ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.04

ભ્પ્_01.04.001।0 વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ બ્રુવાણં સંસ્તૂય મુનીનાં દીર્ઘસત્રિણામ્ ।
વૃદ્ધઃ કુલપતિઃ સૂતં બહ્વૃચઃ શૌનકો ઽબ્રવીત્

ભ્પ્_01.04.002।0 શૌનક ઉવાચ
સૂત સૂત મહાભાગ વદ નો વદતાં વર ।
કથાં ભાગવતીં પુણ્યાં યદાહ ભગવાઞ્ છુકઃ

કસ્મિન્ યુગે પ્રવૃત્તેયં સ્થાને વા કેન હેતુના ।
કુતઃ સઞ્ચોદિતઃ કૃષ્ણઃ કૃતવાન્ સંહિતાં મુનિઃ

તસ્ય પુત્રો મહાયોગી સમદૃઙ્ નિર્વિકલ્પકઃ ।
એકાન્તમતિરુન્નિદ્રો ગૂઢો મૂઢ ઇવેયતે

દૃષ્ટ્વાનુયાન્તમ્ ઋષિમ્ આત્મજમ્ અપ્યનગ્નં દેવ્યો હ્રિયા પરિદધુર્ન સુતસ્ય ચિત્રમ્ ।
તદ્વીક્ષ્ય પૃચ્છતિ મુનૌ જગદુસ્તવાસ્તિ સ્ત્રીપુમ્ભિદા ન તુ સુતસ્ય વિવિક્તદૃષ્ટેઃ

કથમ્ આલક્ષિતઃ પૌરૈઃ સમ્પ્રાપ્તઃ કુરુજાઙ્ગલાન્ ।
ઉન્મત્તમૂકજડવદ્વિચરન્ ગજસાહ્વયે

કથં વા પાણ્ડવેયસ્ય રાજર્ષેર્મુનિના સહ ।
સંવાદઃ સમભૂત્ તાત યત્રૈષા સાત્વતી શ્રુતિઃ

સ ગોદોહનમાત્રં હિ ગૃહેષુ ગૃહમેધિનામ્ ।
અવેક્ષતે મહાભાગસ્તીર્થીકુર્વંસ્તદાશ્રમમ્

અભિમન્યુસુતં સૂત પ્રાહુર્ભાગવતોત્તમમ્ ।
તસ્ય જન્મ મહાશ્ચર્યં કર્માણિ ચ ગૃણીહિ નઃ

સ સમ્રાટ્ કસ્ય વા હેતોઃ પાણ્ડૂનાં માનવર્ધનઃ ।
પ્રાયોપવિષ્ટો ગઙ્ગાયામ્ અનાદૃત્યાધિરાટ્શ્રિયમ્

નમન્તિ યત્પાદનિકેતમ્ આત્મનઃ શિવાય હાનીય ધનાનિ શત્રવઃ ।
કથં સ વીરઃ શ્રિયમ્ અઙ્ગ દુસ્ત્યજાં યુવૈષતોત્સ્રષ્ટુમ્ અહો સહાસુભિઃ

શિવાય લોકસ્ય ભવાય ભૂતયે ય ઉત્તમશ્લોકપરાયણા જનાઃ ।
જીવન્તિ નાત્માર્થમ્ અસૌ પરાશ્રયં મુમોચ નિર્વિદ્ય કુતઃ કલેવરમ્

તત્ સર્વં નઃ સમાચક્ષ્વ પૃષ્ટો યદિહ કિઞ્ચન ।
મન્યે ત્વાં વિષયે વાચાં સ્નાતમ્ અન્યત્ર છાન્દસાત્

ભ્પ્_01.04.014।0 સૂત ઉવાચ
દ્વાપરે સમનુપ્રાપ્તે તૃતીયે યુગપર્યયે ।
જાતઃ પરાશરાદ્યોગી વાસવ્યાં કલયા હરેઃ

