ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.05

ભ્પ્_01.05.001।0 સૂત ઉવાચ
અથ તં સુખમ્ આસીન ઉપાસીનં બૃહચ્છ્રવાઃ ।
દેવર્ષિઃ પ્રાહ વિપ્રર્ષિં વીણાપાણિઃ સ્મયન્ન્ ઇવ

ભ્પ્_01.05.002।0 નારદ ઉવાચ
પારાશર્ય મહાભાગ ભવતઃ કચ્ચિદાત્મના ।
પરિતુષ્યતિ શારીર આત્મા માનસ એવ વા

જિજ્ઞાસિતં સુસમ્પન્નમ્ અપિ તે મહદદ્ભુતમ્ ।
કૃતવાન્ ભારતં યસ્ત્વં સર્વાર્થપરિબૃંહિતમ્

જિજ્ઞાસિતમ્ અધીતં ચ બ્રહ્મ યત્ તત્ સનાતનમ્ ।
તથાપિ શોચસ્યાત્માનમ્ અકૃતાર્થ ઇવ પ્રભો

ભ્પ્_01.05.005।0 વ્યાસ ઉવાચ
અસ્ત્યેવ મે સર્વમ્ ઇદં ત્વયોક્તં તથાપિ નાત્મા પરિતુષ્યતે મે ।
તન્મૂલમ્ અવ્યક્તમ્ અગાધબોધં પૃચ્છામહે ત્વાત્મભવાત્મભૂતમ્

સ વૈ ભવાન્ વેદ સમસ્તગુહ્યમ્ ઉપાસિતો યત્ પુરુષઃ પુરાણઃ ।
પરાવરેશો મનસૈવ વિશ્વં સૃજત્યવત્યત્તિ ગુણૈરસઙ્ગઃ

ત્વં પર્યટન્ન્ અર્ક ઇવ ત્રિલોકીમ્ અન્તશ્ચરો વાયુરિવાત્મસાક્ષી ।
પરાવરે બ્રહ્મણિ ધર્મતો વ્રતૈઃ સ્નાતસ્ય મે ન્યૂનમ્ અલં વિચક્ષ્વ

ભ્પ્_01.05.008।0 શ્રીનારદ ઉવાચ
ભવતાનુદિતપ્રાયં યશો ભગવતો ઽમલમ્ ।
યેનૈવાસૌ ન તુષ્યેત મન્યે તદ્દર્શનં ખિલમ્

યથા ધર્માદયશ્ચાર્થા મુનિવર્યાનુકીર્તિતાઃ ।
ન તથા વાસુદેવસ્ય મહિમા હ્યનુવર્ણિતઃ

ન યદ્વચશ્ચિત્રપદં હરેર્યશો જગત્પવિત્રં પ્રગૃણીત કર્હિચિત્ ।
તદ્વાયસં તીર્થમ્ ઉશન્તિ માનસા ન યત્ર હંસા નિરમન્ત્યુશિક્ક્ષયાઃ

તદ્વાગ્વિસર્ગો જનતાઘવિપ્લવો યસ્મિન્ પ્રતિશ્લોકમ્ અબદ્ધવત્યપિ ।
નામાન્યનન્તસ્ય યશો ઽઙ્કિતાનિ યત્ શૃણ્વન્તિ ગાયન્તિ ગૃણન્તિ સાધવઃ

નૈષ્કર્મ્યમ્ અપ્યચ્યુતભાવવર્જિતં ન શોભતે જ્ઞાનમ્ અલં નિરઞ્જનમ્ ।
કુતઃ પુનઃ શશ્વદભદ્રમ્ ઈશ્વરે ન ચાર્પિતં કર્મ યદપ્યકારણમ્

અથો મહાભાગ ભવાન્ અમોઘદૃક્ શુચિશ્રવાઃ સત્યરતો ધૃતવ્રતઃ ।
ઉરુક્રમસ્યાખિલબન્ધમુક્તયે સમાધિનાનુસ્મર તદ્વિચેષ્ટિતમ્

