ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.09

ભ્પ્_01.09.001।0 સૂત ઉવાચ
ઇતિ ભીતઃ પ્રજાદ્રોહાત્ સર્વધર્મવિવિત્સયા ।
તતો વિનશનં પ્રાગાદ્યત્ર દેવવ્રતો ઽપતત્

તદા તે ભ્રાતરઃ સર્વે સદશ્વૈઃ સ્વર્ણભૂષિતૈઃ ।
અન્વગચ્છન્ રથૈર્વિપ્રા વ્યાસધૌમ્યાદયસ્તથા

ભગવાન્ અપિ વિપ્રર્ષે રથેન સધનઞ્જયઃ ।
સ તૈર્વ્યરોચત નૃપઃ કુવેર ઇવ ગુહ્યકૈઃ

દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભૂમૌ દિવશ્ચ્યુતમ્ ઇવામરમ્ ।
પ્રણેમુઃ પાણ્ડવા ભીષ્મં સાનુગાઃ સહ ચક્રિણા

તત્ર બ્રહ્મર્ષયઃ સર્વે દેવર્ષયશ્ચ સત્તમ ।
રાજર્ષયશ્ચ તત્રાસન્ દ્રષ્ટું ભરતપુઙ્ગવમ્

પર્વતો નારદો ધૌમ્યો ભગવાન્ બાદરાયણઃ ।
બૃહદશ્વો ભરદ્વાજઃ સશિષ્યો રેણુકાસુતઃ

વસિષ્ઠ ઇન્દ્રપ્રમદસ્ત્રિતો ગૃત્સમદો ઽસિતઃ ।
કક્ષીવાન્ ગૌતમો ઽત્રિશ્ચ કૌશિકો ઽથ સુદર્શનઃ

અન્યે ચ મુનયો બ્રહ્મન્ બ્રહ્મરાતાદયો ઽમલાઃ ।
શિષ્યૈરુપેતા આજગ્મુઃ કશ્યપાઙ્ગિરસાદયઃ

તાન્ સમેતાન્ મહાભાગાન્ ઉપલભ્ય વસૂત્તમઃ ।
પૂજયામ્ આસ ધર્મજ્ઞો દેશકાલવિભાગવિત્

કૃષ્ણં ચ તત્પ્રભાવજ્ઞ આસીનં જગદીશ્વરમ્ ।
હૃદિસ્થં પૂજયામ્ આસ માયયોપાત્તવિગ્રહમ્

પાણ્ડુપુત્રાન્ ઉપાસીનાન્ પ્રશ્રયપ્રેમસઙ્ગતાન્ ।
અભ્યાચષ્ટાનુરાગાશ્રૈરન્ધીભૂતેન ચક્ષુષા

અહો કષ્ટમ્ અહો ઽન્યાય્યં યદ્યૂયં ધર્મનન્દનાઃ ।
જીવિતું નાર્હથ ક્લિષ્ટં વિપ્રધર્માચ્યુતાશ્રયાઃ

સંસ્થિતે ઽતિરથે પાણ્ડૌ પૃથા બાલપ્રજા વધૂઃ ।
યુષ્મત્કૃતે બહૂન્ ક્લેશાન્ પ્રાપ્તા તોકવતી મુહુઃ

સર્વં કાલકૃતં મન્યે ભવતાં ચ યદપ્રિયમ્ ।
સપાલો યદ્વશે લોકો વાયોરિવ ઘનાવલિઃ

યત્ર ધર્મસુતો રાજા ગદાપાણિર્વૃકોદરઃ ।
કૃષ્ણો ઽસ્ત્રી ગાણ્ડિવં ચાપં સુહૃત્ કૃષ્ણસ્તતો વિપત્

ન હ્યસ્ય કર્હિચિદ્રાજન્ પુમાન્ વેદ વિધિત્સિતમ્ ।
યદ્વિજિજ્ઞાસયા યુક્તા મુહ્યન્તિ કવયો ઽપિ હિ