સ કદાચિત્ સરસ્વત્યા ઉપસ્પૃશ્ય જલં શુચિઃ ।
વિવિક્ત એક આસીન ઉદિતે રવિમણ્ડલે

પરાવરજ્ઞઃ સ ઋષિઃ કાલેનાવ્યક્તરંહસા ।
યુગધર્મવ્યતિકરં પ્રાપ્તં ભુવિ યુગે યુગે

ભૌતિકાનાં ચ ભાવાનાં શક્તિહ્રાસં ચ તત્કૃતમ્ ।
અશ્રદ્દધાનાન્ નિઃસત્ત્વાન્ દુર્મેધાન્ હ્રસિતાયુષઃ

દુર્ભગાંશ્ચ જનાન્ વીક્ષ્ય મુનિર્દિવ્યેન ચક્ષુષા ।
સર્વવર્ણાશ્રમાણાં યદ્દધ્યૌ હિતમ્ અમોઘદૃક્

ચાતુર્હોત્રં કર્મ શુદ્ધં પ્રજાનાં વીક્ષ્ય વૈદિકમ્ ।
વ્યદધાદ્યજ્ઞસન્તત્યૈ વેદમ્ એકં ચતુર્વિધમ્

ઋગ્યજુઃસામાથર્વાખ્યા વેદાશ્ચત્વાર ઉદ્ધૃતાઃ ।
ઇતિહાસપુરાણં ચ પઞ્ચમો વેદ ઉચ્યતે

તત્રર્ગ્વેદધરઃ પૈલઃ સામગો જૈમિનિઃ કવિઃ ।
વૈશમ્પાયન એવૈકો નિષ્ણાતો યજુષામ્ ઉત

અથર્વાઙ્ગિરસામ્ આસીત્ સુમન્તુર્દારુણો મુનિઃ ।
ઇતિહાસપુરાણાનાં પિતા મે રોમહર્ષણઃ

ત એત ઋષયો વેદં સ્વં સ્વં વ્યસ્યન્ન્ અનેકધા ।
શિષ્યૈઃ પ્રશિષ્યૈસ્તચ્છિષ્યૈર્વેદાસ્તે શાખિનો ઽભવન્

ત એવ વેદા દુર્મેધૈર્ધાર્યન્તે પુરુષૈર્યથા ।
એવં ચકાર ભગવાન્ વ્યાસઃ કૃપણવત્સલઃ

સ્ત્રીશૂદ્રદ્વિજબન્ધૂનાં ત્રયી ન શ્રુતિગોચરા ।
કર્મશ્રેયસિ મૂઢાનાં શ્રેય એવં ભવેદિહ ।
ઇતિ ભારતમ્ આખ્યાનં કૃપયા મુનિના કૃતમ્

એવં પ્રવૃત્તસ્ય સદા ભૂતાનાં શ્રેયસિ દ્વિજાઃ ।
સર્વાત્મકેનાપિ યદા નાતુષ્યદ્ધૃદયં તતઃ

નાતિપ્રસીદદ્ધૃદયઃ સરસ્વત્યાસ્તટે શુચૌ ।
વિતર્કયન્ વિવિક્તસ્થ ઇદં ચોવાચ ધર્મવિત્

ધૃતવ્રતેન હિ મયા છન્દાંસિ ગુરવો ઽગ્નયઃ ।
માનિતા નિર્વ્યલીકેન ગૃહીતં ચાનુશાસનમ્

ભારતવ્યપદેશેન હ્યામ્નાયાર્થશ્ચ પ્રદર્શિતઃ ।
દૃશ્યતે યત્ર ધર્માદિ સ્ત્રીશૂદ્રાદિભિરપ્યુત

તથાપિ બત મે દૈહ્યો હ્યાત્મા ચૈવાત્મના વિભુઃ ।
અસમ્પન્ન ઇવાભાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય સત્તમઃ

કિં વા ભાગવતા ધર્મા ન પ્રાયેણ નિરૂપિતાઃ ।
પ્રિયાઃ પરમહંસાનાં ત એવ હ્યચ્યુતપ્રિયાઃ

તસ્યૈવં ખિલમ્ આત્માનં મન્યમાનસ્ય ખિદ્યતઃ ।
કૃષ્ણસ્ય નારદો ઽભ્યાગાદાશ્રમં પ્રાગ્ ઉદાહૃતમ્

તમ્ અભિજ્ઞાય સહસા પ્રત્યુત્થાયાગતં મુનિઃ ।
પૂજયામ્ આસ વિધિવન્ નારદં સુરપૂજિતમ્