તતો ઽન્યથા કિઞ્ચન યદ્વિવક્ષતઃ પૃથગ્ દૃશસ્તત્કૃતરૂપનામભિઃ ।
ન કર્હિચિત્ ક્વાપિ ચ દુઃસ્થિતા મતિર્ લભેત વાતાહતનૌરિવાસ્પદમ્

જુગુપ્સિતં ધર્મકૃતે ઽનુશાસતઃ સ્વભાવરક્તસ્ય મહાન્ વ્યતિક્રમઃ ।
યદ્વાક્યતો ધર્મ ઇતીતરઃ સ્થિતો ન મન્યતે તસ્ય નિવારણં જનઃ

વિચક્ષણો ઽસ્યાર્હતિ વેદિતું વિભોર્ અનન્તપારસ્ય નિવૃત્તિતઃ સુખમ્ ।
પ્રવર્તમાનસ્ય ગુણૈરનાત્મનસ્ તતો ભવાન્ દર્શય ચેષ્ટિતં વિભોઃ

ત્યક્ત્વા સ્વધર્મં ચરણામ્બુજં હરેર્ ભજન્ન્ અપક્વો ઽથ પતેત્ તતો યદિ ।
યત્ર ક્વ વાભદ્રમ્ અભૂદમુષ્ય કિં કો વાર્થ આપ્તો ઽભજતાં સ્વધર્મતઃ

તસ્યૈવ હેતોઃ પ્રયતેત કોવિદો ન લભ્યતે યદ્ભ્રમતામ્ ઉપર્યધઃ ।
તલ્ લભ્યતે દુઃખવદન્યતઃ સુખં કાલેન સર્વત્ર ગભીરરંહસા

ન વૈ જનો જાતુ કથઞ્ચનાવ્રજેન્ મુકુન્દસેવ્યન્યવદઙ્ગ સંસૃતિમ્ ।
સ્મરન્ મુકુન્દાઙ્ઘ્ર્યુપગૂહનં પુનર્ વિહાતુમ્ ઇચ્છેન્ ન રસગ્રહો જનઃ

ઇદં હિ વિશ્વં ભગવાન્ ઇવેતરો યતો જગત્સ્થાનનિરોધસમ્ભવાઃ ।
તદ્ધિ સ્વયં વેદ ભવાંસ્તથાપિ તે પ્રાદેશમાત્રં ભવતઃ પ્રદર્શિતમ્

ત્વમ્ આત્મનાત્માનમ્ અવેહ્યમોઘદૃક્ પરસ્ય પુંસઃ પરમાત્મનઃ કલામ્ ।
અજં પ્રજાતં જગતઃ શિવાય તન્ મહાનુભાવાભ્યુદયો ઽધિગણ્યતામ્

ઇદં હિ પુંસસ્તપસઃ શ્રુતસ્ય વા સ્વિષ્ટસ્ય સૂક્તસ્ય ચ બુદ્ધિદત્તયોઃ ।
અવિચ્યુતો ઽર્થઃ કવિભિર્નિરૂપિતો યદુત્તમશ્લોકગુણાનુવર્ણનમ્

અહં પુરાતીતભવે ઽભવં મુને દાસ્યાસ્તુ કસ્યાશ્ચન વેદવાદિનામ્ ।
નિરૂપિતો બાલક એવ યોગિનાં શુશ્રૂષણે પ્રાવૃષિ નિર્વિવિક્ષતામ્

તે મય્યપેતાખિલચાપલે ઽર્ભકે દાન્તે ઽધૃતક્રીડનકે ઽનુવર્તિનિ ।
ચક્રુઃ કૃપાં યદ્યપિ તુલ્યદર્શનાઃ શુશ્રૂષમાણે મુનયો ઽલ્પભાષિણિ

ઉચ્છિષ્ટલેપાન્ અનુમોદિતો દ્વિજૈઃ સકૃત્ સ્મ ભુઞ્જે તદપાસ્તકિલ્બિષઃ ।
એવં પ્રવૃત્તસ્ય વિશુદ્ધચેતસસ્ તદ્ધર્મ એવાત્મરુચિઃ પ્રજાયતે

