપ્લવાત્ ।
ન સમ્મુમોહોરુભયાદ્ભગવત્યર્પિતાશયઃ

ઉત્સૃજ્ય સર્વતઃ સઙ્ગં વિજ્ઞાતાજિતસંસ્થિતિઃ ।
વૈયાસકેર્જહૌ શિષ્યો ગઙ્ગાયાં સ્વં કલેવરમ્

નોત્તમશ્લોકવાર્તાનાં જુષતાં તત્કથામૃતમ્ ।
સ્યાત્ સમ્ભ્રમો ઽન્તકાલે ઽપિ સ્મરતાં તત્પદામ્બુજમ્

તાવત્ કલિર્ન પ્રભવેત્ પ્રવિષ્ટો ઽપીહ સર્વતઃ ।
યાવદીશો મહાન્ ઉર્વ્યામ્ આભિમન્યવ એકરાટ્

યસ્મિન્ન્ અહનિ યર્હ્યેવ ભગવાન્ ઉત્સસર્જ ગામ્ ।
તદૈવેહાનુવૃત્તો ઽસાવધર્મપ્રભવઃ કલિઃ

નાનુદ્વેષ્ટિ કલિં સમ્રાટ્ સારઙ્ગ ઇવ સારભુક્ ।
કુશલાન્યાશુ સિદ્ધ્યન્તિ નેતરાણિ કૃતાનિ યત્

કિં નુ બાલેષુ શૂરેણ કલિના ધીરભીરુણા ।
અપ્રમત્તઃ પ્રમત્તેષુ યો વૃકો નૃષુ વર્તતે

ઉપવર્ણિતમ્ એતદ્વઃ પુણ્યં પારીક્ષિતં મયા ।
વાસુદેવકથોપેતમ્ આખ્યાનં યદપૃચ્છત

યા યાઃ કથા ભગવતઃ કથનીયોરુકર્મણઃ ।
ગુણકર્માશ્રયાઃ પુમ્ભિઃ સંસેવ્યાસ્તા બુભૂષુભિઃ

ભ્પ્_01.18.011।0 ઋષય ઊચુઃ
સૂત જીવ સમાઃ સૌમ્ય શાશ્વતીર્વિશદં યશઃ ।
યસ્ત્વં શંસસિ કૃષ્ણસ્ય મર્ત્યાનામ્ અમૃતં હિ નઃ

કર્મણ્યસ્મિન્ન્ અનાશ્વાસે ધૂમધૂમ્રાત્મનાં ભવાન્ ।
આપાયયતિ ગોવિન્દ પાદપદ્માસવં મધુ

તુલયામ લવેનાપિ ન સ્વર્ગં નાપુનર્ભવમ્ ।
ભગવત્સઙ્ગિસઙ્ગસ્ય મર્ત્યાનાં કિમ્ ઉતાશિષઃ

કો નામ તૃપ્યેદ્રસવિત્ કથાયાં મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
નાન્તં ગુણાનામ્ અગુણસ્ય જગ્મુર્ યોગેશ્વરા યે ભવપાદ્મમુખ્યાઃ

તન્ નો ભવાન્ વૈ ભગવત્પ્રધાનો મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
હરેરુદારં ચરિતં વિશુદ્ધં શુશ્રૂષતાં નો વિતનોતુ વિદ્વન્

સ વૈ મહાભાગવતઃ પરીક્ષિદ્ યેનાપવર્ગાખ્યમ્ અદભ્રબુદ્ધિઃ ।
જ્ઞાનેન વૈયાસકિશબ્દિતેન ભેજે ખગેન્દ્રધ્વજપાદમૂલમ્

તન્ નઃ પરં પુણ્યમ્ અસંવૃતાર્થમ્ આખ્યાનમ્ અત્યદ્ભુતયોગનિષ્ઠમ્ ।
આખ્યાહ્યનન્તાચરિતોપપન્નં પારીક્ષિતં ભાગવતાભિરામમ્

ભ્પ્_01.18.018।0 સૂત ઉવાચ
અહો વયં જન્મભૃતો ઽદ્ય હાસ્મ વૃદ્ધાનુવૃત્ત્યાપિ વિલોમજાતાઃ ।
દૌષ્કુલ્યમ્ આધિં વિધુનોતિ શીઘ્રં મહત્તમાનામ્ અભિધાનયોગઃ