તસ્માદિદં દૈવતન્ત્રં વ્યવસ્ય ભરતર્ષભ ।
તસ્યાનુવિહિતો ઽનાથા નાથ પાહિ પ્રજાઃ પ્રભો

એષ વૈ ભગવાન્ સાક્ષાદાદ્યો નારાયણઃ પુમાન્ ।
મોહયન્ માયયા લોકં ગૂઢશ્ચરતિ વૃષ્ણિષુ

અસ્યાનુભાવં ભગવાન્ વેદ ગુહ્યતમં શિવઃ ।
દેવર્ષિર્નારદઃ સાક્ષાદ્ભગવાન્ કપિલો નૃપ

યં મન્યસે માતુલેયં પ્રિયં મિત્રં સુહૃત્તમમ્ ।
અકરોઃ સચિવં દૂતં સૌહૃદાદથ સારથિમ્

સર્વાત્મનઃ સમદૃશો હ્યદ્વયસ્યાનહઙ્કૃતેઃ ।
તત્કૃતં મતિવૈષમ્યં નિરવદ્યસ્ય ન ક્વચિત્

તથાપ્યેકાન્તભક્તેષુ પશ્ય ભૂપાનુકમ્પિતમ્ ।
યન્ મે ઽસૂંસ્ત્યજતઃ સાક્ષાત્ કૃષ્ણો દર્શનમ્ આગતઃ

ભક્ત્યાવેશ્ય મનો યસ્મિન્ વાચા યન્નામ કીર્તયન્ ।
ત્યજન્ કલેવરં યોગી મુચ્યતે કામકર્મભિઃ

સ દેવદેવો ભગવાન્ પ્રતીક્ષતાં કલેવરં યાવદિદં હિનોમ્યહમ્ ।
પ્રસન્નહાસારુણલોચનોલ્લસન્ મુખામ્બુજો ધ્યાનપથશ્ચતુર્ભુજઃ

ભ્પ્_01.09.025।0 સૂત ઉવાચ
યુધિષ્ઠિરસ્તદાકર્ણ્ય શયાનં શરપઞ્જરે ।
અપૃચ્છદ્વિવિધાન્ ધર્માન્ ઋષીણાં ચાનુશૃણ્વતામ્

પુરુષસ્વભાવવિહિતાન્ યથાવર્ણં યથાશ્રમમ્ ।
વૈરાગ્યરાગોપાધિભ્યામ્ આમ્નાતોભયલક્ષણાન્

દાનધર્માન્ રાજધર્માન્ મોક્ષધર્માન્ વિભાગશઃ ।
સ્ત્રીધર્માન્ ભગવદ્ધર્માન્ સમાસવ્યાસયોગતઃ

ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ સહોપાયાન્ યથા મુને ।
નાનાખ્યાનેતિહાસેષુ વર્ણયામ્ આસ તત્ત્વવિત્

ધર્મં પ્રવદતસ્તસ્ય સ કાલઃ પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
યો યોગિનશ્છન્દમૃત્યોર્વાઞ્છિતસ્તૂત્તરાયણઃ

તદોપસંહૃત્ય ગિરઃ સહસ્રણીર્ વિમુક્તસઙ્ગં મન આદિપૂરુષે ।
કૃષ્ણે લસત્પીતપટે ચતુર્ભુજે પુરઃ સ્થિતે ઽમીલિતદૃગ્ વ્યધારયત્

વિશુદ્ધયા ધારણયા હતાશુભસ્ તદીક્ષયૈવાશુ ગતાયુધશ્રમઃ ।
નિવૃત્તસર્વેન્દ્રિયવૃત્તિવિભ્રમસ્ તુષ્ટાવ જન્યં વિસૃજઞ્ જનાર્દનમ્

ભ્પ્_01.09.032।0 શ્રીભીષ્મ ઉવાચ
ઇતિ મતિરુપકલ્પિતા વિતૃષ્ણા ભગવતિ સાત્વતપુઙ્ગવે વિભૂમ્નિ ।
સ્વસુખમ્ ઉપગતે ક્વચિદ્વિહર્તું પ્રકૃતિમ્ ઉપેયુષિ યદ્ભવપ્રવાહઃ

ત્રિભુવનકમનં તમાલવર્ણં રવિકરગૌરવરામ્બરં દધાને ।
વપુરલકકુલાવૃતાનનાબ્જં વિજયસખે રતિરસ્તુ મે ઽનવદ્યા

યુધિ તુરગરજોવિધૂમ્રવિષ્વક્ કચલુલિતશ્રમવાર્યલઙ્કૃતાસ્યે ।
મમ નિશિતશરૈર્વિભિદ્યમાન ત્વચિ વિલસત્કવચે ઽસ્તુ કૃષ્ણ આત્મા