તત્રાન્વહં કૃષ્ણકથાઃ પ્રગાયતામ્ અનુગ્રહેણાશૃણવં મનોહરાઃ ।
તાઃ શ્રદ્ધયા મે ઽનુપદં વિશૃણ્વતઃ પ્રિયશ્રવસ્યઙ્ગ મમાભવદ્રુચિઃ

તસ્મિંસ્તદા લબ્ધરુચેર્મહામતે પ્રિયશ્રવસ્યસ્ખલિતા મતિર્મમ ।
યયાહમ્ એતત્ સદસત્ સ્વમાયયા પશ્યે મયિ બ્રહ્મણિ કલ્પિતં પરે

ઇત્થં શરત્પ્રાવૃષિકાવૃતૂ હરેર્ વિશૃણ્વતો મે ઽનુસવં યશો ઽમલમ્ ।
સઙ્કીર્ત્યમાનં મુનિભિર્મહાત્મભિર્ ભક્તિઃ પ્રવૃત્તાત્મરજસ્તમોપહા

તસ્યૈવં મે ઽનુરક્તસ્ય પ્રશ્રિતસ્ય હતૈનસઃ ।
શ્રદ્દધાનસ્ય બાલસ્ય દાન્તસ્યાનુચરસ્ય ચ

જ્ઞાનં ગુહ્યતમં યત્ તત્ સાક્ષાદ્ભગવતોદિતમ્ ।
અન્વવોચન્ ગમિષ્યન્તઃ કૃપયા દીનવત્સલાઃ

યેનૈવાહં ભગવતો વાસુદેવસ્ય વેધસઃ ।
માયાનુભાવમ્ અવિદં યેન ગચ્છન્તિ તત્પદમ્

એતત્ સંસૂચિતં બ્રહ્મંસ્તાપત્રયચિકિત્સિતમ્ ।
યદીશ્વરે ભગવતિ કર્મ બ્રહ્મણિ ભાવિતમ્

આમયો યશ્ચ ભૂતાનાં જાયતે યેન સુવ્રત ।
તદેવ હ્યામયં દ્રવ્યં ન પુનાતિ ચિકિત્સિતમ્

એવં નૃણાં ક્રિયાયોગાઃ સર્વે સંસૃતિહેતવઃ ।
ત એવાત્મવિનાશાય કલ્પન્તે કલ્પિતાઃ પરે

યદત્ર ક્રિયતે કર્મ ભગવત્પરિતોષણમ્ ।
જ્ઞાનં યત્ તદધીનં હિ ભક્તિયોગસમન્વિતમ્

કુર્વાણા યત્ર કર્માણિ ભગવચ્છિક્ષયાસકૃત્ ।
ગૃણન્તિ ગુણનામાનિ કૃષ્ણસ્યાનુસ્મરન્તિ ચ

ઓં નમો ભગવતે તુભ્યં વાસુદેવાય ધીમહિ ।
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય નમઃ સઙ્કર્ષણાય ચ

ઇતિ મૂર્ત્યભિધાનેન મન્ત્રમૂર્તિમ્ અમૂર્તિકમ્ ।
યજતે યજ્ઞપુરુષં સ સમ્યગ્ દર્શનઃ પુમાન્

ઇમં સ્વનિગમં બ્રહ્મન્ન્ અવેત્ય મદનુષ્ઠિતમ્ ।
અદાન્ મે જ્ઞાનમ્ ઐશ્વર્યં સ્વસ્મિન્ ભાવં ચ કેશવઃ

ત્વમ્ અપ્યદભ્રશ્રુત વિશ્રુતં વિભોઃ સમાપ્યતે યેન વિદાં બુભુત્સિતમ્ ।
પ્રાખ્યાહિ દુઃખૈર્મુહુરર્દિતાત્મનાં સઙ્ક્લેશનિર્વાણમ્ ઉશન્તિ નાન્યથા