કુતઃ પુનર્ગૃણતો નામ તસ્ય મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
યો ઽનન્તશક્તિર્ભગવાન્ અનન્તો મહદ્ગુણત્વાદ્યમ્ અનન્તમ્ આહુઃ

એતાવતાલં નનુ સૂચિતેન ગુણૈરસામ્યાનતિશાયનસ્ય ।
હિત્વેતરાન્ પ્રાર્થયતો વિભૂતિર્ યસ્યાઙ્ઘ્રિરેણું જુષતે ઽનભીપ્સોઃ

અથાપિ યત્પાદનખાવસૃષ્ટં જગદ્વિરિઞ્ચોપહૃતાર્હણામ્ભઃ ।
સેશં પુનાત્યન્યતમો મુકુન્દાત્ કો નામ લોકે ભગવત્પદાર્થઃ

યત્રાનુરક્તાઃ સહસૈવ ધીરા વ્યપોહ્ય દેહાદિષુ સઙ્ગમ્ ઊઢમ્ ।
વ્રજન્તિ તત્ પારમહંસ્યમ્ અન્ત્યં યસ્મિન્ન્ અહિંસોપશમઃ સ્વધર્મઃ

અહં હિ પૃષ્ટો ઽર્યમણો ભવદ્ભિર્ આચક્ષ આત્માવગમો ઽત્ર યાવાન્ ।
નભઃ પતન્ત્યાત્મસમં પતત્ત્રિણસ્ તથા સમં વિષ્ણુગતિં વિપશ્ચિતઃ

એકદા ધનુરુદ્યમ્ય વિચરન્ મૃગયાં વને ।
મૃગાન્ અનુગતઃ શ્રાન્તઃ ક્ષુધિતસ્તૃષિતો ભૃશમ્

જલાશયમ્ અચક્ષાણઃ પ્રવિવેશ તમ્ આશ્રમમ્ ।
દદર્શ મુનિમ્ આસીનં શાન્તં મીલિતલોચનમ્

પ્રતિરુદ્ધેન્દ્રિયપ્રાણ મનોબુદ્ધિમ્ ઉપારતમ્ ।
સ્થાનત્રયાત્ પરં પ્રાપ્તં બ્રહ્મભૂતમ્ અવિક્રિયમ્

વિપ્રકીર્ણજટાચ્છન્નં રૌરવેણાજિનેન ચ ।
વિશુષ્યત્તાલુરુદકં તથાભૂતમ્ અયાચત

અલબ્ધતૃણભૂમ્યાદિરસમ્પ્રાપ્તાર્ઘ્યસૂનૃતઃ ।
અવજ્ઞાતમ્ ઇવાત્માનં મન્યમાનશ્ચુકોપ હ

અભૂતપૂર્વઃ સહસા ક્ષુત્તૃડ્ભ્યામ્ અર્દિતાત્મનઃ ।
બ્રાહ્મણં પ્રત્યભૂદ્બ્રહ્મન્ મત્સરો મન્યુરેવ ચ

સ તુ બ્રહ્મઋષેરંસે ગતાસુમ્ ઉરગં રુષા ।
વિનિર્ગચ્છન્ ધનુષ્કોટ્યા નિધાય પુરમ્ આગતઃ

એષ કિં નિભૃતાશેષ કરણો મીલિતેક્ષણઃ ।
મૃષાસમાધિરાહોસ્વિત્ કિં નુ સ્યાત્ ક્ષત્રબન્ધુભિઃ

તસ્ય પુત્રો ઽતિતેજસ્વી વિહરન્ બાલકો ઽર્ભકૈઃ ।
રાજ્ઞાઘં પ્રાપિતં તાતં શ્રુત્વા તત્રેદમ્ અબ્રવીત્

અહો અધર્મઃ પાલાનાં પીવ્નાં બલિભુજામ્ ઇવ ।
સ્વામિન્યઘં યદ્દાસાનાં દ્વારપાનાં શુનામ્ ઇવ

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રબન્ધુર્હિ ગૃહપાલો નિરૂપિતઃ ।
સ કથં તદ્ગૃહે દ્વાઃસ્થઃ સભાણ્ડં ભોક્તુમ્ અર્હતિ

કૃષ્ણે ગતે ભગવતિ શાસ્તર્યુત્પથગામિનામ્ ।
તદ્ભિન્નસેતૂન્ અદ્યાહં શાસ્મિ પશ્યત મે બલમ્

ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષો વયસ્યાન્ ઋષિબાલકઃ ।
કૌશિક્યાપ ઉપસ્પૃશ્ય વાગ્વજ્રં વિસસર્જ હ

ઇતિ લઙ્ઘિતમર્યાદં તક્ષકઃ સપ્તમે ઽહનિ ।
દઙ્ક્ષ્યતિ સ્મ કુલાઙ્ગારં ચોદિતો મે તતદ્રુહમ્

તતો ઽભ્યેત્યાશ્રમં બાલો ગલે સર્પકલેવરમ્ ।
પિતરં વીક્ષ્ય દુઃખાર્તો મુક્તકણ્ઠો રુરોદ હ

સ વા આઙ્ગિરસો બ્રહ્મન્ શ્રુત્વા સુતવિલાપનમ્ ।
ઉન્મીલ્ય શનકૈર્નેત્રે દૃષ્ટ્વા ચાંસે મૃતોરગમ્

વિસૃજ્ય તં ચ પપ્રચ્છ વત્સ કસ્માદ્ધિ રોદિષિ ।
કેન વા તે ઽપકૃતમ્ ઇત્યુક્તઃ સ ન્યવેદયત્

નિશમ્ય શપ્તમ્ અતદર્હં નરેન્દ્રં સ બ્રાહ્મણો નાત્મજમ્ અભ્યનન્દત્ ।
અહો બતાંહો મહદદ્ય તે કૃતમ્ અલ્પીયસિ દ્રોહ ઉરુર્દમો ધૃતઃ

ન વૈ નૃભિર્નરદેવં પરાખ્યં સમ્માતુમ્ અર્હસ્યવિપક્વબુદ્ધે ।
યત્તેજસા દુર્વિષહેણ ગુપ્તા વિન્દન્તિ ભદ્રાણ્યકુતોભયાઃ પ્રજાઃ

અલક્ષ્યમાણે નરદેવનામ્નિ રથાઙ્ગપાણાવયમ્ અઙ્ગ લોકઃ ।
તદા હિ ચૌરપ્રચુરો વિનઙ્ક્ષ્યત્યરક્ષ્યમાણો ઽવિવરૂથવત્ ક્ષણાત્

તદદ્ય નઃ પાપમ્ ઉપૈત્યનન્વયં યન્ નષ્ટનાથસ્ય વસોર્વિલુમ્પકાત્ ।
પરસ્પરં ઘ્નન્તિ શપન્તિ વૃઞ્જતે પશૂન્ સ્ત્રિયો ઽર્થાન્ પુરુદસ્યવો જનાઃ

તદાર્યધર્મઃ પ્રવિલીયતે નૃણાં વર્ણાશ્રમાચારયુતસ્ત્રયીમયઃ ।
તતો ઽર્થકામાભિનિવેશિતાત્મનાં શુનાં કપીનામ્ ઇવ વર્ણસઙ્કરઃ

ધર્મપાલો નરપતિઃ સ તુ સમ્રાડ્બૃહચ્છ્રવાઃ ।
સાક્ષાન્ મહાભાગવતો રાજર્ષિર્હયમેધયાટ્ ।
ક્ષુત્તૃટ્શ્રમયુતો દીનો નૈવાસ્મચ્ છાપમ્ અર્હતિ

અપાપેષુ સ્વભૃત્યેષુ બાલેનાપક્વબુદ્ધિના ।
પાપં કૃતં તદ્ભગવાન્ સર્વાત્મા ક્ષન્તુમ્ અર્હતિ

તિરસ્કૃતા વિપ્રલબ્ધાઃ શપ્તાઃ ક્ષિપ્તા હતા અપિ ।
નાસ્ય તત્ પ્રતિકુર્વન્તિ તદ્ભક્તાઃ પ્રભવો ઽપિ હિ

ઇતિ પુત્રકૃતાઘેન સો ઽનુતપ્તો મહામુનિઃ ।
સ્વયં વિપ્રકૃતો રાજ્ઞા નૈવાઘં તદચિન્તયત્

પ્રાયશઃ સાધવો લોકે પરૈર્દ્વન્દ્વેષુ યોજિતાઃ ।
ન વ્યથન્તિ ન હૃષ્યન્તિ યત આત્માગુણાશ્રયઃ