સપદિ સખિવચો નિશમ્ય મધ્યે નિજપરયોર્બલયો રથં નિવેશ્ય ।
સ્થિતવતિ પરસૈનિકાયુરક્ષ્ણા હૃતવતિ પાર્થસખે રતિર્મમાસ્તુ

વ્યવહિતપૃતનામુખં નિરીક્ષ્ય સ્વજનવધાદ્વિમુખસ્ય દોષબુદ્ધ્યા ।
કુમતિમ્ અહરદાત્મવિદ્યયા યશ્ ચરણરતિઃ પરમસ્ય તસ્ય મે ઽસ્તુ

સ્વનિગમમ્ અપહાય મત્પ્રતિજ્ઞામ્ ઋતમ્ અધિકર્તુમ્ અવપ્લુતો રથસ્થઃ ।
ધૃતરથચરણો ઽભ્યયાચ્ ચલદ્ગુર્ હરિરિવ હન્તુમ્ ઇભં ગતોત્તરીયઃ

શિતવિશિખહતો વિશીર્ણદંશઃ ક્ષતજપરિપ્લુત આતતાયિનો મે ।
પ્રસભમ્ અભિસસાર મદ્વધાર્થં સ ભવતુ મે ભગવાન્ ગતિર્મુકુન્દઃ

વિજયરથકુટુમ્બ આત્તતોત્રે ધૃતહયરશ્મિનિ તચ્છ્રિયેક્ષણીયે ।
ભગવતિ રતિરસ્તુ મે મુમૂર્ષોર્ યમ્ ઇહ નિરીક્ષ્ય હતા ગતાઃ સ્વરૂપમ્

લલિતગતિવિલાસવલ્ગુહાસ પ્રણયનિરીક્ષણકલ્પિતોરુમાનાઃ ।
કૃતમનુકૃતવત્ય ઉન્મદાન્ધાઃ પ્રકૃતિમ્ અગન્ કિલ યસ્ય ગોપવધ્વઃ

મુનિગણનૃપવર્યસઙ્કુલે ઽન્તઃ સદસિ યુધિષ્ઠિરરાજસૂય એષામ્ ।
અર્હણમ્ ઉપપેદ ઈક્ષણીયો મમ દૃશિગોચર એષ આવિરાત્મા

તમ્ ઇમમ્ અહમ્ અજં શરીરભાજાં હૃદિ હૃદિ ધિષ્ઠિતમ્ આત્મકલ્પિતાનામ્ ।
પ્રતિદૃશમ્ ઇવ નૈકધાર્કમ્ એકં સમધિગતો ઽસ્મિ વિધૂતભેદમોહઃ

ભ્પ્_01.09.043।0 સૂત ઉવાચ
કૃષ્ણ એવં ભગવતિ મનોવાગ્દૃષ્ટિવૃત્તિભિઃ ।
આત્મન્યાત્માનમ્ આવેશ્ય સો ઽન્તઃશ્વાસ ઉપારમત્

સમ્પદ્યમાનમ્ આજ્ઞાય ભીષ્મં બ્રહ્મણિ નિષ્કલે ।
સર્વે બભૂવુસ્તે તૂષ્ણીં વયાંસીવ દિનાત્યયે

તત્ર દુન્દુભયો નેદુર્દેવમાનવવાદિતાઃ ।
શશંસુઃ સાધવો રાજ્ઞાં ખાત્ પેતુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ

તસ્ય નિર્હરણાદીનિ સમ્પરેતસ્ય ભાર્ગવ ।
યુધિષ્ઠિરઃ કારયિત્વા મુહૂર્તં દુઃખિતો ઽભવત્

તુષ્ટુવુર્મુનયો હૃષ્ટાઃ કૃષ્ણં તદ્ગુહ્યનામભિઃ ।
તતસ્તે કૃષ્ણહૃદયાઃ સ્વાશ્રમાન્ પ્રયયુઃ પુનઃ

તતો યુધિષ્ઠિરો ગત્વા સહકૃષ્ણો ગજાહ્વયમ્ ।
પિતરં સાન્ત્વયામ્ આસ ગાન્ધારીં ચ તપસ્વિનીમ્

પિત્રા ચાનુમતો રાજા વાસુદેવાનુમોદિતઃ ।
ચકાર રાજ્યં ધર્મેણ પિતૃપૈતામહં વિભુઃ